Trong công việc của một chuyên gia HSE, sự lặp đi lặp lại và thói quen hàng ngày có thể trở thành nguồn gốc của một mối đe dọa tiềm ẩn - hiện tượng được gọi là "mất cảnh giác do thói quen" (hay sự chai sạn thị giác). Đây là một hiệu ứng tâm lý mà việc tiếp xúc nhiều lần với cùng một tình huống hoặc đối tượng làm giảm sự chú ý, làm suy giảm khả năng nhận biết các vi phạm và rủi ro mới. Ánh nhìn trở nên "chai sạn", và những gì trước đây từng gây lo ngại nay bắt đầu được coi là bình thường.
"Sự mất cảnh giác do thói quen" nguy hiểm như thế nào?
Một nhân viên kiểm tra cùng một khu vực mỗi ngày sẽ dần không còn chú ý đến những sai lệch nhỏ nhưng tiềm ẩn nguy hiểm: các cấu trúc không được cố định chắc chắn, vi phạm trong việc sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE), những thay đổi trong sơ đồ tổ chức công việc. Theo thời gian, điều này dẫn đến sự tích tụ các rủi ro và làm tăng khả năng xảy ra sự cố.
Sự thành công của Hệ thống quản lý HSE không chỉ phụ thuộc vào tài liệu mà còn vào sự tham gia của nhân viên, khả năng phát hiện và loại bỏ các mối nguy hiểm một cách nhanh chóng. "Sự mất cảnh giác do thói quen" làm giảm tính chủ động của người lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ thống.
Các cuộc kiểm tra nội bộ sẽ trở thành hình thức nếu chuyên gia thực hiện không có khả năng đánh giá khách quan một môi trường đã quá quen thuộc. Điều này có thể dẫn đến những vi phạm không được phát hiện, mà sau này sẽ trở thành nguyên nhân gây ra sự cố, tai nạn hoặc bị phạt tiền.
Làm thế nào để khắc phục hiệu ứng này?
Các phương pháp phòng ngừa "sự mất cảnh giác do thói quen"
|
Phương pháp |
Mô tả |
Hiệu quả |
|
Kiểm tra chéo |
Tổ chức các cuộc đánh giá với sự tham gia của nhân viên từ các phòng ban hoặc đơn vị khác |
"Góc nhìn mới mẻ" giúp phát hiện các vấn đề tiềm ẩn |
|
Luân chuyển nhiệm vụ |
Thay đổi tạm thời khu vực phụ trách của các chuyên gia HSE |
Vượt qua sự nhàm chán, mở rộng kinh nghiệm |
|
Sử dụng danh sách kiểm tra (Checklist) |
Các danh sách chi tiết để kiểm tra nơi làm việc theo từng giai đoạn |
Cấu trúc hóa việc kiểm soát, giảm thiểu tính chủ quan |
|
Đào tạo và thu hút nhân viên |
Khuyến khích nhân viên báo cáo rủi ro, tổ chức các buổi đào tạo |
Xây dựng văn hóa an toàn, kiểm soát tập thể |
|
Phân tích sự cố thường xuyên |
Phân tích ngay cả những sự cố nhỏ để tìm ra nguyên nhân gốc rễ |
Cập nhật nhận thức về các mối nguy hiểm |
"Sự mất cảnh giác do thói quen" không phải là dấu chấm hết, mà là một thách thức đòi hỏi cách tiếp cận có hệ thống. Sự kết hợp giữa luân chuyển công việc, các công cụ kiểm soát khách quan và đào tạo liên tục giúp duy trì sự nhạy bén trong nhận thức nghề nghiệp. Một hệ thống quản lý HSE hiệu quả phải linh hoạt và hướng tới sự cải tiến không ngừng. Cảnh giác là một kỹ năng cần được rèn luyện thường xuyên.