Doświadczenie „ZARUBIEŻNIEFT-dobycza-Chariaga”: realizacja programów monitoringu ekologicznego i zachowania bioróżnorodności

Monitoring ekologiczny

„ZARUBIEŻNIEFT-dobycza Chariaga” jako operator prowadzi wydobycie i przygotowanie ropy naftowej oraz towarzyszącego gazu ziemnego na Obiektach 2 i 3 złoża Chariagińskiego, położonego w Nienieckim Okręgu Autonomicznym, w ramach Umowy o podziale produkcji między inwestorem a państwem.

Każdego roku firma prowadzi monitoring ekologiczny środowiska naturalnego złoża w rejonie obiektów produkcyjnych, podczas którego pobierane i analizowane są próbki powietrza atmosferycznego, pokrywy śnieżnej, wód powierzchniowych i podziemnych, osadów dennych, gleb, roślinności, a także badana jest głębokość rozmarzania gruntu w rejonach lokalizacji placów produkcyjnych. Ponadto prowadzone są obserwacje lądowej flory i fauny oraz hydrobiontów.

Rysunek 1 – Określanie charakterystyki ryb złowionych w rzekach Kołwa i Lekcharajacha

Na podstawie wyników wykonanych prac sporządzane są raporty kwartalne i roczne, zawierające rekomendacje mające na celu zmniejszenie obciążeń technogennych dla środowiska, jeśli takie zostaną zidentyfikowane lub istnieją przesłanki do ich wystąpienia w przyszłości.

Jako środek wizualnej kontroli zmian stanu środowiska, od 2018 roku przedsiębiorstwo wykorzystuje bezzałogowe statki powietrzne (BSP).

Ta metoda inspekcji pozwala na uzyskanie informacji o stanie stref ochronnych rurociągów oraz środowiska naturalnego w rejonie terenów przemysłowych, w tym odcinków trudno dostępnych ze względu na warunki pogodowe w różnych porach roku.

W 2021 roku firma zaczęła stosować BSP wyposażone w kamery termowizyjne. Głównym przeznaczeniem termowizora jest pomiar temperatury powierzchni w celu wykrycia nieprawidłowości w pracy urządzeń, wykrywania zanieczyszczeń środowiska cieczami zawierającymi ropę, śledzenia zmian stanu wiecznej zmarzliny itp.

Rysunek 2 - Przejście rurociągu naftowego od klastra odwiertów EP-2 do Centralnego Punktu Zbiórki (CPS) przez rzekę Lekcharajacha

Po zakończeniu nalotu specjaliści otrzymują nagrania viedo wysokiej jakości. Szczegółowa analiza nagrań dostarcza informacji o naruszeniach i zanieczyszczeniach pokrywy glebowo-roślinnej, zanieczyszczeniu powierzchni obiektów wodnych oraz o stanie terenów przemysłowych, w tym tych, na których działalność produkcyjną prowadzą organizacje podwykonawcze firmy.

Terminowe pozyskiwanie wiarygodnych informacji o stanie środowiska umożliwia podejmowanie działań prewencyjnych w celu zapobiegania lub ograniczania negatywnych skutków, a także operacyjnych działań na rzecz rekultywacji środowiska.

Program zachowania bioróżnorodności

W 2018 roku w „ZARUBIEŻNIEFT-dobycza Chariaga” opracowano Program zachowania bioróżnorodności (SBR).

Głównymi zadaniami Programu SBR na etapie początkowym były:

• określenie składu gatunkowego zwierząt zamieszkujących teren złoża;
• systematyzacja informacji w celu wykorzystania przy opracowywaniu perspektywicznych programów zachowania bioróżnorodności;
• stworzenie listy działań pozwalających na zidentyfikowanie wpływu działalności gospodarczej firmy na ekosystemy złoża Chariagińskiego;
• zaangażowanie zainteresowanych stron we współpracę w celu zwiększenia efektywności działań na rzecz zachowania bioróżnorodności w Nienieckim Okręgu Autonomicznym.

W ramach realizacji Programu w latach 2018 – 2019 przeprowadzono następujące prace:

• badanie geobotaniczne roślinności na przykładzie poletek doświadczalnych;
• badanie składu gatunkowego ornitofauny;
• badanie bioróżnorodności ssaków;
• badanie składu gatunkowego hydrobiontów (ichtiofauny, bentosu).

W 2020 roku przeprowadzono aktualizację Programu SBR.

Do nowego Programu włączono listy gatunków flory i fauny będących wskaźnikami stabilnego stanu ekosystemów (gatunki wskaźnikowe) złoża Chariagińskiego, a także prace nad badaniem gatunku flagowego (znaczącego) – dzikiego renifera w ujęciu regionalnym.

Rysunek 3 - Rejon prac nad badaniem gatunku flagowego (dziki renifer)

Zgodnie z nowym Programem SBR, w latach 2021 – 2022 prowadzono badania terenowe, w tym z wykorzystaniem lotnictwa lekkiego.

Strefa obserwacji z powietrza objęła rejon NOA przylegający do złoża Chariagińskiego, a także bezpośrednio sam teren złoża. Niestety, poza stadami reniferów hodowlanych, nie stwierdzono obecności dzikich reniferów.

Podczas lądowych prac terenowych w sierpniu 2022 roku brygady hodowców reniferów odłowiły dwa osobniki dzikiego renifera, które dołączyły do stada hodowlanego i przebywały z nim przez dłuższy czas. Akcja miała miejsce na północny zachód od złoża Chariagińskiego na trasie migracji zwierząt. Osiągnięto pomyślne rezultaty.

Przedstawiciele brygad hodowców reniferów, maskując się, podeszli niezauważenie do dzikich reniferów od strony przeciwnej do kierunku wiatru, a następnie zdołali schwytać zwierzęta za pomocą pętli z liny. Następnie na szyjach dzikich reniferów zamontowano obroże z nadajnikami satelitarnymi – proces ten nazywany jest znakowaniem. Obroże z czujnikiem GPS zostały zarejestrowane w specjalistycznym programie Argos, co pozwala na śledzenie przemieszczania się zwierząt i monitorowanie ich dalszych losów.

Najważniejszą cechą wyróżniającą złoże Chariagińskie jest jego charakter ekotonowy, wynikający z położenia na granicy dwóch największych biomów – tajgi i tundry. Wyjaśnia to stosunkowo wysoką różnorodność typów zbiorowisk roślinnych i związanych z nimi siedlisk przedstawicieli świata zwierząt, a także obecność granic zasięgów gatunków zarówno flory, jak i fauny, w tym gatunków związanych z siedliskami leśnymi. W związku z tym jednym z najważniejszych kierunków zachowania bioróżnorodności na złożu Chariagińskim powinna być ochrona zbiorowisk leśnych i rzadkich lasów, a także kontrola dynamiki granic strefy leśnej.

Rysunek 4 – Lokalizacja Chariagińskiego obszaru koncesyjnego

Od 2024 roku w ramach realizacji Programu SBR planowane jest prowadzenie następujących prac:

1. Obserwacje gatunku flagowego (łoś) jako gatunku wrażliwego na granicy zasięgu – lasy na granicy Republiki Komi i NOA.
2. Prowadzenie terenowych badań zoologicznych na trasach liczeń, liniach, transektach i w punktach kluczowych w obrębie głównych typów siedlisk.
3. Przeprowadzenie modelowych działań biotechnicznych w odniesieniu do teriofauny (kopytne – łoś): wykonanie i instalacja lizawek itp., instalacja fotopułapek do monitorowania efektywności działań biotechnicznych.
4. Interpretacja aktualnych materiałów z obrazowania satelitarnego w celu oceny dynamiki granicy lasu i terenów naruszonych technogennie.
5. Zbieranie danych o obecności obcych gatunków flory – w bezpośrednim sąsiedztwie placów budowy obiektów infrastruktury. Ocena zagrożenia ze strony zidentyfikowanych gatunków introdukowanych (gatunek obcy).
6. Opracowanie działań z zakresu edukacji ekologicznej.

„ZARUBIEŻNIEFT-dobycza Chariaga” jest świadoma wagi prowadzenia stałych prac w zakresie monitoringu ekologicznego i zachowania bioróżnorodności w regionie Arktyki przez firmy zajmujące się eksploatacją złóż surowców mineralnych.

Mamy nadzieję, że współpraca przedstawicieli biznesu, środowiska naukowego, rdzennych mało licznych narodów i władz regionu pozwoli na wypracowanie wspólnej strategii ochrony rzadkich i zagrożonych gatunków oraz opracowanie rekomendacji dotyczących zmniejszenia negatywnych wpływów technogennych na świat zwierząt w regionie.