Khái niệm "văn hóa an toàn" đi vào lĩnh vực HSE từ ngành công nghiệp hạt nhân và được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đưa ra vào năm 1986 sau khi Nhóm Tư vấn Quốc tế về An toàn Hạt nhân (INSAG) công bố "Báo cáo tổng kết Hội nghị đánh giá sau sự cố về lò phản ứng Chernobyl".
Hiện có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa an toàn:
Việc áp dụng tất cả các định nghĩa trên để phát triển văn hóa an toàn là khá khó khăn, bởi chúng tương đối mơ hồ và không giúp những người tổ chức sản xuất tập trung vào các khía cạnh cụ thể trong hành vi con người.
Tại sao việc định nghĩa bất kỳ khái niệm nào lại quan trọng? Một định nghĩa chính xác cho các khái niệm và thuật ngữ cốt lõi sẽ tạo ra không gian ngữ nghĩa của chúng, từ đó định hình phương hướng tìm kiếm các giải pháp hiệu quả — nền tảng cho sự phát triển tiếp theo. Rõ ràng là nếu không gian ngữ nghĩa được xác định thiếu chính xác hoặc không còn phù hợp với thực tế, thì mọi quyết định hay hành động tiếp theo dựa trên các khái niệm và thuật ngữ đó đều sẽ kém hiệu quả.
Định nghĩa của chúng tôi về văn hóa an toàn dựa trên những luận điểm sau đây.
Bất kỳ văn hóa doanh nghiệp nào cũng phản ánh mức độ gắn kết và thống nhất nội bộ trong hành động của toàn thể thành viên tổ chức nhằm hướng tới mục tiêu chung. Rõ ràng, chủ thể mang bất kỳ nền văn hóa nào cũng chính là con người, và mức độ phát triển, trưởng thành của mỗi người lao động sẽ quyết định trình độ văn hóa chung của tổ chức hoặc xã hội. Xuất phát từ điều này, trước hết cần hiểu rõ cơ chế hình thành những hành động nhất định của con người.
Sơ đồ chung về quá trình hình thành hành vi con người diễn ra như sau: thông tin tiếp nhận từ môi trường bên ngoài được chuyển hóa thành tri thức của con người và sau khi đi qua bộ lọc giá trị của người đó sẽ trở thành niềm tin, rồi thể hiện ra bên ngoài dưới nhiều hình thức hành vi khác nhau (hành động, kỹ năng, kỹ xảo). Tuy nhiên, hành vi của một hệ thống chỉ phụ thuộc vào thông tin đầu vào như vậy thường thiếu ổn định và khó dự đoán. Khả năng thao túng nhận thức con người trong những điều kiện đó được mô tả rất rõ qua cơ chế cửa sổ Overton. Tính ổn định và khả năng dự đoán trước của hành vi ở bất kỳ hệ thống nào chỉ được đảm bảo khi hệ thống đó có một mục tiêu xác định.
Từ những phân tích trên có thể khẳng định rằng văn hóa an toàn là tập hợp các giá trị, mục tiêu và niềm tin của con người về việc thực hiện công việc một cách an toàn (S. A. Mazhkenov, 2018).
Định nghĩa này tập trung sự chú ý vào mối liên hệ tương hỗ và sự phát triển của các giá trị, mục tiêu cùng niềm tin ở con người như một nền tảng cốt lõi đảm bảo sự thay đổi hành vi theo định hướng đã đề ra.
Từ đó suy ra rằng nhiệm vụ trọng tâm của ban lãnh đạo tổ chức, đội ngũ phụ trách HSE và bộ phận quản trị nhân sự là truyền đạt hiệu quả những kiến thức cần thiết cho người lao động nhằm hình thành ở họ các giá trị, mục tiêu và niềm tin nhất định, hướng tới hành vi an toàn và thực hiện công việc tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn đã quy định.
