Tiếp nối bài phát biểu của tôi tại hội thảo trực tuyến ngày 16/10/2025, tôi muốn chia sẻ chi tiết hơn một chút về kiểm soát sản xuất và lý do tại sao phương pháp kiểm soát sản xuất truyền thống là không đủ.
Trong ngành khai thác than, các phương pháp kiểm soát sản xuất truyền thống thường tỏ ra kém hiệu quả trước những mối đe dọa nghiêm trọng nhất. Những phương pháp này thường chỉ tập trung vào việc tuân thủ các quy chuẩn và quy định của nhà nước, thay vì thực sự giảm thiểu rủi ro.
Bất chấp những tiến bộ trong các chỉ số an toàn, các sự cố không mong muốn — như cháy ngầm, sập hầm, nổ khí mê-tan và bụi than — vẫn tiếp tục xảy ra. Trong hầu hết các cuộc điều tra, người ta đều phát hiện ra một quy luật chung: các rủi ro đã được biết trước, nhưng các biện pháp kiểm soát không phải lúc nào cũng hoạt động hiệu quả.
Phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro làm thay đổi hoàn toàn mô hình này, đề xuất việc phân bổ nguồn lực có mục tiêu vào các khu vực có rủi ro cao. Cách tiếp cận này giúp tiết kiệm nguồn nhân lực, vật lực và tài chính, đồng thời áp dụng kịp thời các biện pháp cần thiết ở những nơi thực sự cần đến.
Thay vì coi tất cả các biện pháp kiểm soát là quan trọng như nhau, phương pháp ICMM xác định và ưu tiên những rủi ro cần được kiểm soát để ngăn ngừa các sự cố không mong muốn cụ thể.
Biện pháp kiểm soát trọng yếu không chỉ là một biện pháp bất kỳ, mà chính là yếu tố bắt buộc phải hoạt động để ngăn chặn một sự cố tiêu cực. Nếu biện pháp kiểm soát này thất bại, hậu quả sẽ vô cùng thảm khốc.
Việc triển khai phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro tại doanh nghiệp đòi hỏi những nỗ lực mang tính hệ thống và bao gồm một số giai đoạn có tính liên kết với nhau:
Nhận diện rủi ro — phân tích kỹ lưỡng tất cả các quy trình sản xuất, thiết bị, máy móc và những sai sót có thể xảy ra của con người. Trong giai đoạn này, các phương pháp phân tích khác nhau được áp dụng (ГОСТ Р 58771 – 2019 "Quản lý rủi ro. Công nghệ đánh giá rủi ro").
Đánh giá và ưu tiên rủi ro — xác định khả năng xảy ra các mối nguy hiểm và hậu quả tiềm ẩn của chúng đối với con người, thiết bị và môi trường. Để làm được điều này, người ta sử dụng các ma trận và mô hình chuyên dụng để phân loại rủi ro theo mức độ nghiêm trọng: cao, trung bình và thấp.
Triển khai các biện pháp giảm thiểu rủi ro — xây dựng và thực hiện kế hoạch hành động, bao gồm cả các giải pháp kỹ thuật (lắp đặt thêm các rào chắn bảo vệ) và các biện pháp tổ chức (đào tạo nhân viên, cải thiện các hướng dẫn và quy định nội bộ).
Kiểm soát và giám sát rủi ro — liên tục theo dõi việc thực hiện các biện pháp đã triển khai, thường xuyên kiểm tra, đánh giá và phân tích các sự cố nhằm đảm bảo tính hiệu quả của các quyết định đã được đưa ra.
Quản lý rủi ro trọng yếu một cách hiệu quả dựa trên năm nguyên tắc cốt lõi:
Nhận diện rõ ràng các rủi ro trọng yếu — để hiểu rõ rủi ro nào thực sự giúp ngăn ngừa các sự cố tiêu cực;
Xác định các chỉ số hiệu quả của rủi ro trọng yếu — để hiểu rõ mỗi biện pháp kiểm soát cần phải làm gì nhằm đảm bảo an toàn cho doanh nghiệp;
Kiểm tra và giám sát khả năng hoạt động của các rủi ro trọng yếu — để tiến hành đánh giá nội bộ nhằm xác nhận tính hiệu quả của chúng;
Chỉ định người chịu trách nhiệm đối với các rủi ro trọng yếu — để phân định rõ trách nhiệm cho từng nhân viên thực hiện kiểm soát sản xuất và tiến hành kiểm tra;
Báo cáo minh bạch về các rủi ro trọng yếu — để theo dõi và trao đổi thông tin về cách thức hoạt động của hệ thống kiểm soát sản xuất tại doanh nghiệp.
Việc triển khai phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro theo phương pháp ICMM cho phép:
Không chỉ phản ứng với các mối đe dọa tiềm ẩn mà còn ngăn chặn chúng trước khi chúng xảy ra;
Giảm thiểu tổn thất trong khai thác sản xuất và ngăn ngừa các khoản tiền phạt có thể có từ các cơ quan quản lý;
Cải thiện văn hóa an toàn HSE thông qua việc thu hút đội ngũ kỹ sư và kỹ thuật viên tham gia vào quá trình kiểm soát sản xuất.
Kết luận:
Quản lý rủi ro trọng yếu không chỉ là một cấp độ lập tài liệu rủi ro khác. Đây là một sự thay đổi căn bản trong cách thức đảm bảo an toàn của công ty. Bằng cách đơn giản hóa các hệ thống và chỉ tập trung vào những gì thực sự quan trọng, công ty chuyển từ việc đảm bảo an toàn dựa trên tuân thủ các yêu cầu quy định sang phòng ngừa dựa trên hiệu quả, tạo ra môi trường làm việc an toàn hơn và giảm thiểu rủi ro xảy ra các sự cố thảm khốc.