EKOPRZESTRZEŃ (wpływ na klimat planety, gazy cieplarniane)

Otulając Ziemię, emisje gazów cieplarnianych zatrzymują ciepło słoneczne. Prowadzi to do globalnego ocieplenia i zmian klimatu.

Gazy cieplarniane – to substancje gazowe pochodzenia naturalnego lub antropogenicznego, które pochłaniają i reemitują promieniowanie podczerwone (art. 2 ustawy federalnej z dnia 02.07.2021 nr 296-FZ „O ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych”).

Obecnie planeta nagrzewa się szybciej niż kiedykolwiek w historii ludzkości. Wzrost temperatury z czasem zmienia wzorce pogodowe i zakłóca zwykłą równowagę przyrodniczą. Stwarza to wiele zagrożeń dla ludzi i wszystkich innych form życia na Ziemi.

⸎ W 2019 roku Rosja przystąpiła do porozumienia paryskiego — międzynarodowego traktatu w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Celem traktatu jest spowolnienie globalnych zmian klimatu.

⸎ Federacja Rosyjska zobowiązała się do 2030 roku ograniczyć emisje gazów cieplarnianych do poziomu 70% wskaźnika z 1990 roku i wejść na ścieżkę rozwoju neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla do 2060 roku (rozporządzenie Rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 21.09.2019 nr 1228 „O przyjęciu porozumienia paryskiego” oraz dekret Prezydenta z dnia 04.11.2020 nr 666 „O redukcji emisji gazów cieplarnianych”).

Ścieżka rozwoju neutralna pod względem emisji dwutlenku węgla – ma miejsce wtedy, gdy emisje gazów cieplarnianych są równe ich pochłanianiu.

Pod pojęciem efektu cieplarnianego rozumie się pochłanianie przez atmosferę promieniowania cieplnego powierzchni ziemi i reemisję części tego pochłaniania z powrotem w stronę powierzchni ziemi, co zapobiega utracie strumienia tego promieniowania w przestrzeń kosmiczną.

Głównymi gazami cieplarnianymi obecnymi w atmosferze są:

• dwutlenek węgla (CO2);
• tlenek azotu (N2O);
• metan (CH4);
• heksafluorek siarki (SF6);
• związki organohalogenowe (np. chlorofluorowęglowodory lub CFC).

Ilościowo emisje gazów cieplarnianych szacuje się w jednostkach umownych — ekwiwalencie CO₂ (carbon dioxide equivalent, CDE, CO₂e). Ekwiwalent CO₂ to jednostka używana do porównywania zdolności emisyjnej gazów cieplarnianych z dwutlenkiem węgla.

Przeprowadzanie inwentaryzacji gazów cieplarnianych, ich ocena oraz obliczanie wielkości emisji i pochłaniania prowadzone jest przez Federację Rosyjską na poziomie krajowym od 2006 roku (zarządzenie Rządu Federacji Rosyjskiej nr 278-r z dnia 01.03.2006). Głównym celem zarządzenia jest stworzenie krajowego katastru emisji gazów cieplarnianych i wielkości ich pochłaniania.

Raport o gazach cieplarnianych na poziomie państwowym sporządzany jest przez Rosgidromet oraz Instytut Globalnego Klimatu i Ekologii im. akademika J.A. Izraela na podstawie danych z państwowej sprawozdawczości statystycznej. Jest on corocznie przedkładany zgodnie z międzynarodowymi wymogami i procedurami wytycznych IPCC (Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu) z 2006 roku do komitetu Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu jako potwierdzenie zobowiązań państwa w zakresie regulacji emisji gazów cieplarnianych oraz w celu oceny prowadzonej w kraju polityki klimatycznej.

Dane statystyczne dostępne na poziomie państwowym są niewystarczające, aby w pełni ocenić wpływ gospodarki narodowej na klimat, ustalić odpowiednie cele dla poszczególnych sektorów gospodarki i sformułować listę środków służących ich osiągnięciu. W tym celu niezbędne są doprecyzowane dane na poziomie podmiotów federacji i poszczególnych organizacji.

Główną rolę w dostarczaniu danych dotyczących gazów cieplarnianych odgrywają poszczególne firmy — główni emitenci, od których działalności zależy sukces całej doktryny klimatycznej Rosji.

Właśnie w celu aktualizacji danych w katastrze gazów cieplarnianych Federacji Rosyjskiej i stworzenia jednolitego systemu informacyjnego, od 2023 roku organizacje będą corocznie raportować o wielkościach gazów cieplarnianych wprowadzonych do powietrza atmosferycznego w wyniku działalności przedsiębiorstwa.

Raport będą musiały składać osoby prawne i indywidualni przedsiębiorcy, jeśli należą do organizacji regulowanych i w wyniku ich działalności dochodzi do emisji gazów cieplarnianych, których masa jest równoważna 150 tys. ton i więcej dwutlenku węgla rocznie w okresie do 01.01.2024 lub 50 tys. ton i więcej dwutlenku węgla rocznie w okresie od 01.01.2024 (punkt 1 kryteriów zaliczenia do organizacji regulowanych oraz punkt 1 artykułu 7 ustawy federalnej z dnia 02.07.2021 nr 296-FZ).

Warto zauważyć, że różne procesy produkcyjne prowadzą do powstawania różnych gazów cieplarnianych. Można podać następujące przykłady procesów produkcyjnych: produkcja wapna, cementu, surówki, stali, spalanie paliw kopalnych itp.

Formularz sprawozdawczy został zatwierdzony rozporządzeniem Rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 20.04.2022 nr 707.

Do sporządzenia raportu wymagane będą następujące dane:

• karta podstawowych informacji o organizacji;
• informacje o działalności gospodarczej i innej, której towarzyszy emisja gazów cieplarnianych (wykaz mających zastosowanie procesów produkcyjnych i rodzajów działalności, kody obiektów o negatywnym oddziaływaniu oraz informacje o mocy wykorzystywanych urządzeń (jeśli dotyczy));
• dane z inwentaryzacji źródeł emisji substancji zanieczyszczających do powietrza atmosferycznego;
• informacje o stosowanych metodach instrumentalnych i obliczeniowych określania wielkości emisji gazów cieplarnianych, stosowanych współczynnikach przeliczeniowych wskaźników działalności gospodarczej i innej, ustalanych przez Ministerstwo Zasobów Naturalnych Rosji, oraz uzasadnienie ich wyboru.

Raport o emisji gazów cieplarnianych składany jest przez organizację w terminie do 1 lipca bieżącego roku za poprzedni rok sprawozdawczy.

Od 1 czerwca 2023 r. w Rosji zaczął działać Rejestr Emisji Gazów Cieplarnianych. Rejestr pozwoli na automatyczne zbieranie sprawozdań od przedsiębiorstw przemysłowych emitujących ponad 150 tysięcy ton CO2 rocznie. Raportowanie węglowe pomoże zrozumieć, jak Rosja zmierza ku neutralności węglowej do 2060 roku, wyznaczonej przez Prezydenta Federacji Rosyjskiej, i w razie potrzeby podjąć dodatkowe środki regulacji państwowej.

Warto zauważyć, że obliczanie gazów cieplarnianych według wytycznych metodycznych zarządzenia Ministerstwa Zasobów Naturalnych Federacji Rosyjskiej z dnia 30.06.2015 nr 300 zawiera informacje o bezpośrednich emisjach gazów cieplarnianych firmy z własnych źródeł organizacji.

Faktyczna wielkość emisji organizacji okazuje się w rzeczywistości znacznie większa: oprócz emisji bezpośrednich firma generuje również emisje pośrednie, związane z etapami tworzenia produktów i łańcuchami dostaw.

Do oznaczenia zakresu procesów, które zostały uwzględnione w ocenie i obliczeniach emisji gazów cieplarnianych, używa się pojęcia zakresu (scope).

• Bezpośrednie emisje gazów cieplarnianych (Scope 1) — emisje gazów cieplarnianych z własnych źródeł organizacji (tj. ze źródeł, które należą do organizacji lub są przez nią kontrolowane);
• Pośrednie energetyczne emisje gazów cieplarnianych (Scope 2) — emisje gazów cieplarnianych związane ze zużyciem przez organizację energii z zewnętrznych źródeł;
• Pozostałe pośrednie emisje gazów cieplarnianych (Scope 3) — wszystkie inne emisje gazów cieplarnianych, które w ten czy inny sposób są związane z prowadzeniem przez organizację działalności gospodarczej i innej.

Wytyczne metodyczne dotyczące ilościowego określania wielkości pośrednich energetycznych emisji gazów cieplarnianych zawarte są w zarządzeniu Ministerstwa Zasobów Naturalnych Federacji Rosyjskiej z dnia 29.06.2017 nr 330.

Dla dużych firm, w szczególności eksportujących swoje produkty na rynki zagraniczne, ważne jest uwzględnienie i publiczne ujawnienie swojego wpływu na klimat poprzez obliczenie emisji bezpośrednich i pośrednich.

Rozszerzona dobrowolna sprawozdawczość węglowa jest strategicznie ważnym krokiem w interakcji z interesariuszami:

• inwestorami;
• społeczeństwem;
• organami państwowymi.

Jest to część polityki ekologicznej firmy w ramach jej zrównoważonego rozwoju i transformacji ESG.