Pojęcie „kultura bezpieczeństwa” trafiło do obszaru bezpieczeństwa i higieny pracy z przemysłu jądrowego i zostało wprowadzone przez MAEA w 1986 r. po opublikowaniu „Raportu końcowego z konferencji przeglądowej po awarii reaktora w Czarnobylu” przez Międzynarodową Grupę Doradczą ds. Bezpieczeństwa Jądrowego (INSAG).
Istnieje wiele różnych definicji kultury bezpieczeństwa:
Wykorzystanie wszystkich tych definicji do rozwijania kultury bezpieczeństwa wydaje się dość trudne, ponieważ są one zbyt ogólnikowe i nie pozwalają kadrze zarządzającej produkcją skupić się na konkretnych obszarach ludzkiego zachowania.
Dlaczego zdefiniowanie każdego pojęcia jest tak ważne? Precyzyjna definicja kluczowych pojęć i terminów nadaje im ramy znaczeniowe, które wyznaczają kierunek poszukiwania skutecznych rozwiązań – podstawy dalszego rozwoju. Oczywiste jest, że jeśli obszar znaczeniowy został określony nieprecyzyjnie lub stracił aktualność, wszystkie dalsze decyzje i działania oparte na tych pojęciach i terminach będą nieskuteczne.
Nasza definicja kultury bezpieczeństwa opiera się na następujących założeniach.
Każda kultura korporacyjna odzwierciedla poziom wewnętrznej spójności działań wszystkich członków organizacji w dążeniu do wspólnego celu. Jest oczywiste, że nośnikiem każdej kultury jest człowiek, a poziom rozwoju i dojrzałości każdego pracownika decyduje o ogólnym poziomie kultury organizacji lub społeczeństwa. W związku z tym należy przede wszystkim zrozumieć mechanizm kształtowania określonych działań człowieka.
Ogólny schemat kształtowania ludzkiego zachowania przedstawia się następująco: informacje napływające z otoczenia zewnętrznego przekształcają się w wiedzę człowieka i po przejściu przez jego filtr wartości stają się przekonaniami, które następnie przejawiają się w różnych formach zachowania (działaniach, umiejętnościach, nawykach). Jednak zachowanie takiego systemu, zależne wyłącznie od informacji wejściowych, jest z reguły niestabilne i nieprzewidywalne. Możliwość manipulowania ludzką świadomością w takich warunkach dobrze opisuje koncepcja okna Overtona. Stabilność i przewidywalność zachowania każdego systemu można zapewnić wyłącznie wtedy, gdy ma on określony cel.
Powyższe pozwala stwierdzić, że kultura bezpieczeństwa to zespół wartości, celów i przekonań człowieka dotyczących bezpiecznego wykonywania pracy (Mazhkenov S.A., 2018).
Definicja ta koncentruje uwagę na wzajemnych powiązaniach oraz rozwoju wartości, celów i przekonań człowieka jako fundamentalnej podstawie zapewniającej zmianę ludzkiego zachowania w pożądanym kierunku.
Wynika z tego, że głównym zadaniem kierownictwa organizacji, pracowników odpowiedzialnych za bezpieczeństwo i higienę pracy oraz działu zarządzania zasobami ludzkimi staje się skuteczne przekazywanie człowiekowi niezbędnej wiedzy w celu ukształtowania u niego określonych wartości, celów i przekonań ukierunkowanych na bezpieczne zachowanie i wykonywanie pracy zgodnie z obowiązującymi standardami bezpieczeństwa.
