„Droga… nieszczególna — dla ciężarówek”. — „Droga całkiem przyzwoita — zaoponowałem. — Obiecywano mi, że w ogóle nie przejadę”. — Bracia Strugaccy, „Poniedziałek zaczyna się w sobotę”
Zmiany na dużą skalę nie dzieją się za pstryknięciem palców: przygotowanie ludzi to ich absolutnie niezbędny element. Jak uczy taktyka Suworowa, każdy musi rozumieć swój manewr.
W poprzedniej części artykułu (https://hsedays.com/pl/insights/safety-observations-rusal-part-3) opowiedziałem o podziale ról między uczestnikami programu „Rozejrzyj się wokół”: obserwator, kierownik i kontroler. Opierając się na tej koncepcji, wdrożyliśmy ciągły proces szkolenia zgodnie z zasadą „matrioszki” (rysunek 1).

„Nie przechodź obojętnie!” — taką nazwę otrzymał nasz podstawowy moduł szkoleniowy. Opracowaliśmy go dla szerokiego grona obserwatorów, aby nauczyć ich dostrzegania zagrożeń w środowisku pracy oraz właściwego reagowania w razie ich wykrycia.
Wraz z przyswajaniem najważniejszych pojęć („niebezpieczne warunki”, „niebezpieczne zachowania” itp.) uczestnicy wykonywali całą serię różnorodnych ćwiczeń interaktywnych oraz analizowali okoliczności i przyczyny rzeczywistych wypadków przy pracy. Żadnego „lania wody” — wyłącznie to, czego pracownik naprawdę potrzebuje w warunkach terenowych.
Wyważona treść i przemyślana metodyka przyniosły najważniejszy rezultat — motywację i wzmocnienie aktywnej postawy naszych obserwatorów:
💡 Nie przechodź obojętnie! Odwrócisz wzrok — zostawisz kolegów w niebezpieczeństwie!
Wobec podwykonawców i gości odwiedzających zakłady dywizji Downstream zastosowaliśmy prostsze podejście. Moduł „Obserwacje bezpieczeństwa” zintegrowaliśmy bezpośrednio z programem oraz filmem w ramach instruktażu wstępnego.
„Bezpieczeństwo zaczyna się od Ciebie” — to specjalny moduł dla kierowników liniowych: od starszego mistrza oddziału po dyrektora generalnego. Stworzyliśmy go, aby pomóc im rozwinąć się w roli lidera potrafiącego przewodzić ludziom, zarządzać zespołem i za jego pomocą organizować skuteczne obserwacje bezpieczeństwa.
Ponadto szkolenie to okazało się przydatne do wyjaśnienia i promowania zasady kaskadowanej odpowiedzialności osobistej: każdy kierownik odpowiada osobiście za wszystko, co dzieje się na powierzonym mu odcinku, nawet pod jego nieobecność w miejscu pracy. Bezpieczeństwo zaczyna się od niego albo nie zaczyna się wcale.
Punktem odniesienia dla naszej kadry zarządzającej stało się pięć przykazań lidera:
W pierwszej kolejności dążyliśmy do nauczenia kierowników praktycznych metod zarządzania ludźmi. W tym celu włączyliśmy do praktycznej części kursu szczegółową analizę skutecznego trybu postępowania w ramach programu „Rozejrzyj się wokół”: od codziennej pracy organizacyjnej po funkcjonalności systemu informacyjnego o tej samej nazwie.
Dla obu kursów szkoleniowych wdrożyliśmy końcową weryfikację wiedzy w formie obowiązkowych, lecz w pełni przystępnych zadań testowych.
Aby zorganizować proces szkoleniowy, wraz z kolegami musieliśmy stworzyć i wdrożyć własny system administrowania. Obejmował on cały cykl: od oceny potrzeb i planowania po rejestrowanie wyników oraz kontrolę okresowości szkoleń. Pozwoliło to wyeliminować formalizm i uczynić szkolenie tysięcy pracowników przejrzystym, sterowalnym i maksymalnie efektywnym.
Zapytacie: a gdzie są audyty behawioralne? Może wykorzystaliście innowacyjną sztuczną inteligencję albo chociaż bota na Telegramie do masowego szkolenia z audytów behawioralnych, jak robią to niektóre firmy?
Moja odpowiedź brzmi: nie. Audyty behawioralne to zupełnie co innego, niż wielu osobom się wydaje.
Przez ostatnie ćwierć wieku widziałem wiele firm, które uroczyście obiecywały w ekspresowym tempie wdrożyć audyty behawioralne, choć zupełnie nie były na to gotowe. Niekiedy przeznaczano na to zadanie nawet pokaźne budżety. Jednak po przyspieszonym szkoleniu następował zazwyczaj gwałtowny wzrost obciążeń biurokratycznych dla kierowników liniowych, odrzucenie i upadek pięknej, lecz niedostatecznie dopracowanej idei.
Z moich obserwacji wynika, że takie niepowodzenia są nieuniknione. Ich fundamentalna przyczyna tkwi w niedostatku przywództwa najwyższego kierownictwa oraz zakorzenionej kulturze pozorowania działań. W takim środowisku głośne hasła i obietnice szybkich zmian są zazwyczaj cenione wyżej niż rzetelna informacja i praca systemowa. W efekcie decydenci (osoby podejmujące decyzje) próbują przeskoczyć od razu kilka stopni naraz lub po prostu jeden po drugim powielają te same błędy.
Wcześniej wspominałem o tym, że niezależnie od tego, jaki mechanizm kontroli bezpieczeństwa funkcjonuje w danej firmie, stanowi on wierne odzwierciedlenie jej kultury korporacyjnej (https://hsedays.com/pl/insights/safety-observations-rusal-part-1). Jeśli wdrażane audyty behawioralne stoją z nią w sprzeczności, ludzie nieuchronnie je odrzucą.
💡 Główna bariera dla reform nie tkwi w złych strategiach, lecz w psychologii ludzi — w ich obawach, nawykach i działaniach kierownictwa — John Kotter, autor klasycznego modelu zarządzania zmianą
Masowe szkolenia o wątpliwej jakości nie rozwiążą tego problemu. Jak mawiał pewien mądry człowiek, nie powinniśmy uprawiać scholastyki, lecz oddziaływać na serce i wolę, a nie tylko na rozum i pamięć.
Kolejny poważny błąd: wielu postrzega audyty behawioralne jako samodzielny system kontroli. Prawda jest taka, że są one jedynie codzienną praktyką nieformalnych, motywujących rozmów z personelem na temat bezpieczeństwa. Pomaga ona zapobiegać niebezpiecznym zachowaniom i utrzymywać wysoki poziom wydajności pracy.
Jeśli braliście udział w klasycznym szkoleniu (DuPont ®), z pewnością pamiętacie technikę takiego motywującego dialogu:
Przy wdrażaniu audytów behawioralnych głównym zadaniem nie jest przeszkolenie ludzi, a następnie zbieranie od nich raportów, lecz sprawienie, aby kierownicy liniowi uświadomili sobie potrzebę i sami zechcieli prowadzić rozmowy motywujące.
Zniechęcić łatwo — przekonać trudno!
Na pierwszym etapie programu „Rozejrzyj się wokół” naszymi głównymi priorytetami były zaangażowanie ludzi oraz organizacja nowego dla nich procesu obserwacji bezpieczeństwa. Dlatego z zakresu audytów behawioralnych prowadziliśmy wyłącznie szkolenia stacjonarne i tylko tam, gdzie prosili o to dyrektorzy zakładów (zdjęcie 1).

Dość szerokie zastosowanie znalazły u nas kieszonkowe karty podręczne (rysunek 2) oraz inne sposoby „miękkiego promowania” audytów behawioralnych. Na „reaktywnym” i „zależnym” etapie rozwoju kultury bezpieczeństwa takie podejście realnie działa — w przeciwieństwie do prób forsownego wdrażania.

Doskonale rozumieliśmy, że wdrożenie audytów behawioralnych na odgórny rozkaz jest niemożliwe. Trzeba je pielęgnować cierpliwie i troskliwie. Audyty behawioralne z pewnością się przyjmą i przyniosą owoce, gdy grunt pod nie będzie odpowiednio przygotowany.
💡 Aby duże firmy się zmieniały, musimy przestać myśleć jak mechanicy i zacząć działać jak ogrodnicy — Peter Senge, twórca koncepcji „organizacji uczącej się” oraz autor książki „Piąta dyscyplina. Teoria i praktyka organizacji uczących się”.
Jeśli miałbym wskazać najważniejszą lekcję, moja rada brzmi następująco: nie spieszcie się z wdrażaniem audytów behawioralnych bez dogłębnej analizy i należytego przygotowania. To nie jest rozwiązanie ekspresowe, lecz jedno z najtrudniejszych wyzwań psychologii zarządzania.
Napiszcie proszę w komentarzach, jeśli chcecie porozmawiać o podejściu systemowym i metodyce wdrażania audytów behawioralnych.
Dzisiaj obserwacje bezpieczeństwa są nie do pomyślenia bez automatyzacji. Jak jednak uzyskać ją szybko i bez nadmiernego obciążania budżetu oraz zasobów?
W dywizji Downstream udało nam się znaleźć optymalne rozwiązanie:
Nawiasem mówiąc, jako platformę wybraliśmy prosty i niezawodny system zgłoszeń elektronicznych, który funkcjonował u nas już od dawna.
Oczywiście wymagał on gruntownej modernizacji i rozszerzenia funkcjonalności. Nasi specjaliści IT poradzili sobie z tym znakomicie. Mam nadzieję, że czytają ten artykuł. Chcę im serdecznie podziękować za efektywną współpracę i świetnie wykonaną pracę!
Naturalnie pewne finansowanie było jednak potrzebne, ale miało ono wymiar wręcz symboliczny i odbywało się w trybie roboczym, na zasadzie współfinansowania przez poszczególne zakłady.
W efekcie szybko zyskaliśmy:
Co więcej, zarówno sam program obserwacji, jak i platforma IT w pełni dojrzały do skalowania na całą Grupę UC RUSAL. W razie potrzeby moglibyśmy oferować to kompleksowe rozwiązanie nawet firmom zewnętrznym.
Aby pokazać, jak zbudowany jest nasz system, przedstawię interfejs menu głównego (rysunek 3). Obrazowo odzwierciedla on podział narzędzi dla każdej z trzech podstawowych ról:

Jak już wiecie, obserwatorzy to „oczy i uszy” naszego systemu kontroli. Promując ideę powszechnego zaangażowania, przyznaliśmy tę rolę wszystkim bez wyjątku użytkownikom SI „Rozejrzyj się wokół”.
Każdy z nich uzyskał dostęp do podstawowych funkcji systemu:
Każdemu zgłoszeniu obserwatora towarzyszy automatyczne powiadomienie e-mail o jego rejestracji w systemie. Stanowi to część kompleksowego procesu informowania wszystkich zainteresowanych stron o wykrytym zagrożeniu, zaplanowanych działaniach korygujących oraz statusie ich realizacji.
Ponadto obserwator otrzymał osobisty pulpit nawigacyjny, za pomocą którego może w czasie rzeczywistym:
To przestrzeń robocza stworzona specjalnie dla kierowników wydziałów i dużych oddziałów. Pięć głównych narzędzi daje im pełną kontrolę nad bezpieczeństwem w podległej jednostce:
Specjaliści służb HSE oraz najwyższe kierownictwo zakładów posiadają w SI „Rozejrzyj się wokół” szczególne uprawnienia. Ich głównym zadaniem jest kontrolowanie przestrzegania zasad, a także ocena jakości i skuteczności działań w całym zakładzie oraz w poszczególnych jednostkach.
Mają oni wgląd w przekrojową analitykę i w razie potrzeby mogą ingerować w proces na każdym etapie — od otrzymania pierwszej informacji aż po usunięcie wykrytego zagrożenia:
Większość pracowników na hali produkcyjnej nie ma pod ręką komputera, ale w razie wykrycia zagrożenia musi działać natychmiast. Rozwiązaliśmy ten problem na trzy sposoby:


Muszę tu jednak podkreślić jedną prostą myśl: cyfryzacja i nowoczesne technologie są bardzo potrzebne, ale nie należy przeceniać ich znaczenia. To nie one decydują o realnych zmianach w zachowaniu pracowników i kulturze korporacyjnej.
💡 Gdyby problem zarządzania wiedzą dało się rozwiązać wyłącznie za pomocą technologii informacyjnych, rozwiązalibyśmy go już 20 lat temu. W rzeczywistości technologia — to zaledwie 10 % sukcesu, a 90 % — to ludzie i kultura — Thomas Davenport, jeden z kluczowych badaczy w dziedzinie zarządzania wiedzą i analityki biznesowej.
W kolejnej, ostatniej części artykułu opowiem:
Ciąg dalszy nastąpi. Nie przegapcie!