W każdym przedsiębiorstwie wykorzystywane są różnego rodzaju substancje chemiczne, a ze strony działu HSE wymagane jest systemowe podejście do ich wprowadzania.
Już na etapie wyboru alkoholu izopropylowego lub środka czyszczącego, koledzy z działu zakupów lub technolodzy powinni konsultować się z nami w kwestii zasadności zakupu pod kątem zagrożeń dla zdrowia personelu oraz wyboru ŚOI, zasad przechowywania, udzielania pierwszej pomocy i wyboru podręcznego sprzętu gaśniczego. Na wszystkie te pytania odpowie karta charakterystyki MSDS (material safety data sheet), dostarczana przez producenta lub dostawcę.
Zgodnie z międzynarodowym systemem GHS każda karta charakterystyki zawiera standardowe 16 sekcji.
GHS (Globally Harmonised System) – skrót oznaczający Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów. GHS to system standaryzujący i harmonizujący klasyfikację zagrożeń oraz oznakowanie substancji chemicznych. Opiera się on na kompleksowym, logicznym podejściu do następujących zadań:
Kodowanie zagrożeń i ich wizualne oznakowanie według klas zagrożenia szczegółowo informuje, czy substancja chemiczna może być łatwopalna, powodować podrażnienia lub zamroczenie przy wdychaniu, kontakcie z oczami lub skórą.
Analizując dokument, możemy ocenić stopień gotowości do bezpiecznej pracy w danej chwili i zaplanować niezbędne dodatkowe działania przed rozpoczęciem użytkowania, na przykład kupując specjalny fartuch lub półmaskę z filtrami chroniącymi przed oparami amoniaku. Pasta lub zmywacz mogą być skrajnie niebezpieczne i wymagać zwiększonej ochrony, dlatego ważne jest, aby spróbować znaleźć mniej ryzykowne alternatywy i w miarę możliwości dokonać zamiany. Znane są przypadki zaniedbań dostawców w zakresie dostarczania kart charakterystyki zgodnie z odpowiednimi normami; w takich sytuacjach szukamy dokumentów w Internecie po unikalnym numerze CAS. Istnieją również specjalne, ogromne bazy danych z kartami w różnych językach.
Po przemyśleniu wszystkich szczegółów zatwierdzamy zakup produktów chemicznych, upewniamy się, że miejsce przechowywania jest przygotowane (najczęściej specjalna wentylowana szafa oznaczona odpowiednim znakiem), ŚOI są na miejscu i zostały wydane pracownikom, odpowiednie gaśnice są rozmieszczone, dostępne są poduszki (bony) sorpcyjne na wypadek wycieku, sama karta jest wydrukowana lub udostępniona w formie elektronicznej, zapewniona jest wystarczająca wentylacja miejscowa, a także dostępne są środki do awaryjnego przemywania oczu, a na przykład w przypadku laboratoriów naftowych – również prysznic bezpieczeństwa. Przed rozpoczęciem pracy pracownik musi zapoznać się z kluczowymi postanowieniami MSDS i zrozumieć, „co będzie trzymał w rękach”, a także mieć świadomość, że każde opakowanie musi być całkowicie szczelne po użyciu. Kwasy i zasady wymagają szczególnej uwagi przy wyborze i stałym stosowaniu ŚOI.
W ramach kontroli środowiska pracy obowiązkowo włączamy te substancje do wykazu czynników chemicznych i na podstawie wyników oceniamy, czym oddychają pracownicy oraz czy nie są potrzebne dodatkowe środki.
To nie wystarczy, ponieważ należy upewnić się, że również nowo przybyli pracownicy nie doznają żadnych oparzeń i nie dojdzie do incydentów. W naszej firmie prowadzimy ewidencję wszystkich substancji chemicznych w zakładzie ze wskazaniem jednostek organizacyjnych, udostępniamy karty charakterystyki w otwartym dostępie, włączamy te tematy do szkoleń HSE i filmów o bezpiecznych zachowaniach oraz sprawdzamy przestrzeganie wszystkich uzgodnionych środków, na przykład czy nie ma pojemników z nieznanymi i nieoznakowanymi płynami.
Zaniedbanie środków bezpieczeństwa przy stosowaniu substancji chemicznych prędzej czy później doprowadzi do przykrych konsekwencji. Niektóre z nich są na tyle niebezpieczne, że na przykład w ładowniach statków po lub w trakcie ich transportu wymagana jest wstępna i ciągła analiza gazowa środowiska oraz stosowanie masek przeciwgazowych przemysłowych.
Niewątpliwie temat ten jest jednym z aspektów oceny ryzyka zawodowego, z późniejszym sporządzeniem protokołu i wizualizacją dla personelu.