Phổ biến an toàn trước khi bắt đầu công việc: từ yêu cầu pháp lý đến hệ thống kiểm soát chất lượng

Phần mở đầu. Huấn luyện an toàn chuyên đề như một yêu cầu của pháp luật

Nền tảng của hệ thống quản lý an toàn và vệ sinh lao động là việc thông tin nhất quán cho người lao động về điều kiện làm việc, các yếu tố sản xuất nguy hiểm và có hại, cũng như các phương pháp làm việc an toàn. Điều 214 Bộ luật Lao động Liên bang Nga trực tiếp quy định nghĩa vụ của người sử dụng lao động phải thông báo cho người lao động về điều kiện và an toàn lao động, còn Điều 225 quy định việc đào tạo các phương pháp, kỹ thuật làm việc an toàn và phổ biến an toàn lao động cho tất cả người mới vào làm cũng như nhân sự đang làm việc. Như vậy, việc phổ biến an toàn không phải là sáng kiến tự nguyện của người quản lý, mà là nghĩa vụ do pháp luật quy định, việc thực hiện nghĩa vụ này sẽ được kiểm tra trong quá trình điều tra tai nạn lao động và các đợt thanh tra, kiểm tra.

Các hình thức và trình tự tiến hành phổ biến an toàn được xác định trong Quy tắc đào tạo về an toàn lao động và kiểm tra kiến thức về yêu cầu an toàn lao động, được phê duyệt theo Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga ngày 24.12.2021 số 2464. Cùng với huấn luyện định hướng ban đầu, phổ biến an toàn tại nơi làm việc và phổ biến định kỳ, văn bản này quy định hình thức phổ biến an toàn lao động chuyên đề. Theo khoản 19, phổ biến an toàn chuyên đề được thực hiện cho người lao động:

• trước khi tiến hành các công việc chỉ được phép thực hiện dưới sự giám sát liên tục của người sử dụng lao động, các công việc có độ nguy hiểm cao, bao gồm cả những công việc đòi hỏi phải cấp giấy phép làm việc và các văn bản điều hành khác;
• trước khi thực hiện công việc trực tiếp trên phần đường xe chạy của đường ô tô hoặc đường sắt, liên quan đến nhiệm vụ trực tiếp của người lao động, nơi đòi hỏi phải tuân thủ các yêu cầu bổ sung về an toàn lao động;
• trước khi thực hiện các công việc không thuộc quy trình công nghệ chính và không được quy định trong bản mô tả công việc (quy trình sản xuất), bao gồm cả bên ngoài phân xưởng, khu vực sản xuất, công việc bốc xếp, dọn dẹp mặt bằng, làm việc trên phần đường xe chạy và trên đường sắt;
• trước khi thực hiện công việc khắc phục hậu quả của các tình huống khẩn cấp;
• trong các trường hợp khác do người sử dụng lao động quy định.

Phổ biến an toàn lao động chuyên đề được thực hiện trong phạm vi các yêu cầu an toàn lao động áp dụng cho các công việc (hoạt động) dự kiến, được nêu trong văn bản quy phạm nội bộ của người sử dụng lao động. Tính bắt buộc của việc phổ biến an toàn chuyên đề đối với các công việc có độ nguy hiểm cao cũng được khẳng định bởi các quy tắc chuyên ngành: ví dụ, Quy tắc an toàn lao động khi làm việc trên cao (Thông tư của Bộ Lao động Nga ngày 16.11.2020 số 782n) yêu cầu phải phổ biến an toàn chuyên đề cho các thành viên tổ đội kèm chữ ký xác nhận trong giấy phép làm việc, giải thích rõ trình tự thực hiện công việc và quy trình ứng phó trong các tình huống sự cố và khẩn cấp.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vấn đề chính không nằm ở việc có quy định hay không, mà ở khâu thực thi. Một buổi phổ biến an toàn làm «cho có lệ» - mang tính hình thức, không có sự tham gia thực sự của người lao động, không thảo luận về những mối nguy cụ thể tại hiện trường cụ thể - sẽ không bảo vệ được con người và không làm giảm rủi ro sự cố. Chính vì vậy, người sử dụng lao động được yêu cầu phải tính đến điều kiện làm việc của người lao động đã được xác định qua kết quả đánh giá chuyên môn về điều kiện lao động và đánh giá rủi ro nghề nghiệp.

Xét đến điều này, ZARUBEZHNEFT-Dobycha Kharyaga LLC đã đưa vào áp dụng một cấp độ kiểm soát bổ sung, cụ thể là «Tiêu chuẩn phổ biến an toàn trước khi bắt đầu công việc», nhằm bổ sung cho các yêu cầu của pháp luật lao động và thiết lập một quy trình thống nhất cho tất cả nhân viên Công ty, các nhà thầu chính và nhà thầu phụ. Yếu tố cốt lõi của hệ thống là sự giám sát bổ sung từ các chuyên gia bộ phận HSE: họ trực tiếp xuống hiện trường sản xuất, tham dự các buổi phổ biến an toàn, kiểm tra chất lượng theo danh mục câu hỏi kiểm tra, phỏng vấn người lao động và đưa ra phản hồi cho người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn.

Việc tiến hành phổ biến an toàn được lập thành văn bản và xác nhận bằng hình ảnh: ảnh chụp buổi phổ biến, thành phần tổ đội và tình trạng khu vực làm việc sẽ ghi nhận thực tế triển khai chứ không chỉ nằm trên giấy tờ. Cách kiểm soát này giải quyết được hai nhiệm vụ. Thứ nhất, nó loại bỏ bệnh hình thức: người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn hiểu rằng kết quả sẽ được kiểm tra không phải qua chữ ký trong sổ, mà qua nội dung trao đổi thực tế. Thứ hai, nó tạo ra cơ sở bằng chứng tích lũy về sự tuân thủ nghiêm túc của người sử dụng lao động - khi điều tra sự cố, có thể xác định đáng tin cậy những nội dung gì đã được truyền đạt cho những nhân sự nào trước khi bắt đầu một công việc cụ thể.

Điều quan trọng là việc kiểm soát không mang tính chất trừng phạt. Dựa trên kết quả quan sát, người trực tiếp phổ biến an toàn sẽ nhận được phản hồi: phản hồi tích cực - lời cảm ơn trước toàn bộ tổ đội kèm theo sự ghi nhận dành cho những cá nhân tích cực nhất; phản hồi hiệu chỉnh - cuộc trao đổi riêng 1-1 về những điều đã làm tốt và những điểm có thể làm tốt hơn. Mỗi buổi sáng tại các hiện trường sản xuất trước khi vào ca đều diễn ra một quy trình ngắn gọn nhưng mang tính nguyên tắc: người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn và tổ đội cùng thảo luận xem hôm nay họ sẽ làm gì, làm như thế nào — và điều gì có thể xảy ra sai sót. Tiêu chuẩn này ấn định quy trình đó thành một thuật toán bắt buộc: cuộc đối thoại hai chiều cởi mở hàng ngày, chứ không phải việc đọc một tờ giấy cho có lệ.

Mục đích của tiêu chuẩn và vai trò của những người có trách nhiệm

Tiêu chuẩn xác định quy trình tiến hành phổ biến an toàn trước khi bắt đầu tất cả các công việc, bao gồm cả công việc có độ nguy hiểm cao, và là văn bản quy phạm nội bộ của Công ty. Tiêu chuẩn này không bãi bỏ các yêu cầu của pháp luật hiện hành cũng như các quy định nội bộ, mà đóng vai trò như một công cụ bổ sung nhằm đảm bảo thực hiện công việc an toàn. Các yêu cầu được áp dụng cho các đơn vị trực thuộc Công ty, đồng thời được đưa vào danh mục tài liệu chuyển giao theo hợp đồng thầu và bắt buộc thực hiện đối với các nhà thầu chính cũng như nhà thầu phụ.

Hai vai trò chính trong việc phổ biến an toàn thuộc về người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn và chuyên gia HSE.

• Người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn đảm bảo khâu chuẩn bị hiện trường, tiến hành phổ biến an toàn, kiểm soát rủi ro, chỉ đạo công nhân và chỉ cho phép bắt đầu công việc sau khi đã thực hiện đầy đủ mọi biện pháp an toàn.
• Các chuyên gia bộ phận HSE đảm nhận việc hỗ trợ phương pháp luận, giám sát và đánh giá tính chính xác của việc áp dụng phương pháp trong phạm vi Công ty (bao gồm cả các nhà thầu), đào tạo những người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn và kiểm tra chất lượng các buổi phổ biến an toàn kèm theo việc đưa ra phản hồi.

Cấu trúc buổi phổ biến an toàn: sáu bước bắt buộc

Trong khuôn khổ buổi phổ biến an toàn, người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn lần lượt thực hiện các bước sau đây.

Bước 1. Chuẩn bị tiến hành phổ biến an toàn

Người chịu trách nhiệm:

• nhận sự cho phép thực hiện công việc (cho phép bằng lời nói được chấp nhận, ngoại trừ các công việc có độ nguy hiểm cao phải có giấy phép làm việc);
• kiểm tra sự đầy đủ của các tài liệu cần thiết: hướng dẫn thực hiện công việc an toàn, JSA (phân tích an toàn công việc), biện pháp thi công, giấy phép làm việc;
• kiểm tra sự sẵn có của các nguồn lực - vật tư, nhân sự, thiết bị;
• kiểm tra việc tất cả người lao động và phương tiện giao thông có thẻ ra vào còn hiệu lực (bao gồm cả mã màu nhận diện xe chuyên dụng) và giấy chứng nhận kiểm tra kiến thức;
• đảm bảo rằng hiện trường đã sẵn sàng cho công việc, bao gồm hàng rào chắn và biển cảnh báo ngăn chặn sự xâm nhập trái phép của người không có nhiệm vụ;
• đảm bảo tình trạng thể chất và tinh thần phù hợp của người lao động;
• kiểm tra sự đầy đủ và tình trạng hoạt động tốt của các phương tiện bảo vệ tập thể và cá nhân nằm ngoài bộ trang bị tối thiểu (thiết bị bảo vệ đường hô hấp, thiết bị chống ngã cao, bình tự cứu, v.v.), cũng như dụng cụ và thiết bị.

Bước 2. Thảo luận về tính chất của công việc sắp tới

Giải thích cho người lao động (nhóm) về tính chất và trình tự các thao tác, sự phân công vị trí của người lao động và chức năng của họ, dụng cụ và thiết bị được sử dụng; kiểm tra kiến thức về phương pháp sử dụng đúng các tín hiệu quy ước khi phối hợp; khi thực hiện công việc có độ nguy hiểm cao, thảo luận các yêu cầu của giấy phép làm việc với từng thành viên trong tổ đội.

Bước 3. Thảo luận về các mối nguy và rủi ro

Cùng với tổ đội nhận diện các mối nguy và rủi ro chính của từng giai đoạn (sử dụng các biểu tượng gợi ý và JSA nếu cần), các rủi ro bổ sung liên quan đến công việc tiến hành đồng thời của các tổ đội khác, các mối nguy tiềm ẩn (ánh sáng, điều kiện thời tiết, sự mệt mỏi, nhân sự mới). Trước khi làm công việc có độ nguy hiểm cao, cần tập trung sự chú ý vào các rủi ro đặc thù của chính những công việc đó. Các mối nguy được nhận diện sẽ được đánh dấu tích vào «Thẻ phổ biến an toàn». Mỗi người lao động cùng thảo luận xem bản thân mình có thể ảnh hưởng đến các thành viên khác trong tổ đội như thế nào.

Bước 4. Thảo luận các biện pháp giảm thiểu rủi ro

Xác định các biện pháp kiểm soát cho từng rủi ro đã nhận diện; thảo luận về «12 quy tắc sống còn» áp dụng cho loại công việc này và các ví dụ thực tế về bài học kinh nghiệm từ các sự cố; kiểm tra sự đầy đủ và tình trạng hoạt động tốt của các phương tiện bảo vệ cá nhân và tập thể; nhắc nhở người lao động về quyền từ chối thực hiện công việc (dừng công việc) nếu không có khả năng đảm bảo tuân thủ các yêu cầu an toàn.

Bước 5. Thảo luận quy trình hành động trong các tình huống sự cố và khẩn cấp, cũng như khi thay đổi điều kiện, bao gồm cả vấn đề sơ cứu người bị nạn

Thảo luận về các tình huống sự cố và khẩn cấp có thể xảy ra cùng quy trình hành động khi chúng phát sinh, các vấn đề sơ cứu người bị nạn, sự đầy đủ và tình trạng hoạt động tốt của phương tiện liên lạc, số điện thoại của các dịch vụ khẩn cấp, quy trình hành động khi tạm nghỉ, thay đổi điều kiện và kết thúc công việc, trình tự thực hiện đánh giá rủi ro trong quá trình tiến hành công việc.

Bước 6. Kiểm tra mức độ sẵn sàng và lập hồ sơ

Người chịu trách nhiệm một lần nữa xác nhận tình trạng phù hợp của người lao động, thông qua việc hỏi ngắn gọn để kiểm tra xem mỗi người lao động đã hiểu rõ mình cần làm gì, làm như thế nào và khi nào chưa, cũng như họ có còn câu hỏi bổ sung nào không. Quá trình phổ biến an toàn được ghi nhận bằng chữ ký của người lao động: điền đầy đủ tất cả các phần của «Thẻ phổ biến an toàn».

Nếu qua kết quả buổi phổ biến an toàn, công việc có thể được thực hiện một cách an toàn, tổ đội sẽ bắt tay vào làm việc với sự tuân thủ mọi biện pháp an toàn cần thiết. Nếu không thể thực hiện an toàn, người chịu trách nhiệm thực hiện công việc an toàn phải đảm bảo khắc phục nguyên nhân của sự không phù hợp và chỉ sau đó mới bắt đầu công việc. Khi tạm nghỉ (ăn trưa) và khi kết thúc công việc, người lao động phải đảm bảo an toàn cho vị trí làm việc, đồng thời khi hoàn thành công việc phải dọn dẹp sạch sẽ và tập kết rác vào các điểm lưu giữ chất thải tạm thời. Trước khi bắt đầu và trong suốt quá trình làm việc, người lao động luôn tuân theo phương pháp «Dừng lại! Suy nghĩ! Hành động!» khi phát hiện các hành vi không an toàn.

Kết luận

Phổ biến an toàn chuyên đề trước khi bắt đầu công việc là yêu cầu trực tiếp của Bộ luật Lao động Liên bang Nga và Quy tắc đào tạo về an toàn lao động (Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga ngày 24.12.2021 số 2464), và đối với các công việc có độ nguy hiểm cao thì còn là yêu cầu của các quy tắc chuyên ngành. Tuy nhiên, nghĩa vụ pháp lý chỉ chuyển hóa thành sự bảo vệ thực sự cho tính mạng và sức khỏe khi buổi phổ biến an toàn không bị thực hiện một cách hình thức. Kinh nghiệm của ZARUBEZHNEFT-Dobycha Kharyaga LLC cho thấy một mô hình hiệu quả cho sự chuyển đổi đó: quy trình phổ biến an toàn rõ ràng gồm sáu bước, các công cụ hỗ trợ (thẻ phổ biến an toàn, sổ tay hướng dẫn, câu hỏi gợi ý kiểm tra chất lượng), phân định trách nhiệm rõ ràng và kiểm soát hai cấp độ: người quản lý trực tiếp có mặt tại các buổi phổ biến an toàn ở cơ sở của mình, còn các chuyên gia HSE xuống tận hiện trường, kiểm tra chất lượng theo bảng kiểm (checklist), phỏng vấn người lao động và xác nhận việc thực tế có tổ chức phổ biến an toàn bằng hình ảnh. Phản hồi, đào tạo và các chương trình khuyến khích khép kín chu trình này, biến buổi phổ biến an toàn hàng ngày từ một thủ tục hình thức thành công cụ quản trị rủi ro sống động. Chính sự kết hợp giữa một quy trình «cứng» và sự giám sát «sống động» đã biến buổi phổ biến an toàn trước khi làm việc thành một rào cản hiệu quả ngăn cách giữa người lao động và mối nguy hiểm.