Về việc định nghĩa khái niệm “rủi ro nghề nghiệp”

Bộ luật Lao động Liên bang Nga định nghĩa rủi ro nghề nghiệp là xác suất gây tổn hại đến sức khỏe do tác động của các yếu tố sản xuất có hại và (hoặc) nguy hiểm khi người lao động thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng lao động.

Cách tiếp cận đánh giá rủi ro nghề nghiệp dựa trên phương pháp xác suất trong lĩnh vực an toàn, vệ sinh lao động đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ và bộc lộ sự bất lực về mặt nguyên tắc trong việc giải quyết thỏa đáng bài toán đánh giá rủi ro. Giải pháp thỏa đáng ở đây được hiểu là khả năng truy xuất, tái lập và kiểm chứng quy trình cũng như kết quả đánh giá rủi ro.

Nguyên nhân chính của tình trạng này là việc thiếu khối lượng dữ liệu có ý nghĩa thống kê về các sự cố và thiếu thông tin đáng tin cậy về mối quan hệ nhân quả giữa mối nguy và hậu quả của nó.

Trong an toàn, vệ sinh lao động, tháp sự cố của H. Heinrich rất phổ biến, phản ánh tỷ lệ thực nghiệm giữa các sự cố có mức độ nghiêm trọng khác nhau (nghiêm trọng, nhẹ, tiềm ẩn nguy cơ). Giá trị của tháp sự cố H. Heinrich nằm ở chỗ nó minh họa sự tồn tại của một trật tự phân cấp nhất định trong các sự cố: số lượng sự cố tăng lên khi mức độ nghiêm trọng của hậu quả giảm xuống.

Dựa trên nguyên tắc nhân quả và cách tiếp cận dựa trên rủi ro, việc hoàn thiện phiên bản hiện đại của tháp bằng cách mở rộng phần đáy của nó (bên dưới các hành vi mất an toàn và tình huống mất an toàn), như thể hiện trong hình vẽ, là điều hoàn toàn tự nhiên.

Tháp sự cố cải tiến

Phiên bản cải tiến của tháp sự cố làm sáng tỏ cơ chế chuyển hóa các mối nguy thành sự cố. Năm tầng trên cùng của tháp phản ánh các sự kiện không mong muốn (sự cố) với mức độ hậu quả nghiêm trọng khác nhau – từ chấn thương chết người đến mức thiệt hại bằng không (sự cố không gây hậu quả). Bốn tầng dưới cùng mô tả các nhóm yếu tố khác nhau có mối quan hệ nhân quả nhất định với các sự cố.

Theo đó, cơ sở tất yếu làm phát sinh sự cố là sự hiện diện của các yếu tố sản xuất nguy hiểm và có hại (mối nguy) tại nơi làm việc. Vật mang các yếu tố này là những nguồn nguy hiểm cụ thể (thiết bị, máy móc, cơ cấu, dụng cụ, vật liệu, hóa chất, v.v.). Việc loại bỏ hoặc giảm thiểu tác động tiêu cực của các mối nguy đối với con người được đảm bảo thông qua việc áp dụng các biện pháp bảo vệ trực tiếp lên nguồn nguy hiểm cụ thể. Việc thiếu các biện pháp bảo vệ hoặc làm suy giảm tính toàn vẹn của chúng sẽ biểu hiện dưới dạng các tình huống mất an toàn hoặc hành vi mất an toàn tại nơi làm việc, và trong những điều kiện bất lợi, chúng sẽ chuyển hóa thành các sự cố với những hậu quả khác nhau.

Từ những phân tích trên và dựa theo quy luật lý do đầy đủ (tính nhân quả) vốn phát biểu rằng: “không có gì tồn tại mà không có lý do cho sự tồn tại của nó”, có thể khẳng định rằng rủi ro nghề nghiệp là kết quả của việc xác lập mối quan hệ nhân quả giữa mối nguy và những hậu quả dự kiến của nó, còn đánh giá rủi ro nghề nghiệp là kết quả của việc xác định mức độ hoặc độ mạnh của mối liên hệ giữa mối nguy và những hậu quả dự kiến đó. Theo tháp sự cố cải tiến, rõ ràng rào cản chính ngăn chặn bất kỳ mối nguy nào chuyển hóa thành sự cố chính là các biện pháp bảo vệ – yếu tố trên thực tế quyết định mức độ rủi ro.

Cách hiểu như vậy về bản chất của rủi ro và việc đánh giá rủi ro sẽ mở ra những cơ hội mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro nghề nghiệp.