Các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào cơ sở công nghiệp và hạ tầng không còn là hiện tượng cá biệt mà đã trở thành yếu tố mang tính hệ thống, buộc cả kỹ sư thiết kế hệ thống an toàn phòng cháy chữa cháy lẫn chỉ huy chữa cháy phải tính đến. Đám cháy sau đòn đánh của UAV là một kịch bản đặc thù: tâm cháy có thể nằm ngay trong vùng có nguy cơ bị tấn công lặp lại, xung quanh có thể còn vật liệu nổ chưa phát nổ và mảnh văng, khu vực bị gài mìn, trong khi liên lạc vô tuyến bị chế áp bởi các phương tiện tác chiến điện tử.
Trong điều kiện đó nảy sinh một nghịch lý khắc nghiệt: một mặt, những phút đầu tiên mang tính sống còn để khoanh vùng đám cháy - chính khoảng thời gian này quyết định liệu đám cháy có phát triển dây chuyền và dẫn đến nổ thể tích tại các khu bồn bể chứa hay dây chuyền công nghệ hay không. Mặt khác, chỉ huy chữa cháy bị nghiêm cấm đưa lực lượng vào khu vực chưa được công binh và các đơn vị rà phá bom mìn kiểm tra: trước khi công binh khảo sát hiện trường và xác nhận không còn vật liệu nổ, bất kỳ tổ lăng chữa cháy nào tiến vào thực chất đều trở thành mục tiêu. Trong lúc công binh làm nhiệm vụ, đám cháy tiếp tục bùng phát và việc chờ đợi thụ động sẽ dẫn đến mất trắng công trình.
Lời giải kỹ thuật duy nhất cho nghịch lý này là chữa cháy từ xa và tự động: các hệ thống chữa cháy bằng robot cố định, tổ hợp robot cơ động và phương tiện bảo vệ vật lý cho lực lượng chiến đấu. Chúng cho phép bắt đầu phun chất chữa cháy vào "vùng xám" - nơi con người không thể tiếp cận nếu không đánh cược tính mạng - đồng thời trinh sát tâm cháy bằng camera quang học và camera ảnh nhiệt ngay trước khi lực lượng rà phá bom mìn có mặt.
Việc ứng dụng kỹ thuật robot trong lực lượng phòng cháy chữa cháy dựa trên hành lang pháp lý đã được định hình rõ ràng:
Các hệ thống chữa cháy robot cố định được thiết kế để bảo vệ khu bồn bể chứa, trạm bơm, hệ thống đuốc đốt và các công trình trọng điểm khác, nơi sự chậm trễ trong việc phun chất chữa cháy chỉ tính bằng phút cũng đủ gây ra thảm họa.
Sức mạnh của chúng nằm ở tốc độ và tính tự hành. Thời gian kích hoạt chỉ mất 20–30 giây, các lăng giá hoạt động theo tín hiệu cảm biến mà không cần sự can thiệp của con người, qua đó loại bỏ độ trễ do "yếu tố con người" - yếu tố mang tính sống còn trong kịch bản UAV tấn công bồi lần hai. Kiến trúc mạng phân tán đồng nghĩa với việc một lăng giá bị drone phá hủy không làm tê liệt toàn bộ hệ thống: thuật toán tự hành vẫn tiếp tục làm mát các thiết bị lân cận, ngăn chặn cháy lan dây chuyền.
Đặc biệt phải kể đến hiệu quả của bọt khí nén độ nở thấp hoặc trung bình: lớp màng bền vững do bọt tạo ra ngăn chặn triệt để hiện tượng bốc cháy lại của hơi nhiên liệu khi chiếc drone thứ hai lao tới - mà đòn đánh bồi vào mục tiêu đang cháy đáng tiếc lại là kịch bản điển hình.
Hạn chế chỉ có một nhưng rất đáng kể: hệ thống chữa cháy robot cố định đòi hỏi phải lắp đặt mạng lưới cấp nước dự phòng được bảo vệ kiên cố và phân chia hệ thống thành nhiều phân khu, tức đây là khoản đầu tư ngay từ giai đoạn thiết kế hoặc cải tạo công trình chứ không phải giải pháp tình thế cấp tốc.
Hệ thống chữa cháy robot cơ động "Rusak" giải quyết chính bài toán tác chiến trong "vùng xám" ở 5-7 phút đầu tiên sau đòn tấn công, khi con người chưa thể tiếp cận công trình vì nguy cơ drone đánh bồi hoặc phát nổ thứ cấp.
Các thông số kỹ thuật chính của thiết bị:
Các giới hạn hoàn toàn tương ứng với phân khúc thiết bị: cự ly kết nối tối đa 350 m, tốc độ 15 km/h không cho phép cơ động né tránh drone bổ nhào, và nguồn cấp chất chữa cháy phụ thuộc vào bên ngoài như mạng đường ống chữa cháy mạch vòng hoặc xe chữa cháy tiếp nước. Nói cách khác, "Rusak" không thay thế hệ thống chữa cháy robot cố định mà là mảnh ghép cơ động bổ trợ cho chúng.

Các tổ hợp robot bánh xích do Viện Nghiên cứu Khoa học Phòng cháy chữa cháy Toàn Nga VNIIPO thuộc Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga (thành phố Balashikha) phát triển đáp ứng những nhiệm vụ mà cả phương tiện bánh lốp lẫn lực lượng trinh sát bộ binh đều không thể đảm đương.
| Thông số | "EL-4" | "EL-10" |
|---|---|---|
| Khối lượng bản thân đầy tải | 9,2 tấn | 19,0 tấn |
| Động cơ | Perkins 1106C-E60TA, 170 mã lực | Perkins 1106D-E66TA, 234 mã lực |
| Trữ lượng nước / chất tạo bọt | 1,4 tấn / 0,5 tấn | 2,5 tấn / 0,8 tấn |
| Tầm phun nước / bọt | tới 70 m / 50 m | tới 80 m / 50 m |
| Lưu lượng qua lăng giá | 1200 lít/phút | tới 2400 lít/phút |
| Tải trọng nâng của tay gắp | tới 500 kg | tới 1000 kg (ở tầm với 2,5 m) |
| Cự ly điều khiển | tới 2000 m | tới 2000 m |
| Tốc độ | tới 10 km/h | tới 10 km/h |
"EL-4" hướng tới xử lý sự cố công nghiệp tại các nhà máy hóa chất, nhà máy điện hạt nhân và kho tàng, hoạt động trong vùng nhiễm xạ và nhiễm độc hóa học, thu dọn đống đổ nát bằng lưỡi ủi và kẹp thủy lực, đồng thời đưa nước và bọt tiếp cận tâm cháy vượt qua vật cản nhờ cánh tay máy.

"EL-10" là tổ hợp hạng nặng được chế tạo cho những điều kiện nguy hiểm tột cùng: kho đạn dược, kho xăng dầu, cơ sở công nghiệp hạt nhân và hóa chất giữa bối cảnh đổ nát dày đặc và các vụ nổ liên tiếp không dứt. Thế mạnh chủ lực của cỗ máy này là tính tự hành (mang sẵn chất chữa cháy trên xe), khả năng chịu nhiệt độ cao nhờ hệ thống tự làm mát bằng màn nước và sức chống chịu mảnh văng cùng sóng nổ với lớp thép giáp dày 8 mm. Đối với kịch bản "cháy tại cơ sở đang tiếp tục hứng chịu các đợt tấn công bằng drone", đây chính xác là tập hợp tính năng cần thiết.

Tổ hợp "Uran-14" do JSC 766 UPTK sản xuất (thành phố Nakhabino, trực thuộc Tập đoàn Kalashnikov JSC thuộc Tổng công ty Nhà nước Rostec) ngay từ đầu đã được thiết kế cho nhiệm vụ chữa cháy từ xa tại các mục tiêu nguy hiểm và khó tiếp cận.
Thông số kỹ thuật: khối lượng đầy tải 14 tấn, động cơ 240 mã lực, lưu lượng bơm 2000 lít/phút, tầm phun xa 50 m, bồn chứa 2000 lít nước và 600 lít chất tạo bọt, điều khiển từ xa qua kênh vô tuyến ở khoảng cách tối thiểu 1000 m. Lăng giá có khả năng quay tròn toàn hướng, đặc biệt hữu ích khi bảo vệ công trình trước các mối đe dọa từ nhiều phía.
Giá trị đặc biệt của "Uran-14" nằm ở sự kết hợp giữa chức năng chữa cháy và công binh: trinh sát các ổ cháy, kể cả ổ cháy ngầm, qua hệ thống camera quang học và ảnh nhiệt; mở lối đi xuyên qua đống đổ nát; dùng tay gắp nâng và di dời hàng hóa nguy hiểm hoặc vật liệu nổ nặng tới 1,5 tấn; đẩy vật nặng tới 4 tấn. Thân xe bọc thép được nhà sản xuất nêu rõ trong tài liệu kỹ thuật là nhằm phục vụ việc "chữa cháy tại khu vực có vật liệu nổ" - nghĩa là đây chính là trường hợp robot vào cuộc trước và song hành cùng công binh, chứ không phải thay thế họ.

Trong những năm gần đây, thị trường Nga đã hình thành trọn vẹn một dải sản phẩm thiết bị chữa cháy bằng robot - từ những nền tảng siêu nhẹ đến các cỗ máy nặng hai mươi tấn. Nếu xét theo số lượng mẫu mã hiện diện trên thị trường, Nga và Trung Quốc đang chiếm ưu thế áp đảo ở phân khúc robot chữa cháy cơ động: một nghiên cứu chuyên ngành đã ghi nhận 69 mẫu thiết bị đến từ 22 quốc gia. Quan trọng hơn cả là dòng thiết bị này cuối cùng đã có văn bản tiêu chuẩn riêng: GOST 35035-2023 chính thức quy định phân loại tổ hợp cơ động theo khối lượng, yêu cầu về khả năng vượt địa hình, tính tự hành, làm việc trong điều kiện nhiễm xạ và phương pháp thử nghiệm. Điều này đã đưa robot chữa cháy từ nhóm "sáng kiến tự phát" sang danh mục thiết bị được quản lý và chứng nhận tiêu chuẩn.
Tổ hợp robot ANT-1000PM, do Nhà máy Cơ điện Kovrov và Viện Nghiên cứu VNII Signal (thuộc tổ hợp Vysokotochnye Kompleksy của Tổng công ty Nhà nước Rostec) chế tạo, được phát triển trên nền tảng xe xúc trượt mini chạy dầu diesel sản xuất hàng loạt ANT-1000. Mô-đun chữa cháy gắn lăng giá và đầu phun trộn bọt - nước được lắp trên cần điều khiển từ xa: chất chữa cháy được phun xa tới 65 m và cao tới 35 m, điều khiển ở khoảng cách tới 1 km thông qua hệ thống "Prometey" có khả năng kháng khói đặc và nhiễu điện từ mạnh. Độ tin cậy của thiết bị đã được kiểm chứng qua các cuộc thử nghiệm tại Viện VNIIPO thuộc Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga, và trong năm 2026 nhà sản xuất đã bàn giao lô thương mại đầu tiên cho một tập đoàn nhiên liệu lớn của Nga.
Trên cùng nền tảng công nghệ đó còn có tổ hợp "Pioner" - xe chữa cháy điều khiển từ xa PM-160 đặt trên khung gầm bánh xích của Nhà máy Chế tạo máy Kurgan, chuyên dùng để dập lửa tại các vị trí hiểm trở và bảo vệ cơ sở ngành nhiên liệu - năng lượng; các thiết bị tương tự hiện đã đi vào vận hành tại Nhà máy Điện hạt nhân Kalinin và Rostov, đảm nhiệm công tác trinh sát và chữa cháy trong vùng có nguy cơ phóng xạ.

Tại triển lãm "An ninh Toàn diện" năm 2026, KAMAZ phối hợp cùng JSC Monolit và có sự tham gia của Học viện Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga đã giới thiệu tổ hợp robot bánh xích VARAN PL-30: khối lượng 440 kg, lăng giá lưu lượng 30 lít/giây, tầm phun xa tới 50 m, hoạt động liên tục tối thiểu 24 giờ, trang bị camera ảnh nhiệt và máy phân tích khí. Tổ hợp này đã được đưa vào ứng dụng thực tế tại các cơ sở dầu khí - nghĩa là đáp ứng trực tiếp kịch bản "đám cháy sau đòn tấn công bằng UAV".
Phiên bản MRUP-112 VR của Nhà máy Thiết bị Phòng cháy chữa cháy và Đặc chủng Vargashi (tỉnh Kurgan) là hệ thống chữa cháy cơ động điều khiển bằng sóng vô tuyến được sản xuất hàng loạt theo hợp đồng nhà nước cho Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga: tích hợp hệ thống điều khiển từ xa và đo xa vô tuyến trên xe, hai camera chống nước có đèn hồng ngoại, lăng giá điều khiển từ xa, bán kính điều khiển trên 200 m. Dòng máy này đã được trang bị cho lực lượng phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ tại Moskva, Saint Petersburg, Nizhny Novgorod, Yekaterinburg và Volgograd.
Sát cánh cùng mẫu xe này là hàng loạt thiết kế cùng phân khúc hạng nhẹ và siêu nhẹ: hệ thống robot cơ động "Prometey" (CJSC NPO KZST, Kurgan), thiết bị điều khiển từ xa LUF-60 nặng khoảng 2 tấn, hệ thống chữa cháy cơ động bằng robot MUPR có tầm điều khiển tới 200 m và khả năng quét hiện trường bằng camera, robot bánh xích chạy điện MRK-RP chuyên hoạt động trong không gian kín đầy khói (sản phẩm hợp tác giữa Viện VNIIPO và Đại học Kỹ thuật Quốc gia Moskva Bauman) và tổ hợp nhỏ gọn "Tropa-3" của OJSC Reduktor chỉ nặng 250 kg trang bị động cơ điện cùng khả năng di chuyển trên đường ray - phương tiện không thể thay thế trong các đường hầm tàu điện ngầm.
Bên cạnh hệ thống chữa cháy robot "EFER" (robot chữa cháy tự động dẫn hướng qua kênh hồng ngoại và truyền hình, thiết kế phòng nổ, thời gian phản ứng từ khi có tín hiệu "Báo động" đến lúc bắt đầu phun không quá 20 giây, bảo vệ nhà chứa máy bay, khu bồn bể, giàn xuất nhập và giàn khoan ngoài khơi), thị trường còn có sự góp mặt của nhiều nhà sản xuất khác:
Trên thế giới, thị trường robot chữa cháy cơ động có sự hiện diện của các tổ hợp bánh xích MVF-5 từ công ty DOK-ING (Croatia), các dòng xe của Howe & Howe (Mỹ), sản phẩm của Magirus, cũng như loạt nhà sản xuất Trung Quốc (Guoxing Intelligent, Kaicheng Intelligence) - nhóm cuối chủ yếu cạnh tranh với thiết kế của Nga ở phân khúc hạng nhẹ và hạng trung. Theo giới phân tích, Nga theo truyền thống vẫn giữ vị thế dẫn đầu ở phân khúc hạng nặng, trong khi thị trường toàn cầu tập trung nhiều hơn vào các dòng robot trinh sát - kỹ thuật hạng nhẹ.
Lá chắn bọc thép dành cho chiến sĩ cầm lăng không phải giải pháp thay thế robot mà là tuyến phòng thủ cuối cùng. Chúng được thiết kế để bảo vệ khẩn cấp cán bộ chiến sĩ phòng cháy chữa cháy và các đội cứu hộ bán chuyên trách khi phải triển khai lăng chữa cháy thủ công trong bối cảnh mối đe dọa UAV đang giảm dần: giúp che chắn cục bộ trước sóng xung kích, mảnh văng và bức xạ nhiệt quang, cho phép tổ chữa cháy tiến sát tâm cháy ở cự ly 10-15 mét và được di chuyển bằng sức người với tối thiểu hai chiến sĩ hoặc kéo bằng xe đầu kéo hạng nhẹ.
Nhược điểm của chúng rất rõ ràng và mang tính bản chất: sử dụng lá chắn đồng nghĩa với việc vẫn phải đưa con người vào khu vực mà hệ thống robot có thể xử lý an toàn hơn. Vì vậy xét về mặt chiến thuật, lá chắn bọc thép là phương tiện để đưa lực lượng tiếp cận sau khi robot đã khoanh vùng được đám cháy và hiện trường đã hoàn tất kiểm tra an toàn.

Các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái đã làm thay đổi tận gốc bài toán chữa cháy tại các cơ sở công nghiệp và hạ tầng. Quy trình kinh điển "nhận tín hiệu báo động - xe chữa cháy xuất kích vào vị trí - chiến sĩ cầm lăng tiếp cận tâm cháy" trong bối cảnh mới không còn an toàn và do đó không còn khả thi: chừng nào công binh chưa kiểm tra xong hiện trường thì việc đưa người vào khu vực là điều tối kỵ, nhưng đến lúc kiểm tra xong thì đám cháy đã vượt khỏi tầm kiểm soát. Câu trả lời cho thách thức này chính là robot hóa - và đây không còn là ý tưởng nằm trên bản vẽ mà đã trở thành một thị trường trưởng thành với hàng chục mẫu thiết bị sản xuất hàng loạt, hệ thống tiêu chuẩn riêng và thực tiễn vận hành thực tế tại các đơn vị thuộc Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga cũng như các công trình năng lượng trọng điểm.
Bài học thực tiễn dành cho lãnh đạo doanh nghiệp và bộ phận an toàn phòng cháy chữa cháy là cần nhìn nhận các tổ hợp robot không phải như món đồ công nghệ đắt đỏ mới lạ, mà là cấu phần bắt buộc trong phương án bảo vệ phòng cháy chữa cháy cho các mục tiêu có nguy cơ cao - ngang hàng với hệ thống chữa cháy tự động và hệ thống cảnh báo cháy. Khoản đầu tư cho hệ thống robot cố định và tổ hợp cơ động chỉ chiếm một phần nhỏ so với giá trị tài sản được bảo vệ, trong khi cái giá của một vụ cháy lan dây chuyền tại khu bồn bể chứa lên tới hàng tỷ rúp và quan trọng hơn cả là sinh mạng con người. Bài học từ những năm qua hết sức rõ ràng: nơi nào robot đón đầu ngọn lửa, đám cháy dừng lại ở mức sự cố; nơi nào đánh mất những phút đầu tiên, đám cháy sẽ biến thành thảm họa.