Eksploatacja ciężkiego sprzętu w górnictwie odkrywkowym wiąże się z dwoma systemowymi czynnikami ryzyka: narastającym zmęczeniem personelu pracującego w miesięcznym systemie rotacyjnym oraz rozległymi martwymi polami wozideł technologicznych. Gdy zakład nie dysponuje narzędziami obiektywnej rejestracji, badanie wypadków komunikacyjnych opiera się na hipotezach i poszlakach, co utrudnia precyzyjne eliminowanie przyczyn źródłowych zdarzeń.
Dyrektor ds. bezpieczeństwa przemysłowego w firmie Sibkor Evgeniy Likhachyov omawia etapową budowę kompleksowego systemu zapobiegania najechaniom i kolizjom w kopalni odkrywkowej. Punktem wyjścia było dziewięć zdarzeń z udziałem wozideł BelAZ w latach 2023–2025, spowodowanych zaśnięciem i utratą koncentracji przez operatorów — w tym przebicie wału ochronnego oraz najechanie na pojazd specjalistyczny podczas obsługi koła. Aby wyeliminować działanie po omacku, w grudniu 2025 roku w 41 wozidłach zainstalowano zautomatyzowany system monitorowania czujności kierowcy (DMS) z kabinowymi czujnikami stanu operatora i zewnętrznymi wideorejestratorami.
System rozpoznaje zamykanie oczu, odwracanie wzroku od drogi, korzystanie z telefonu, palenie tytoniu oraz spożywanie posiłków podczas jazdy. Aby nie przeciążać dyspozytora górniczego kopalni lawiną powiadomień, wstępny monitoring w trybie 24/7 prowadzi zewnętrzne centrum dyspozytorskie: operator filtruje sygnały według zatwierdzonego algorytmu i przekazuje do zakładu wyłącznie zdarzenia krytyczne. Nieprzerwaną pracę urządzeń pokładowych w warunkach wyrobiska zapewnia zaplecze serwisowe — w 2026 roku przeprowadzono 1044 zdalne kontrole oraz zrealizowano ponad 250 zgłoszeń zdalnie i 375 podczas wizyt specjalistów na miejscu. W rezultacie 100% kolizji, pożarów i przedwczesnych awarii podzespołów jest obecnie badanych na podstawie obiektywnych materiałów wideo.
Pojawienie się kamer w kabinach zgodnie z przewidywaniami spotkało się z oporem pracowników, którzy potraktowali system jako ingerencję w prywatność. Na początku kierowcy zamazywali optykę smarem stałym, zasłaniali obiektywy korkami i czyściwem, zrywali przewody oraz odkręcali anteny. Połączenie stanowczego ukrócenia sabotażu przez kadrę inżynieryjno-techniczną z pracą wyjaśniającą na spotkaniach zmieniło tę dynamikę: w ciągu roku odnotowano dziewięć celowych ingerencji, incydenty stały się jednostkowe, a kierowcy sami zaczęli zgłaszać usterki kamer.
Trudniejszą barierą organizacyjną okazała się każdorazowa kalibracja urządzeń na początku zmiany. Ze względu na różnice wzrostu operatorów czujniki wymagają dopasowania do pozycji w fotelu, jednak część załogi rusza z miejsca po naciśnięciu przycisku, nie czekając na programowe zakończenie konfiguracji. Do czasu pełnego dopracowania procesu kontrola odbywa się ręcznie: przy rozpoczynaniu zmian dziennych i nocnych status maszyn jest sprawdzany zdalnie, a nieskalibrowane załogi są indywidualnie wywoływane przez dyspozytora, telefonicznie oraz drogą radiową.
Praktyka pokazała, że sama kontrola czuwania kierowcy nie wyklucza kolizji podczas manewrowania. Na terenie kopalni doszło do dwóch kolizji bocznych — z mobilną stołówką na drodze do przodka oraz z ładowną węglarką na przejeździe kolejowym. W obu przypadkach operatorzy wozideł nie spali i byli trzeźwi, ale nie zauważyli przeszkody w strefie ograniczonej widoczności.
Aby wyeliminować to ryzyko, w dwóch wozidłach BelAZ uruchomiono testy pilotażowe inteligentnego systemu widoku dookólnego i zapobiegania kolizjom:
Skalowanie rozwiązań opiera się na infrastrukturze łączności: instalacja dodatkowej stacji bazowej LTE zapewniła 100-procentowe pokrycie terenu wyrobiska, eliminując znikanie maszyn z mapy dyspozytora. W perspektywie, jak zaznacza Evgeniy Likhachyov, system DMS oraz system antykolizyjny zostaną połączone we wspólną platformę, co pozwoli przejść od kontroli opartej na karach do formuły systemu-mentora, przekształcającego niebezpieczne zbliżenia w indywidualne szkolenia bez sankcji.
Równolegle trwają prace nad rozszerzeniem analityki wideo na pokrewne zadania produkcyjne: geometryczną kontrolę przesunięcia stożka urobku w skrzyni ładunkowej, rejestrację rozsypanej skały wraz ze współrzędnymi w celu ochrony opon przed przecięciami, ocenę szerokości dróg technologicznych i wysokości wałów ochronnych, monitoring zużycia zębów łyżki koparki, a także kontrolę podkładania klinów pod koła oraz przestrzegania zasady trzech punktów podparcia podczas schodzenia operatora po drabinie.
Przeglądaj pełną bibliotekę najlepszych praktyk bezpieczeństwa przemysłowego
Przejdź do biblioteki