Kinh nghiệm của «ZARUBEZHNEFT-dobycha Kharyaga»: triển khai các chương trình quan trắc môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học
Quan trắc môi trường
«ZARUBEZHNEFT-dobycha Kharyaga» với tư cách là nhà điều hành đang thực hiện khai thác và xử lý dầu khí đồng hành tại các Đối tượng 2 và 3 của mỏ Kharyaga, nằm ở Khu tự trị Nenets, trong khuôn khổ Thỏa thuận chia sản phẩm giữa nhà đầu tư và nhà nước.
Hàng năm, công ty thực hiện quan trắc môi trường tự nhiên của mỏ trong khu vực các cơ sở sản xuất, trong đó tiến hành lấy mẫu và phân tích không khí xung quanh, lớp phủ tuyết, nước mặt và nước ngầm, trầm tích đáy, đất, thực vật, cũng như nghiên cứu độ sâu tan băng của đất tại các khu vực đặt địa điểm sản xuất. Ngoài ra, các quan sát về hệ thực vật và động vật trên cạn, sinh vật thủy sinh cũng được thực hiện.
Hình 1 – Xác định đặc điểm của cá đánh bắt được ở sông Kolva và sông Lekharayaha
Dựa trên kết quả công việc đã thực hiện, các báo cáo hàng quý và hàng năm được lập ra, trong đó đưa ra các khuyến nghị nhằm giảm thiểu tải trọng nhân tạo lên môi trường, nếu phát hiện thấy hoặc có dấu hiệu xuất hiện trong tương lai.
Như một biện pháp kiểm soát trực quan đối với những thay đổi của trạng thái môi trường, từ năm 2018, doanh nghiệp đã sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV).
Phương pháp khảo sát này cho phép thu thập thông tin về tình trạng các vùng bảo vệ đường ống và môi trường tự nhiên trong khu vực các bãi công nghiệp, bao gồm cả những khu vực khó tiếp cận do điều kiện thời tiết trong các mùa khác nhau của năm.
Năm 2021, công ty bắt đầu sử dụng UAV trang bị camera nhiệt. Mục đích chính của camera nhiệt là đo nhiệt độ bề mặt nhằm phát hiện những sai lệch trong hoạt động của thiết bị, phát hiện ô nhiễm môi trường do chất lỏng chứa dầu, theo dõi những thay đổi về tình trạng đóng băng vĩnh cửu, v.v.
Hình 2 - Đoạn đường ống dẫn dầu băng qua sông Lekharayaha từ cụm giếng EP-2 đến Trạm xử lý trung tâm (CPF)
Sau khi kết thúc chuyến bay, các chuyên gia sẽ nhận được cảnh quay video chất lượng cao. Phân tích chi tiết cảnh quay cung cấp thông tin về sự xáo trộn và ô nhiễm lớp phủ thực vật đất, ô nhiễm bề mặt các đối tượng nước, tình trạng của các khu vực công nghiệp, bao gồm cả những khu vực mà các tổ chức thầu của công ty đang thực hiện hoạt động sản xuất.
Việc nhận được thông tin đáng tin cậy kịp thời về tình trạng môi trường cho phép thực hiện các biện pháp phòng ngừa để ngăn chặn hoặc giảm thiểu các hậu quả tiêu cực, cũng như các biện pháp ứng phó nhanh chóng để phục hồi môi trường.
Chương trình bảo tồn đa dạng sinh học
Năm 2018, tại «ZARUBEZHNEFT-dobycha Kharyaga», Chương trình bảo tồn đa dạng sinh học (SBR) đã được xây dựng.
Các nhiệm vụ chính của Chương trình SBR ở giai đoạn đầu là:
- xác định thành phần loài động vật sinh sống trên lãnh thổ của mỏ;
- hệ thống hóa thông tin nhằm sử dụng trong việc xây dựng các chương trình triển vọng về bảo tồn đa dạng sinh học;
- lập danh mục các biện pháp cho phép xác định tác động của hoạt động kinh tế của công ty đối với hệ sinh thái của mỏ Kharyaga;
- thu hút sự tương tác của các bên liên quan nhằm tăng hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đa dạng sinh học tại Khu tự trị Nenets.
Trong khuôn khổ triển khai Chương trình, trong giai đoạn 2018-2019, các công việc sau đã được thực hiện:
- khảo sát địa thực vật đối với thảm thực vật trên ví dụ về các bãi thử nghiệm;
- nghiên cứu thành phần loài của hệ chim;
- nghiên cứu đa dạng sinh học của động vật có vú;
- nghiên cứu thành phần loài của sinh vật thủy sinh (hệ cá, động vật đáy).
Năm 2020, Chương trình SBR đã được cập nhật.
Chương trình mới bao gồm danh sách các loài động thực vật là chỉ thị cho trạng thái bền vững của hệ sinh thái (loài chỉ thị) tại mỏ Kharyaga, cũng như các công việc nghiên cứu loài biểu tượng (quan trọng) – tuần lộc hoang dã ở khía cạnh khu vực.
Hình 3 - Khu vực thực hiện công việc nghiên cứu loài biểu tượng (tuần lộc hoang dã)
Theo Chương trình SBR mới, trong giai đoạn 2021-2022, các nghiên cứu thực địa đã được thực hiện, bao gồm cả việc sử dụng máy bay hạng nhẹ.
Khu vực quan sát từ trên không bao gồm khu vực của Khu tự trị Nenets giáp với mỏ Kharyaga, cũng như chính lãnh thổ của mỏ. Đáng tiếc là ngoài các đàn tuần lộc thuần hóa, không tìm thấy tuần lộc hoang dã nào.
Trong quá trình thực hiện các công việc thực địa trên mặt đất vào tháng 8 năm 2022, các đội chăn nuôi tuần lộc đã bắt được hai cá thể tuần lộc hoang dã đi theo đàn tuần lộc thuần hóa và sống cùng chúng trong một thời gian dài. Sự kiện diễn ra ở phía tây bắc mỏ Kharyaga trên đường di cư của động vật. Kết quả thành công đã đạt được.
Đại diện của các đội chăn nuôi tuần lộc đã lặng lẽ tiếp cận tuần lộc hoang dã từ phía ngược hướng gió, ngụy trang, sau đó dùng thòng lọng dây thừng để bắt giữ con vật. Sau đó, vòng cổ có gắn thẻ vô tuyến vệ tinh đã được đeo vào cổ tuần lộc hoang dã — một quá trình được gọi là đánh dấu hoặc gắn thẻ. Vòng cổ có cảm biến GPS được đăng ký trong chương trình chuyên dụng Argos, cho phép theo dõi sự di chuyển của động vật và theo dõi số phận tiếp theo của chúng.
Đặc điểm phân biệt quan trọng nhất của mỏ Kharyaga là tính chất vùng đệm sinh thái (ecotone), do vị trí nằm ở ranh giới của hai quần xã sinh vật lớn nhất – rừng taiga và đài nguyên. Điều này giải thích cho sự đa dạng tương đối cao của các loại quần xã thực vật và môi trường sống liên quan của các đại diện thế giới động vật, cũng như sự hiện diện của các ranh giới vùng phân bố của cả hệ thực vật và động vật, bao gồm cả các loài liên quan đến môi trường sống trong rừng. Do đó, một trong những hướng quan trọng nhất của việc bảo tồn đa dạng sinh học tại mỏ Kharyaga phải là bảo vệ các quần xã rừng và rừng thưa, cũng như kiểm soát động thái của các ranh giới vùng rừng.
Hình 4 – Vị trí của khu vực được cấp phép Kharyaga
Từ năm 2024, trong khuôn khổ triển khai Chương trình SBR, dự kiến sẽ thực hiện các công việc sau:
- Quan sát loài biểu tượng (nai sừng tấm) như một loài dễ bị tổn thương ở ranh giới vùng phân bố - rừng ở ranh giới giữa Cộng hòa Komi và Khu tự trị Nenets.
- Thực hiện các nghiên cứu động vật học thực địa trên các tuyến kiểm kê, đường kẻ, mặt cắt và các điểm then chốt trong các loại môi trường sống chính.
- Thực hiện các biện pháp kỹ thuật sinh học mô hình đối với hệ động vật có vú (động vật móng guốc – nai sừng tấm): chế tạo và lắp đặt các điểm liếm muối, v.v., lắp đặt bẫy ảnh để giám sát hiệu quả của các biện pháp kỹ thuật sinh học.
- Giải đoán các tư liệu ảnh vệ tinh hiện tại để đánh giá động thái của ranh giới rừng và các khu vực bị xáo trộn do tác động nhân tạo.
- Thu thập dữ liệu về sự hiện diện của các loài thực vật ngoại lai – ở khu vực lân cận các bãi đặt cơ sở hạ tầng. Đánh giá mức độ nguy hiểm của các loài du nhập (loài ngoại lai) đã được phát hiện.
- Xây dựng các hoạt động giáo dục môi trường.
«ZARUBEZHNEFT-dobycha Kharyaga» nhận thức được tầm quan trọng của việc thực hiện các công việc thường xuyên về quan trắc môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học tại khu vực Bắc Cực bởi các công ty đang thực hiện khai thác các mỏ khoáng sản.
Chúng tôi hy vọng rằng sự tương tác giữa các đại diện doanh nghiệp, cộng đồng khoa học, các dân tộc bản địa thiểu số và chính quyền khu vực sẽ cho phép xây dựng một chiến lược chung để bảo tồn các loài quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng, đồng thời đưa ra các khuyến nghị nhằm giảm thiểu các tác động tiêu cực từ hoạt động sản xuất lên thế giới động vật của khu vực.