Kontrola zawartości substancji szkodliwych w powietrzu strefy pracy

W nowoczesnych zakładach przemysłowych wykorzystuje się dużą liczbę substancji, które w postaci gazów, par lub pyłów przedostają się do powietrza w strefie pracy i mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia pracowników.

Przenikając do organizmu człowieka, substancje szkodliwe mogą powodować różne zaburzenia. Objawiają się one w postaci ostrych i przewlekłych zatruć zawodowych. Ostre zatrucia często występują w wyniku awarii, uszkodzeń sprzętu i rażących naruszeń zasad bezpieczeństwa, charakteryzują się krótkotrwałym działaniem stosunkowo wysokich stężeń substancji szkodliwych, ich wniknięciem do organizmu bezpośrednio w momencie ekspozycji lub po stosunkowo krótkim (zwykle kilkugodzinnym) okresie utajonym (latentnym). Zatrucia przewlekłe powstają stopniowo przy długotrwałym narażeniu na substancje szkodliwe, wnikające do organizmu w stosunkowo niewielkich ilościach. Rozwijają się one w wyniku gromadzenia się substancji szkodliwej w organizmie (kumulacja materialna) lub wywoływanych przez nią zmian (kumulacja funkcjonalna).

Kontrola zawartości substancji szkodliwych w powietrzu na stanowisku pracy powinna być przeprowadzana przez akredytowane (atestowane) laboratoria, posiadające niezbędny sprzęt analityczny, wpisany do rejestru państwowego i zalegalizowany w ustalonym trybie zgodnie z metodykami zatwierdzonymi i atestowanymi w trybie określonym przez przepisy Federacji Rosyjskiej dotyczące zapewnienia jednolitości pomiarów.

Przy wprowadzaniu do działalności gospodarczej muszą one podlegać obowiązkowej ocenie toksykologicznej i normowaniu higienicznemu.

Identyfikacja czynnika chemicznego w nowoczesnych przedsiębiorstwach jest dość trudna ze względu na wieloskładnikowy skład emisji gazowych.

Specjalna komisja na podstawie materiałów dotyczących badania toksyczności substancji chemicznej ustala w drodze legislacyjnej najwyższe dopuszczalne stężenia (NDS) substancji szkodliwych w powietrzu środowiska pracy, które są korygowane lub uzupełniane w miarę napływu nowych wyników badań eksperymentalnych.

Decyzje o konieczności uzasadnienia NDS i OBUV (ODU) w powietrzu środowiska pracy oraz w powietrzu atmosferycznym obszarów zamieszkanych są podejmowane na podstawie kryteriów higienicznych.

Normowanie higieniczne substancji szkodliwych składa się z 4 etapów. Na pierwszym etapie ustala się celowość przeprowadzenia badań w zakresie normowania higienicznego. Na drugim etapie, na podstawie analizy informacji, określa się substancje, które nie wymagają opracowania norm higienicznych zgodnie z zaproponowanymi kryteriami. Na trzecim etapie ustala się kolejność i zakres badań niezbędnych do przyspieszonego uzasadnienia norm higienicznych (OBUV, ODU, NDS). Na czwartym etapie podejmowana jest decyzja o opracowaniu normy higienicznej na podstawie przeprowadzonych przyjętych badań toksykologiczno-higienicznych zgodnie z wytycznymi metodycznymi.

Wykaz substancji szkodliwych wraz z podaniem OBUV, ODU, NDS w powietrzu środowiska pracy, stanów skupienia oraz specyfiki działania na organizm przedstawiono w SanPiN 1.2.3685-21.

Wdrożenie skutecznego systemu kontroli stanu środowiska powietrznego w przedsiębiorstwach pozwoli na stworzenie przesłanek do poprawy warunków pracy we wszystkich sferach działalności produkcyjnej ludności.

Na rysunku przedstawiono nowoczesny system kategorii toksyczności.

Dopuszczalna wartość narażenia zawodowego (OEL) – średnie stężenie (µg/m3) substancji w strefie pracy w ciągu ośmiu godzin.

Kategoria toksyczności (OEB) – poziom toksyczności substancji.

Każda z pięciu kategorii toksyczności (OEB1-OEB5) odpowiada określonej wartości OEL.