KHÔNG GIAN SINH THÁI (ảnh hưởng đến khí hậu hành tinh, khí nhà kính)

Bao phủ Trái đất, khí thải nhà kính giữ lại nhiệt lượng mặt trời. Điều này dẫn đến sự nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu.

Khí nhà kính – là các chất khí có nguồn gốc tự nhiên hoặc nhân tạo, có khả năng hấp thụ và bức xạ lại bức xạ hồng ngoại (Điều 2 Luật Liên bang ngày 02.07.2021 số 296-FZ "Về việc hạn chế phát thải khí nhà kính").

Hiện nay, hành tinh đang nóng lên nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử nhân loại. Sự gia tăng nhiệt độ theo thời gian làm thay đổi các kiểu thời tiết và phá vỡ sự cân bằng tự nhiên thông thường. Điều này tạo ra nhiều rủi ro cho con người và tất cả các dạng sống khác trên Trái đất.

⸮ Năm 2019, Nga đã gia nhập Thỏa thuận Paris — một điều ước quốc tế trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc. Mục tiêu của thỏa thuận là làm chậm quá trình biến đổi khí hậu toàn cầu.

⸮ Liên bang Nga cam kết đến năm 2030 sẽ cắt giảm lượng phát thải khí nhà kính xuống mức 70% so với chỉ số năm 1990 và đạt được lộ trình phát triển trung hòa carbon vào năm 2060 (Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga ngày 21.09.2019 số 1228 “Về việc thông qua Thỏa thuận Paris” và Sắc lệnh của Tổng thống ngày 04.11.2020 số 666 “Về việc cắt giảm phát thải khí nhà kính”).

Lộ trình phát triển trung hòa carbon - là khi lượng phát thải khí nhà kính bằng với lượng hấp thụ của chúng.

Dưới hiệu ứng nhà kính được hiểu là sự hấp thụ bức xạ nhiệt từ bề mặt trái đất của khí quyển và sự bức xạ lại một phần lượng hấp thụ này trở lại bề mặt trái đất, từ đó ngăn cản sự thất thoát dòng bức xạ này vào không gian vũ trụ.

Các loại khí nhà kính chính có mặt trong khí quyển bao gồm:

• carbon dioxide (CO2);
• nitrous oxide (N2O);
• methane (CH4);
• sulfur hexafluoride (SF6);
• các hợp chất halogen hữu cơ (ví dụ: chlorofluorocarbons hoặc CFC).

Về mặt định lượng, phát thải khí nhà kính được đánh giá bằng đơn vị quy ước tương đương CO₂ (carbon dioxide equivalent, CDE, CO₂e). Tương đương CO₂ là một đơn vị được sử dụng để so sánh khả năng bức xạ của các loại khí nhà kính với carbon dioxide.

Việc thực hiện kiểm kê khí nhà kính, đánh giá và tính toán khối lượng phát thải và hấp thụ đang được Liên bang Nga thực hiện ở cấp quốc gia bắt đầu từ năm 2006 (chỉ thị của Chính phủ Liên bang Nga số 278-r ngày 01.03.2006). Mục tiêu chính của chỉ thị là xây dựng danh mục quốc gia về phát thải khí nhà kính và khối lượng hấp thụ của chúng.

Báo cáo về khí nhà kính ở cấp quốc gia do Roshydromet và Viện Khí hậu Toàn cầu và Sinh thái mang tên Viện sĩ Yu.A. Izrael lập trên cơ sở dữ liệu báo cáo thống kê nhà nước. Báo cáo được cung cấp hàng năm theo các yêu cầu quốc tế và quy trình của hướng dẫn IPCC (Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu) năm 2006 cho ủy ban Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu như một minh chứng cho các cam kết của quốc gia trong việc điều tiết phát thải khí nhà kính và để đánh giá chính sách khí hậu đang được thực hiện trong nước.

Dữ liệu thống kê hiện có ở cấp quốc gia là không đủ để đánh giá đầy đủ tác động của nền kinh tế quốc dân đối với khí hậu, thiết lập các mục tiêu tương ứng theo các lĩnh vực kinh tế và hình thành danh mục các biện pháp để đạt được chúng. Để làm được điều này, cần có dữ liệu chi tiết ở cấp độ các chủ thể liên bang và các tổ chức riêng lẻ.

Vai trò chính trong việc cung cấp dữ liệu về khí nhà kính thuộc về các công ty riêng lẻ — những đơn vị phát thải chính, mà hoạt động của họ quyết định sự thành công của toàn bộ học thuyết khí hậu của Nga.

Chính vì mục tiêu cập nhật thông tin về danh mục khí nhà kính của Liên bang Nga và xây dựng hệ thống thông tin thống nhất, từ năm 2023 các tổ chức sẽ báo cáo hàng năm về khối lượng khí nhà kính phát thải vào không khí do hoạt động của doanh nghiệp.

Báo cáo sẽ phải được cung cấp bởi các pháp nhân và doanh nhân cá thể trong trường hợp họ thuộc các tổ chức được điều tiết và hoạt động của họ dẫn đến phát thải khí nhà kính có khối lượng tương đương 150 nghìn tấn carbon dioxide trở lên mỗi năm cho giai đoạn đến 01.01.2024 hoặc 50 nghìn tấn carbon dioxide trở lên mỗi năm cho giai đoạn từ 01.01.2024 (khoản 1 tiêu chí phân loại tổ chức được điều tiết và khoản 1 điều 7 Luật Liên bang ngày 02.07.2021 số 296-FZ).

Cần lưu ý rằng các quy trình sản xuất khác nhau dẫn đến việc hình thành các loại khí nhà kính khác nhau. Có thể đưa ra các ví dụ về quy trình sản xuất sau: sản xuất vôi, xi măng, gang, thép, đốt nhiên liệu hữu cơ, v.v.

Mẫu báo cáo đã được phê duyệt theo Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga ngày 20.04.2022 số 707.

Để lập báo cáo, cần có các dữ liệu sau:

• thẻ thông tin cơ bản về tổ chức;
• thông tin về hoạt động kinh tế và các hoạt động khác đi kèm với phát thải khí nhà kính (danh mục các quy trình sản xuất và loại hình hoạt động áp dụng, mã các đối tượng gây tác động tiêu cực và thông tin về công suất của thiết bị sử dụng (nếu có));
• dữ liệu về kiểm kê các nguồn phát thải chất gây ô nhiễm vào không khí;
• thông tin về các phương pháp đo đạc và tính toán được áp dụng để xác định khối lượng phát thải khí nhà kính, các hệ số chuyển đổi chỉ số hoạt động kinh tế và hoạt động khác được Bộ Tài nguyên và Môi trường Nga quy định, và cơ sở lựa chọn chúng.

Báo cáo về phát thải khí nhà kính được tổ chức nộp trước ngày 1 tháng 7 của năm hiện tại cho năm báo cáo trước đó.

Từ ngày 1 tháng 6 năm 2023, Sổ đăng ký phát thải khí nhà kính đã bắt đầu hoạt động tại Nga. Sổ đăng ký này sẽ cho phép thu thập báo cáo của các doanh nghiệp công nghiệp phát thải hơn 150 nghìn tấn CO2 mỗi năm một cách tự động. Báo cáo carbon sẽ giúp hiểu rõ Nga đang tiến tới trung hòa carbon vào năm 2060 như thế nào theo mục tiêu của Tổng thống Nga, và nếu cần thiết sẽ áp dụng các biện pháp điều tiết bổ sung của nhà nước.

Đáng lưu ý rằng việc tính toán khí nhà kính theo hướng dẫn phương pháp luận của thông tư Bộ Tài nguyên và Môi trường Nga ngày 30.06.2015 số 300 bao gồm thông tin về phát thải khí nhà kính trực tiếp của công ty từ các nguồn riêng của tổ chức.

Khối lượng phát thải thực tế của tổ chức trên thực tế lớn hơn nhiều: ngoài phát thải trực tiếp, công ty còn có phát thải gián tiếp liên quan đến các giai đoạn tạo ra sản phẩm và chuới cung ứng.

Để chỉ phạm vi các quy trình được đưa vào đánh giá và tính toán phát thải khí nhà kính, người ta sử dụng khái niệm phạm vi (scope).

• Phát thải khí nhà kính trực tiếp (Scope 1) — phát thải khí nhà kính từ các nguồn sở hỮfu của tổ chức (tức là từ các nguồn thuộc sở hỮfu hoặc do tổ chức kiểm soát);
• Phát thải khí nhà kính giá n tiếp từ năng lượng (Scope 2) — phát thải khí nhà kính liên quan đến việc tiêu thụ năng lượng từ các nguồn bên ngoài của tổ chức;
• Các phát thải khí nhà kính gián tiếp khác (Scope 3) — tất cả các phát thải khí nhà kính khác liên quan ít nhiều đến việc thực hiện hoạt động kinh tế và hoạt động khác của tổ chức.

Hướng dẫn phương pháp luận về xác định định lượng khối lượng phát thải khí nhà kính gián tiếp từ năng lượng được quy định trong thông tư Bộ Tài nguyên và Môi trường Nga ngày 29.06.2017 số 330.

Đối với các công ty lớn, đặc biệt là những công ty xuất khẩu sản phẩm ra thị trường nước ngoài, việc tính toán và công khai tác động của mình đối với khí hậu thông qua việc tính toán phát thải trực tiếp và gián tiếp là rất quan trọng.

Báo cáo carbon tự nguyện mở rộng là một bước đi chiến lược quan trọng khi tương tác với các bên liên quan:

• nhà đầu tư;
• người dân;
• cơ quan nhà nước.

Đây là một phần trong chính sách môi trường của công ty trong khuôn khổ phát triển bền vững và chuyển đổi ESG.