🛡️ Safety: Program obserwacji bezpieczeństwa (UC RUSAL) | Część 4

🛡️ Safety: Program obserwacji bezpieczeństwa (UC RUSAL) | Część 4

16 listopada 2026 🇷🇺 Oryginał: русский 1 min czytania
„Droga… nieszczególna — dla ciężarówek”. — „Droga całkiem przyzwoita — zaoponowałem. — Obiecywano mi, że w ogóle nie przejadę”. — Bracia Strugaccy, „Poniedziałek zaczyna się w sobotę”

1. Znać swój manewr

Zmiany na dużą skalę nie dzieją się za pstryknięciem palców: przygotowanie ludzi to ich absolutnie niezbędny element. Jak uczy taktyka Suworowa, każdy musi rozumieć swój manewr.

W poprzedniej części artykułu (https://hsedays.com/pl/insights/safety-observations-rusal-part-3) opowiedziałem o podziale ról między uczestnikami programu „Rozejrzyj się wokół”: obserwator, kierownik i kontroler. Opierając się na tej koncepcji, wdrożyliśmy ciągły proces szkolenia zgodnie z zasadą „matrioszki” (rysunek 1).

Rysunek 1. Szkolenie uczestników programu „Rozejrzyj się wokół”
Rysunek 1. Szkolenie uczestników programu „Rozejrzyj się wokół”

„Nie przechodź obojętnie!” — taką nazwę otrzymał nasz podstawowy moduł szkoleniowy. Opracowaliśmy go dla szerokiego grona obserwatorów, aby nauczyć ich dostrzegania zagrożeń w środowisku pracy oraz właściwego reagowania w razie ich wykrycia.

Wraz z przyswajaniem najważniejszych pojęć („niebezpieczne warunki”, „niebezpieczne zachowania” itp.) uczestnicy wykonywali całą serię różnorodnych ćwiczeń interaktywnych oraz analizowali okoliczności i przyczyny rzeczywistych wypadków przy pracy. Żadnego „lania wody” — wyłącznie to, czego pracownik naprawdę potrzebuje w warunkach terenowych.

Wyważona treść i przemyślana metodyka przyniosły najważniejszy rezultat — motywację i wzmocnienie aktywnej postawy naszych obserwatorów:

💡 Nie przechodź obojętnie! Odwrócisz wzrok — zostawisz kolegów w niebezpieczeństwie!

Wobec podwykonawców i gości odwiedzających zakłady dywizji Downstream zastosowaliśmy prostsze podejście. Moduł „Obserwacje bezpieczeństwa” zintegrowaliśmy bezpośrednio z programem oraz filmem w ramach instruktażu wstępnego.

„Bezpieczeństwo zaczyna się od Ciebie” — to specjalny moduł dla kierowników liniowych: od starszego mistrza oddziału po dyrektora generalnego. Stworzyliśmy go, aby pomóc im rozwinąć się w roli lidera potrafiącego przewodzić ludziom, zarządzać zespołem i za jego pomocą organizować skuteczne obserwacje bezpieczeństwa.

Ponadto szkolenie to okazało się przydatne do wyjaśnienia i promowania zasady kaskadowanej odpowiedzialności osobistej: każdy kierownik odpowiada osobiście za wszystko, co dzieje się na powierzonym mu odcinku, nawet pod jego nieobecność w miejscu pracy. Bezpieczeństwo zaczyna się od niego albo nie zaczyna się wcale.

Punktem odniesienia dla naszej kadry zarządzającej stało się pięć przykazań lidera:

  1. Wszystkim zdarzeniom wypadkowym można zapobiec.
  2. Ponad 90% z nich to skutek niebezpiecznych zachowań ludzi.
  3. Cel „zero wypadków” jest w pełni osiągalny.
  4. Poziom bezpieczeństwa w jednostce zawsze odpowiada najniższemu poziomowi osobistych wymagań kierownika wobec zachowań podwładnych.
  5. Największy wpływ na ludzi mają nie słowa, lecz realne działania i osobisty przykład lidera.

W pierwszej kolejności dążyliśmy do nauczenia kierowników praktycznych metod zarządzania ludźmi. W tym celu włączyliśmy do praktycznej części kursu szczegółową analizę skutecznego trybu postępowania w ramach programu „Rozejrzyj się wokół”: od codziennej pracy organizacyjnej po funkcjonalności systemu informacyjnego o tej samej nazwie.

Dla obu kursów szkoleniowych wdrożyliśmy końcową weryfikację wiedzy w formie obowiązkowych, lecz w pełni przystępnych zadań testowych.

Aby zorganizować proces szkoleniowy, wraz z kolegami musieliśmy stworzyć i wdrożyć własny system administrowania. Obejmował on cały cykl: od oceny potrzeb i planowania po rejestrowanie wyników oraz kontrolę okresowości szkoleń. Pozwoliło to wyeliminować formalizm i uczynić szkolenie tysięcy pracowników przejrzystym, sterowalnym i maksymalnie efektywnym.

2. Kiedy rozkwitają audyty behawioralne

Zapytacie: a gdzie są audyty behawioralne? Może wykorzystaliście innowacyjną sztuczną inteligencję albo chociaż bota na Telegramie do masowego szkolenia z audytów behawioralnych, jak robią to niektóre firmy?

Moja odpowiedź brzmi: nie. Audyty behawioralne to zupełnie co innego, niż wielu osobom się wydaje.

Przez ostatnie ćwierć wieku widziałem wiele firm, które uroczyście obiecywały w ekspresowym tempie wdrożyć audyty behawioralne, choć zupełnie nie były na to gotowe. Niekiedy przeznaczano na to zadanie nawet pokaźne budżety. Jednak po przyspieszonym szkoleniu następował zazwyczaj gwałtowny wzrost obciążeń biurokratycznych dla kierowników liniowych, odrzucenie i upadek pięknej, lecz niedostatecznie dopracowanej idei.

Z moich obserwacji wynika, że takie niepowodzenia są nieuniknione. Ich fundamentalna przyczyna tkwi w niedostatku przywództwa najwyższego kierownictwa oraz zakorzenionej kulturze pozorowania działań. W takim środowisku głośne hasła i obietnice szybkich zmian są zazwyczaj cenione wyżej niż rzetelna informacja i praca systemowa. W efekcie decydenci (osoby podejmujące decyzje) próbują przeskoczyć od razu kilka stopni naraz lub po prostu jeden po drugim powielają te same błędy.

Wcześniej wspominałem o tym, że niezależnie od tego, jaki mechanizm kontroli bezpieczeństwa funkcjonuje w danej firmie, stanowi on wierne odzwierciedlenie jej kultury korporacyjnej (https://hsedays.com/pl/insights/safety-observations-rusal-part-1). Jeśli wdrażane audyty behawioralne stoją z nią w sprzeczności, ludzie nieuchronnie je odrzucą.

💡 Główna bariera dla reform nie tkwi w złych strategiach, lecz w psychologii ludzi — w ich obawach, nawykach i działaniach kierownictwa — John Kotter, autor klasycznego modelu zarządzania zmianą

Masowe szkolenia o wątpliwej jakości nie rozwiążą tego problemu. Jak mawiał pewien mądry człowiek, nie powinniśmy uprawiać scholastyki, lecz oddziaływać na serce i wolę, a nie tylko na rozum i pamięć.

Kolejny poważny błąd: wielu postrzega audyty behawioralne jako samodzielny system kontroli. Prawda jest taka, że są one jedynie codzienną praktyką nieformalnych, motywujących rozmów z personelem na temat bezpieczeństwa. Pomaga ona zapobiegać niebezpiecznym zachowaniom i utrzymywać wysoki poziom wydajności pracy.

Jeśli braliście udział w klasycznym szkoleniu (DuPont ®), z pewnością pamiętacie technikę takiego motywującego dialogu:

  • 3 kroki, gdy ktoś pracuje bezpiecznie;
  • 6 kroków, gdy ktoś pracuje niebezpiecznie.

Przy wdrażaniu audytów behawioralnych głównym zadaniem nie jest przeszkolenie ludzi, a następnie zbieranie od nich raportów, lecz sprawienie, aby kierownicy liniowi uświadomili sobie potrzebę i sami zechcieli prowadzić rozmowy motywujące.

Zniechęcić łatwo — przekonać trudno!

Na pierwszym etapie programu „Rozejrzyj się wokół” naszymi głównymi priorytetami były zaangażowanie ludzi oraz organizacja nowego dla nich procesu obserwacji bezpieczeństwa. Dlatego z zakresu audytów behawioralnych prowadziliśmy wyłącznie szkolenia stacjonarne i tylko tam, gdzie prosili o to dyrektorzy zakładów (zdjęcie 1).

Zdjęcie 1. Warsztaty praktyczne z techniki prowadzenia audytów behawioralnych
Zdjęcie 1. Warsztaty praktyczne z techniki prowadzenia audytów behawioralnych

Dość szerokie zastosowanie znalazły u nas kieszonkowe karty podręczne (rysunek 2) oraz inne sposoby „miękkiego promowania” audytów behawioralnych. Na „reaktywnym” i „zależnym” etapie rozwoju kultury bezpieczeństwa takie podejście realnie działa — w przeciwieństwie do prób forsownego wdrażania.

Rysunek 2. Karta podręczna dotycząca techniki audytów behawioralnych (format kieszonkowy)
Rysunek 2. Karta podręczna dotycząca techniki audytów behawioralnych (format kieszonkowy)

Doskonale rozumieliśmy, że wdrożenie audytów behawioralnych na odgórny rozkaz jest niemożliwe. Trzeba je pielęgnować cierpliwie i troskliwie. Audyty behawioralne z pewnością się przyjmą i przyniosą owoce, gdy grunt pod nie będzie odpowiednio przygotowany.

💡 Aby duże firmy się zmieniały, musimy przestać myśleć jak mechanicy i zacząć działać jak ogrodnicy — Peter Senge, twórca koncepcji „organizacji uczącej się” oraz autor książki „Piąta dyscyplina. Teoria i praktyka organizacji uczących się”.

Jeśli miałbym wskazać najważniejszą lekcję, moja rada brzmi następująco: nie spieszcie się z wdrażaniem audytów behawioralnych bez dogłębnej analizy i należytego przygotowania. To nie jest rozwiązanie ekspresowe, lecz jedno z najtrudniejszych wyzwań psychologii zarządzania.

Napiszcie proszę w komentarzach, jeśli chcecie porozmawiać o podejściu systemowym i metodyce wdrażania audytów behawioralnych.

3. Cyfrowy ekosystem „Rozejrzyj się wokół”

Dzisiaj obserwacje bezpieczeństwa są nie do pomyślenia bez automatyzacji. Jak jednak uzyskać ją szybko i bez nadmiernego obciążania budżetu oraz zasobów?

W dywizji Downstream udało nam się znaleźć optymalne rozwiązanie:

  • oparcie się na własnych siłach — zaledwie kilku specjalistach korporacyjnego działu IT;
  • wykorzystanie posiadanego oprogramowania — żadnych nowych zakupów.

Nawiasem mówiąc, jako platformę wybraliśmy prosty i niezawodny system zgłoszeń elektronicznych, który funkcjonował u nas już od dawna.

Oczywiście wymagał on gruntownej modernizacji i rozszerzenia funkcjonalności. Nasi specjaliści IT poradzili sobie z tym znakomicie. Mam nadzieję, że czytają ten artykuł. Chcę im serdecznie podziękować za efektywną współpracę i świetnie wykonaną pracę!

Naturalnie pewne finansowanie było jednak potrzebne, ale miało ono wymiar wręcz symboliczny i odbywało się w trybie roboczym, na zasadzie współfinansowania przez poszczególne zakłady.

W efekcie szybko zyskaliśmy:

  • nie gotowe rozwiązanie „z pudełka”, lecz własny System Informacyjny „Rozejrzyj się wokół” (SIRW);
  • możliwość stuprocentowego wdrożenia całego know-how naszego programu obserwacji bezpieczeństwa;
  • integrację z innymi systemami korporacyjnymi;
  • stałe wsparcie techniczne;
  • ciągły rozwój naszych narzędzi cyfrowych.

Co więcej, zarówno sam program obserwacji, jak i platforma IT w pełni dojrzały do skalowania na całą Grupę UC RUSAL. W razie potrzeby moglibyśmy oferować to kompleksowe rozwiązanie nawet firmom zewnętrznym.

Aby pokazać, jak zbudowany jest nasz system, przedstawię interfejs menu głównego (rysunek 3). Obrazowo odzwierciedla on podział narzędzi dla każdej z trzech podstawowych ról:

  1. Obserwatorzy otrzymali dostęp do modułów „Nowa obserwacja” oraz „Moje działania”.
  2. Kierownicy (odpowiedzialni za kontrolowane obiekty) pracują w specjalnej sekcji „Panel kierownika”.
  3. Specjaliści służb HSE oraz najwyższe kierownictwo zakładów korzystają z trzech modułów „Kontrola wyników”.
Rysunek 3. Menu główne SI „Rozejrzyj się wokół”
Rysunek 3. Menu główne SI „Rozejrzyj się wokół”

Cyfrowy patrol

Jak już wiecie, obserwatorzy to „oczy i uszy” naszego systemu kontroli. Promując ideę powszechnego zaangażowania, przyznaliśmy tę rolę wszystkim bez wyjątku użytkownikom SI „Rozejrzyj się wokół”.

Każdy z nich uzyskał dostęp do podstawowych funkcji systemu:

  • Zgłoś zagrożenie: funkcja ta jest używana, gdy pracownik potrzebuje pomocy w usunięciu zagrożenia na miejscu. Jeśli problem można rozwiązać własnymi siłami, nie trzeba wprowadzać danych do systemu — takie zgłoszenia zostaną odrzucone przez kierownika, aby zminimalizować „cyfrowy szum”.
  • Zgłoś dobrą praktykę: narzędzie to pozwala obserwatorowi podzielić się udanym rozwiązaniem eliminującym zagrożenie (ograniczającym ryzyko). Takie zgłoszenia trafiają do bazy dobrych praktyk bezpiecznej pracy i służą do wymiany doświadczeń w ramach Dywizji oraz całej Firmy.

Każdemu zgłoszeniu obserwatora towarzyszy automatyczne powiadomienie e-mail o jego rejestracji w systemie. Stanowi to część kompleksowego procesu informowania wszystkich zainteresowanych stron o wykrytym zagrożeniu, zaplanowanych działaniach korygujących oraz statusie ich realizacji.

Ponadto obserwator otrzymał osobisty pulpit nawigacyjny, za pomocą którego może w czasie rzeczywistym:

  • śledzić status swoich zgłoszeń;
  • widzieć działania eliminujące zagrożenia, w których został wyznaczony na wykonawcę;
  • kontrolować zdobyte punkty indywidualne oraz osobiste wskaźniki KPI.

Panel kierownika

To przestrzeń robocza stworzona specjalnie dla kierowników wydziałów i dużych oddziałów. Pięć głównych narzędzi daje im pełną kontrolę nad bezpieczeństwem w podległej jednostce:

  • Mój plan pracy: trafiają tutaj wszystkie zgłoszenia dotyczące zagrożeń wykrytych w jednostce (na obiekcie). Zadaniem kierownika jest zweryfikowanie otrzymanych informacji, określenie działań korygujących, terminów ich realizacji i osób odpowiedzialnych oraz, oczywiście, skontrolowanie efektu końcowego. Pomagają w tym zdjęcia „Przed” — „Po”.
  • Moje działania inwestycyjne: jeśli usunięcie zagrożenia wymaga poważnych nakładów finansowych, takie zadanie jest rejestrowane jako inwestycyjne. Po zatwierdzeniu rocznego planu biznesowego kierownik ma obowiązek przenieść je do kategorii zadań bieżących i zaplanować realizację w standardowym trybie.
  • Powtarzające się zagrożenia: narzędzie do szybkiej analizy rejestru obserwacji, pozwalające wyodrębnić i przeanalizować „przewlekłe” problemy wymagające bardziej zdecydowanych i systemowych działań. Obecnie analiza o takiej głębokości jest skutecznie realizowana z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
  • Motywowanie personelu: funkcja ta generuje rekomendacje dotyczące zastosowania ukierunkowanych środków oddziaływania wobec konkretnego pracownika, jeśli jego działania lub zaniechania doprowadziły do powstania zagrożenia. Istotę motywacji progresywnej omawialiśmy w poprzedniej części tego artykułu (https://hsedays.com/pl/insights/safety-observations-rusal-part-3).
  • Czasowe zastępstwo: bezpieczeństwo nie idzie na urlop. Wyjeżdżając w delegację lub na szkolenie, kierownik jest zobowiązany wyznaczyć swojego zastępcę, aby ciągłość nadzoru nie została przerwana ani na jeden dzień.

Analityka jak na dłoni

Specjaliści służb HSE oraz najwyższe kierownictwo zakładów posiadają w SI „Rozejrzyj się wokół” szczególne uprawnienia. Ich głównym zadaniem jest kontrolowanie przestrzegania zasad, a także ocena jakości i skuteczności działań w całym zakładzie oraz w poszczególnych jednostkach.

Mają oni wgląd w przekrojową analitykę i w razie potrzeby mogą ingerować w proces na każdym etapie — od otrzymania pierwszej informacji aż po usunięcie wykrytego zagrożenia:

  • Rejestr obserwacji i Rejestr działań: to dwa intuicyjne panele cyfrowe, które pozwalają w czasie rzeczywistym śledzić napływające zgłoszenia o zagrożeniach oraz status realizacji działań korygujących.
  • Rejestr środków dyscyplinujących: narzędzie do ewidencjonowania środków motywacji progresywnej zastosowanych przez kierowników jednostek w ustalonym trybie. Jest to repozytorium danych powstających podczas korzystania z opisanej wyżej funkcji „Motywowanie personelu”.
  • Skuteczność: specjalna sekcja analityczna, która pozwala wyznaczać cele zespołowe oraz indywidualne i automatycznie monitorować postępy w ich osiąganiu.

Dostęp „w terenie”

Większość pracowników na hali produkcyjnej nie ma pod ręką komputera, ale w razie wykrycia zagrożenia musi działać natychmiast. Rozwiązaliśmy ten problem na trzy sposoby:

  • Wersja mobilna w kieszeni. Nasz SI „Rozejrzyj się wokół” zyskał specjalną wersję na smartfony. Dostępne są w niej wszystkie kluczowe funkcje obserwatora (rysunek 4), a do logowania wystarczy jednorazowa autoryzacja w korporacyjnym środowisku IT.
Rysunek 4. Wersja mobilna SI „Rozejrzyj się wokół”
Rysunek 4. Wersja mobilna SI „Rozejrzyj się wokół”
  • Terminale w zasięgu ręki. Rozwiązanie to okazało się niezbędne dla osób niemających pod ręką smartfona ani dostępu do sieci korporacyjnej. Jest ono przydatne nie tylko dla naszych pracowników — w takiej sytuacji z pewnością znajdują się podwykonawcy i goście. Z inicjatywy kolegów z jednego z naszych zakładów zaczęliśmy instalować specjalne terminale komputerowe bezpośrednio na halach produkcyjnych — tuż obok stanowisk pracy (zdjęcie 2).
Zdjęcie 2. Terminal SI „Rozejrzyj się wokół”
Zdjęcie 2. Terminal SI „Rozejrzyj się wokół”
  • Stara, dobra klasyka. Aby nasi obserwatorzy mogli działać bez urządzeń elektronicznych, a nawet bez prądu, w kluczowych punktach każdego wydziału umieściliśmy tablice z czystymi formularzami kart obserwacji. Każdy pracownik może wypełnić taką kartę i przekazać ją swojemu przełożonemu lub do Działu HSE.

Muszę tu jednak podkreślić jedną prostą myśl: cyfryzacja i nowoczesne technologie są bardzo potrzebne, ale nie należy przeceniać ich znaczenia. To nie one decydują o realnych zmianach w zachowaniu pracowników i kulturze korporacyjnej.

💡 Gdyby problem zarządzania wiedzą dało się rozwiązać wyłącznie za pomocą technologii informacyjnych, rozwiązalibyśmy go już 20 lat temu. W rzeczywistości technologia — to zaledwie 10 % sukcesu, a 90 % — to ludzie i kultura — Thomas Davenport, jeden z kluczowych badaczy w dziedzinie zarządzania wiedzą i analityki biznesowej.
*   *   *

W kolejnej, ostatniej części artykułu opowiem:

  • Jak zmieniliśmy KPI z „kija” w nawigator dalszego rozwoju.
  • Czym zastąpiliśmy „wzywanie na dywanik” w gabinecie dyrektora zakładu.
  • Jak mówiliśmy „dziękuję” zwolennikom zmian.
  • Co przyniosło nam 5 lat obserwacji bezpieczeństwa.
  • Jak ocenić gotowość Waszej organizacji na podobne zmiany.

Ciąg dalszy nastąpi. Nie przegapcie!

Blog eksperta

Czytaj artykuły liderów bezpieczeństwa

Wszystkie artykuły na blogu
Używamy plików cookie, aby poprawić działanie strony · Informacja o plikach cookie

Dołącz do liderów

14 000+ specjalistów · 128+ krajów

1
Kontakt
2
Profil

Rejestracja

Opowiedz nam o sobie

Pole wymagane
Pole wymagane
Podaj prawidłowy email
Nieprawidłowy numer

Rejestracja

Dane zawodowe

Pole wymagane
Pole wymagane
Pole wymagane

Prosimy o zgodę na newslettery. To znacząco poprawi Twoje doświadczenie na platformie.

Rejestracja zakończona

Dane logowania wysłaliśmy na Twój email. Użyj otrzymanego hasła, aby się zalogować.

Nie dostałeś emaila?
Sprawdź folder Spam
Masz już konto? Zaloguj · Zapomniałeś hasła?

Witamy!

Zalogowałeś się pomyślnie.

Odzyskiwanie hasła

Podaj email do odzyskania

Podaj prawidłowy email

Link wysłany

Link do resetowania hasła został wysłany na Twój email. Link jest ważny przez 1 godzinę.

Nie dostałeś emaila?
Sprawdź folder Spam
Pamiętasz hasło? Zaloguj · Rejestracja