W nawiązaniu do mojego wystąpienia na webinarium z 16.10.2025 roku chciałbym opowiedzieć nieco bardziej szczegółowo o kontroli produkcyjnej i wyjaśnić, dlaczego tradycyjna metoda kontroli produkcyjnej jest niewystarczająca.
W przemyśle węglowym tradycyjne metody kontroli produkcyjnej często okazują się nieskuteczne wobec najpoważniejszych zagrożeń. Metody te zazwyczaj opierają się na przestrzeganiu federalnych norm i przepisów, a nie na rzeczywistym zmniejszaniu ryzyka.
Pomimo postępu we wskaźnikach bezpieczeństwa, niepożądane zdarzenia — takie jak pożary podziemne, zawały skał, wybuchy metanu i pyłu węglowego — nadal mają miejsce. Prawie w każdym przypadku dochodzenia ujawniają tę samą prawidłowość: ryzyka były znane, ale środki kontroli nie zawsze funkcjonowały skutecznie.
Podejście oparte na ryzyku radykalnie zmienia ten paradygmat, oferując celową alokację zasobów w strefach podwyższonego ryzyka. Takie podejście pozwala na oszczędność zasobów ludzkich, materialnych i finansowych poprzez terminowe podejmowanie niezbędnych działań tam, gdzie jest to naprawdę konieczne.
Zamiast traktować wszystkie środki kontroli jako równorzędne, metodyka ICMM identyfikuje i priorytetyzuje te ryzyka, które należy kontrolować, aby zapobiec konkretnym zdarzeniom niepożądanym.
Krytyczny środek kontroli to nie tylko dowolne działanie, ale dokładnie to, co musi zadziałać, aby powstrzymać negatywne zdarzenie. Jeśli ten środek kontroli zawiedzie, konsekwencje będą katastrofalne.
Wdrożenie podejścia opartego na ryzyku w przedsiębiorstwie wymaga systemowych wysiłków i składa się z kilku powiązanych ze sobą etapów:
Identyfikacja ryzyk — dokładna analiza wszystkich procesów produkcyjnych, sprzętu, maszyn oraz możliwych błędów ludzkich. Na tym etapie stosowane są różne metody analizy (GOST R 58771 – 2019 "Zarządzanie ryzykiem. Technologie oceny ryzyka").
Ocena i priorytetyzacja ryzyk — określenie prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożeń oraz ich potencjalnych skutków dla ludzi, sprzętu i środowiska. W tym celu wykorzystuje się specjalne matryce i modele klasyfikujące ryzyka według poziomu istotności: wysokie, średnie i niskie.
Wdrażanie działań ograniczających ryzyko — opracowanie i realizacja planu działań obejmującego zarówno rozwiązania techniczne (instalacja dodatkowych barier ochronnych), jak i środki organizacyjne (szkolenia pracowników, doskonalenie instrukcji i lokalnych aktów normatywnych).
Kontrola i monitorowanie ryzyk — ciągły nadzór nad realizacją wdrożonych środków, regularne inspekcje, audyty oraz analiza incydentów w celu zapewnienia skuteczności podjętych decyzji.
Skuteczne zarządzanie ryzykami krytycznymi opiera się na pięciu kluczowych zasadach:
Jasna identyfikacja ryzyk krytycznych — aby zrozumieć, które z nich rzeczywiście zapobiegają negatywnym zdarzeniom;
Określone wskaźniki efektywności ryzyk krytycznych — aby zrozumieć, co każdy środek kontroli powinien robić w celu zapewnienia bezpieczeństwa przedsiębiorstwa;
Weryfikacja i monitorowanie działania ryzyk krytycznych — w celu przeprowadzania audytów wewnętrznych potwierdzających ich skuteczność;
Wyznaczenie osób odpowiedzialnych za ryzyka krytyczne — w celu jasnego przypisania odpowiedzialności każdemu pracownikowi sprawującemu kontrolę produkcyjną i przeprowadzającemu inspekcje;
Przejrzysta sprawozdawczość dotycząca ryzyk krytycznych — w celu śledzenia i komunikowania tego, jak funkcjonuje kontrola produkcyjna w przedsiębiorstwie.
Wdrożenie podejścia opartego na ryzyku zgodnie z metodyką ICMM pozwala na:
Nie tylko reagowanie na potencjalne zagrożenia, ale także zapobieganie im, zanim wystąpią;
Zmniejszenie strat w wydobyciu produkcji oraz zapobieganie ewentualnym karom ze strony organów kontrolnych;
Poprawę kultury bezpieczeństwa poprzez zaangażowanie personelu inżynieryjno-technicznego w kontrolę produkcyjną.
Podsumowując:
Zarządzanie ryzykami krytycznymi to nie tylko kolejny poziom dokumentowania ryzyk. To fundamentalna zmiana w sposobie zapewniania bezpieczeństwa w firmie. Upraszczając systemy i skupiając się tylko na tym, co naprawdę ważne, firma przechodzi od bezpieczeństwa opartego na zgodności z przepisami do profilaktyki opartej na skuteczności, tworząc bezpieczniejsze miejsca pracy i zmniejszając ryzyko katastrofalnych wypadków.