“Đường sá… xoàng lắm — đối với xe tải”. — “Đường thế này là khá ổn rồi, — tôi phản đối. — Người ta còn bảo tôi sẽ chẳng thể nào đi lọt cơ”. — Anh em nhà Strugatsky, “Thứ Hai bắt đầu vào Thứ Bảy”
Những thay đổi quy mô lớn không diễn ra chỉ sau một cái búng tay: chuẩn bị cho con người là một phần tất yếu tuyệt đối của quá trình đó. Như chiến thuật của Suvorov đã dạy, mỗi người đều phải hiểu rõ bước đi của mình.
Trong phần trước của bài viết (https://hsedays.com/vi/insights/safety-observations-rusal-part-3), tôi đã chia sẻ về cách phân bổ vai trò giữa những người tham gia chương trình “Nhìn xung quanh”: quan sát viên, người quản lý và kiểm soát viên. Dựa trên mô hình này, chúng tôi đã triển khai quy trình đào tạo liên tục theo nguyên tắc “búp bê Matryoshka” (hình 1).

“Đừng làm ngơ!” — đó là tên học phần đào tạo cơ bản của chúng tôi. Chúng tôi thiết kế học phần này cho đông đảo quan sát viên nhằm hướng dẫn họ cách nhận diện các mối nguy trong môi trường làm việc và hành động đúng đắn khi phát hiện ra chúng.
Song song với việc nắm vững các khái niệm cốt lõi (“điều kiện mất an toàn”, “hành vi mất an toàn”, v.v.), học viên còn thực hiện hàng loạt bài tập tương tác đa dạng, phân tích hoàn cảnh và nguyên nhân của các vụ tai nạn lao động thực tế. Không hề có lý thuyết sáo rỗng — chỉ tập trung vào những gì người lao động thực sự cần tại hiện trường.
Nội dung cân đối cùng phương pháp luận bài bản đã mang lại kết quả quan trọng nhất — tạo động lực và củng cố tinh thần chủ động cho đội ngũ quan sát viên của chúng tôi:
💡 Đừng làm ngơ! Quay lưng đi là để đồng nghiệp gặp nguy hiểm!
Đối với các nhà thầu và khách tham quan tại các nhà máy thuộc khối Downstream, chúng tôi áp dụng cách tiếp cận đơn giản hơn. Học phần “Quan sát an toàn” được tích hợp trực tiếp vào chương trình và video huấn luyện an toàn đầu vào.
“An toàn bắt đầu từ chính bạn” — đây là học phần chuyên biệt dành cho đội ngũ quản lý trực tiếp: từ đốc công chính của phân xưởng đến Tổng Giám đốc. Chúng tôi xây dựng khóa học này nhằm giúp họ phát huy vai trò của người lãnh đạo có khả năng dẫn dắt con người, quản lý đội ngũ và thông qua đó tổ chức hoạt động quan sát an toàn một cách hiệu quả.
Hơn hết, chương trình đào tạo này tỏ ra rất hữu ích trong việc làm rõ và thúc đẩy nguyên tắc trách nhiệm cá nhân theo cấp bậc: mỗi người quản lý phải chịu trách nhiệm cá nhân về mọi việc xảy ra tại khu vực được giao phó, ngay cả khi họ không có mặt tại nơi làm việc. An toàn bắt đầu từ chính người quản lý đó, hoặc sẽ chẳng bao giờ bắt đầu cả.
Kim chỉ nam cho đội ngũ quản lý của chúng tôi là năm nguyên tắc vàng của người lãnh đạo:
Trước hết, chúng tôi hướng tới việc trang bị cho cấp quản lý những kỹ năng quản trị con người mang tính thực tiễn. Để làm được điều đó, phần thực hành của khóa học đã đưa vào nội dung phân tích chi tiết trình tự hành động hiệu quả trong khuôn khổ chương trình “Nhìn xung quanh”: từ công tác tổ chức hằng ngày cho đến các tính năng của hệ thống thông tin cùng tên.
Ở cả hai khóa đào tạo, chúng tôi đều áp dụng bài kiểm tra đánh giá kiến thức cuối khóa dưới dạng các câu hỏi trắc nghiệm bắt buộc nhưng hoàn toàn vừa sức.
Để tổ chức quy trình đào tạo, tôi và các đồng nghiệp đã phải tự xây dựng và triển khai hệ thống quản trị riêng. Hệ thống này bao quát toàn bộ chu trình: từ đánh giá nhu cầu và lập kế hoạch cho đến ghi nhận kết quả và kiểm soát định kỳ đào tạo. Nhờ đó, chúng tôi loại bỏ được bệnh hình thức và giúp việc đào tạo hàng nghìn nhân viên trở nên minh bạch, có kiểm soát và đạt hiệu quả tối đa.
Chắc hẳn bạn sẽ hỏi: vậy còn đánh giá an toàn hành vi ở đâu? Phải chăng các bạn đã dùng AI tiên tiến hay ít nhất là bot Telegram để đào tạo đại trà về đánh giá an toàn hành vi như một số công ty vẫn làm?
Câu trả lời của tôi là không. Đánh giá an toàn hành vi hoàn toàn không giống như những gì nhiều người vẫn nghĩ.
Trong suốt một phần tư thế kỷ qua, tôi đã chứng kiến rất nhiều công ty trịnh trọng cam kết triển khai thần tốc hoạt động đánh giá an toàn hành vi dù hoàn toàn chưa sẵn sàng cho việc đó. Đôi khi người ta còn phân bổ cả nguồn ngân sách khổng lồ cho nhiệm vụ này. Thế nhưng, sau đợt đào tạo cấp tốc thường là sự gia tăng đột biến gánh nặng thủ tục hành chính đè lên vai cấp quản lý trực tiếp, kéo theo tâm lý bài xích và sự sụp đổ của một ý tưởng vốn rất hay nhưng chưa được chuẩn bị thấu đáo.
Theo quan sát của tôi, những thất bại như vậy là điều tất yếu. Nguyên nhân sâu xa nằm ở sự thiếu hụt vai trò dẫn dắt của lãnh đạo cấp cao nhất và văn hóa làm đối phó đã ăn sâu bám rễ. Trong môi trường như vậy, những khẩu hiệu hào nhoáng và lời hứa hẹn thay đổi nhanh chóng thường được coi trọng hơn thông tin trung thực và cách làm bài bản. Hệ quả là những người ra quyết định cố nhảy cóc qua nhiều bước cùng lúc, hoặc cứ thế nối đuôi nhau dẫm vào vết xe đổ.
Trước đó, tôi từng đề cập rằng dù cơ chế kiểm soát an toàn hiện hành của bạn là gì đi nữa, thì đó vẫn là bản sao phản chiếu chính xác văn hóa doanh nghiệp của bạn (https://hsedays.com/vi/insights/safety-observations-rusal-part-1). Nếu hoạt động đánh giá an toàn hành vi mà bạn triển khai mâu thuẫn với nền văn hóa đó, mọi người chắc chắn sẽ khước từ nó.
💡 Rào cản lớn nhất đối với cải cách không nằm ở những chiến lược tồi, mà ở tâm lý con người — nỗi sợ hãi, thói quen của họ và hành động của ban lãnh đạo, — John Kotter, tác giả mô hình quản trị sự thay đổi kinh điển
Việc đào tạo đại trà với chất lượng mơ hồ không thể giải quyết được vấn đề này. Như một bậc hiền triết từng nói, chúng ta không nên sa vào lối giáo điều kinh viện, mà phải tác động đến trái tim và ý chí, chứ không chỉ đến lý trí và trí nhớ.
Một sai lầm nghiêm trọng khác là nhiều người coi đánh giá an toàn hành vi như một hệ thống kiểm soát độc lập. Sự thật là đánh giá an toàn hành vi chỉ là thông lệ hằng ngày của những cuộc trò chuyện cởi mở, mang tính khích lệ với nhân sự về các vấn đề an toàn. Thực hành này giúp ngăn ngừa hành vi mất an toàn và duy trì năng suất lao động ở mức cao.
Nếu từng tham gia khóa huấn luyện kinh điển (DuPont ®), hẳn bạn vẫn nhớ kỹ thuật đối thoại tạo động lực như vậy:
Khi triển khai đánh giá an toàn hành vi, nhiệm vụ quan trọng nhất không phải là đào tạo nhân sự rồi thu thập báo cáo từ họ, mà là làm sao để cấp quản lý trực tiếp nhận thức được nhu cầu và thực sự mong muốn áp dụng các cuộc đối thoại tạo động lực.
Đẩy người ta ra xa thì dễ — thu hút họ đồng hành mới khó!
Ở giai đoạn đầu của chương trình “Nhìn xung quanh”, ưu tiên hàng đầu của chúng tôi là thu hút sự tham gia của mọi người và thiết lập quy trình quan sát an toàn vốn còn mới mẻ đối với họ. Vì vậy, đối với đánh giá an toàn hành vi, chúng tôi chỉ tổ chức các khóa huấn luyện trực tiếp và chỉ tại những nơi có đề xuất từ ban giám đốc nhà máy (ảnh 1).

Các sổ tay bỏ túi (hình 2) cùng những phương thức “thúc đẩy mềm” khác đối với đánh giá an toàn hành vi đã được áp dụng khá rộng rãi tại đơn vị chúng tôi. Ở giai đoạn “Phản ứng” và “Phụ thuộc” trong quá trình phát triển văn hóa an toàn, cách tiếp cận này thực sự phát huy hiệu quả, trái ngược hẳn với những nỗ lực áp đặt cưỡng ép.

Chúng tôi hiểu rất rõ rằng không thể triển khai đánh giá an toàn hành vi bằng mệnh lệnh hành chính từ cấp trên. Chúng cần được vun trồng một cách kiên nhẫn và trân trọng. Hoạt động đánh giá an toàn hành vi chắc chắn sẽ bén rễ và đơm hoa kết trái khi mảnh đất phù hợp dành cho chúng đã sẵn sàng.
💡 Để các công ty lớn thay đổi, chúng ta cần ngừng tư duy như những người thợ máy và bắt đầu hành động như những người làm vườn — Peter Senge, cha đẻ khái niệm “tổ chức học tập” và tác giả cuốn sách “Nguyên lý thứ năm: Nghệ thuật và thực hành của tổ chức học tập”.
Nếu nói về bài học cốt lõi nhất, lời khuyên của tôi là: đừng vội vàng triển khai đánh giá an toàn hành vi khi chưa phân tích sâu sắc và chuẩn bị kỹ lưỡng. Đây không phải là một giải pháp ăn xổi, mà là một trong những bài toán phức tạp nhất của tâm lý học quản trị.
Hãy để lại bình luận nếu bạn muốn cùng thảo luận về cách tiếp cận hệ thống và phương pháp triển khai đánh giá an toàn hành vi.
Ngày nay, hoạt động quan sát an toàn không thể tách rời tự động hóa. Nhưng làm thế nào để đạt được điều đó một cách nhanh chóng mà không tạo thêm gánh nặng cho ngân sách và nguồn lực?
Tại Khối Downstream, chúng tôi đã tìm ra giải pháp tối ưu:
Nhân tiện, chúng tôi đã chọn hệ thống phiếu yêu cầu điện tử đơn giản và đáng tin cậy vốn đã vận hành ổn định tại đơn vị từ lâu làm nền tảng.
Tất nhiên, hệ thống này đòi hỏi phải nâng cấp sâu rộng và mở rộng tính năng đáng kể. Các chuyên gia CNTT của chúng tôi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ này. Hy vọng họ đang đọc bài viết này. Tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến họ vì sự phối hợp hiệu quả và kết quả làm việc tuyệt vời!
Dĩ nhiên, chúng tôi vẫn cần một khoản kinh phí nhất định, nhưng con số đó chỉ mang tính tượng trưng và được triển khai theo quy trình làm việc thông thường trên nguyên tắc cùng đóng góp chi phí giữa các nhà máy.
Kết quả là chúng tôi đã nhanh chóng có được:
Hơn thế nữa, cả chương trình quan sát lẫn nền tảng CNTT đều đã hoàn toàn chín muồi để nhân rộng ra toàn Tập đoàn UC RUSAL. Khi cần thiết, chúng tôi thậm chí có thể cung cấp giải pháp tổng thể này cho các doanh nghiệp bên ngoài.
Để minh họa cách hệ thống của chúng tôi được cấu trúc, tôi xin giới thiệu giao diện menu chính (Hình 3). Giao diện này thể hiện trực quan cách phân bổ công cụ cho từng vai trò trong ba vai trò cơ bản:

Như các bạn đã biết, người quan sát chính là «tai mắt» trong hệ thống kiểm soát của chúng tôi. Nhằm thúc đẩy tinh thần tham gia toàn diện của mọi người, chúng tôi đã cấp vai trò này cho tất cả người dùng HTTT «Quan sát xung quanh» không một ngoại lệ.
Mỗi người dùng đều có quyền truy cập vào các chức năng cơ bản của hệ thống:
Mỗi báo cáo của người quan sát đều đi kèm thông báo tự động qua email xác nhận đã ghi nhận trên hệ thống. Đây là một phần của quy trình thông tin xuyên suốt tới tất cả các bên liên quan về mối nguy được phát hiện, các biện pháp khắc phục dự kiến và trạng thái thực hiện chúng.
Ngoài ra, người quan sát còn có bảng điều khiển cá nhân giúp theo dõi theo thời gian thực:
Đây là không gian làm việc được thiết kế chuyên biệt cho các quản đốc phân xưởng và trưởng khu vực sản xuất lớn. Năm công cụ chính giúp họ nắm quyền kiểm soát toàn diện công tác an toàn tại đơn vị:
Các chuyên gia bộ phận HSE cũng như lãnh đạo cấp cao của các nhà máy được cấp quyền hạn đặc biệt trong HTTT «Quan sát xung quanh». Nhiệm vụ chính của họ là giám sát việc tuân thủ quy định, đồng thời đánh giá chất lượng và hiệu quả hoạt động trên toàn nhà máy cũng như tại từng bộ phận riêng lẻ.
Họ theo dõi được dữ liệu phân tích xuyên suốt và khi cần thiết có thể can thiệp vào quy trình ở bất kỳ giai đoạn nào — từ khi tiếp nhận thông tin ban đầu cho đến khi loại bỏ hoàn toàn mối nguy được phát hiện:
Phần lớn người lao động tại phân xưởng không có sẵn máy tính bên cạnh, nhưng khi phát hiện mối nguy, họ cần phải hành động ngay lập tức. Chúng tôi đã giải quyết bài toán này theo ba cách:


Tuy nhiên, tại đây tôi cần nhấn mạnh một quan điểm đơn giản: chuyển đổi số và công nghệ hiện đại là những yếu tố vô cùng cần thiết, nhưng không nên đánh giá quá cao vai trò của chúng. Chúng không phải là yếu tố quyết định những thay đổi thực chất trong hành vi của nhân viên và văn hóa doanh nghiệp.
💡 Nếu bài toán quản trị tri thức có thể giải quyết chỉ bằng công nghệ thông tin, chúng ta đã giải quyết xong nó từ 20 năm trước rồi. Trên thực tế, công nghệ — chỉ chiếm 10 % thành công, còn 90 % — nằm ở con người và văn hóa, — Thomas Davenport, một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực quản trị tri thức và phân tích kinh doanh.
Trong phần tiếp theo cũng là phần cuối của loạt bài viết, tôi sẽ chia sẻ về:
Còn tiếp. Đừng bỏ lỡ!