Standardowa procedura operacyjna

Standardowa procedura operacyjna (dalej – SOP) to dokument opisujący sekwencję działań podczas wykonywania konkretnej operacji. Celem SOP jest zapewnienie bezpieczeństwa, stabilnej jakości wykonywanych prac oraz jednolitego podejścia personelu do pracy.

Na przykładzie AO „Rosatom Steklovolokno” widać, że SOP szczegółowo określa:

• nazwę operacji;
• częstotliwość wykonywania;
• niezbędne materiały i narzędzia;
• działania personelu krok po kroku;
• wymagania HSE i ŚOI;
• ryzyka i środki ich ograniczania.

Jak opracowuje się SOP:

1. Analiza procesu: badane jest każde działanie wykonywane przez pracownika. Wykonuje się zdjęcia poszczególnych kroków i ocenia ryzyko. Do oceny ryzyka i jego klasyfikacji zgodnie z metodyką podczas opracowywania SOP wykorzystuje się oddzielną zakładkę w pliku (plik SOP jest dołączony do artykułu).
2. Opis operacji: krok po kroku wskazuje się, co robi pracownik, jakich narzędzi używa i jak kontroluje wynik.
3. Rejestracja ryzyk: obok każdej operacji w procedurze roboczej odpowiednią komórkę zaznacza się kolorem odpowiadającym poziomowi ryzyka, a także wskazuje się główne zagrożenia, które mogą mieć na niego wpływ na danym etapie.
4. ŚOI: w każdym kroku wskazuje się środki ochrony indywidualnej, które mogą być specyficzne dla danego etapu, na przykład: użycie rękawic ochronnych, zatyczek do uszu itp.
5. Uzgodnienie i zatwierdzenie: dokument jest zatwierdzany przez kierownika działu oraz specjalistę ds. HSE, a w razie potrzeby może być również konsultowany z innymi działami.

Na co zwrócić uwagę:

• wszystkie instrukcje muszą być zrozumiałe i możliwe do zastosowania w praktyce;
• zdjęcia zwiększają przejrzystość;
• ważne jest zwrócenie uwagi na kluczowe aspekty bezpieczeństwa;
• SOP powinna być regularnie poddawana przeglądom w przypadku zmiany technologii lub zidentyfikowania nowych ryzyk.

Proces opracowywania SOP nie jest prosty, wymaga sporo czasu i wysiłku. W praktyce SOP powinni opracowywać kierownicy działów/służb/specjaliści, którzy znają proces, ale nie jest to warunek konieczny. SOP może opracować nawet pracownik niezwiązany z danym rodzajem wykonywanych prac, jednak w takim przypadku ostateczna wersja musi zostać przedstawiona pracownikowi bezpośrednio wykonującemu te prace. Czasami doświadczenie w opracowywaniu SOP przez osobę z zewnątrz pozwala zidentyfikować ryzyka, które na pierwszy rzut oka nie zostały nigdzie uwzględnione.

Jeśli zdecydujesz się na wdrożenie i opracowanie SOP w swoim przedsiębiorstwie, należy określić priorytetowe operacje i sporządzić wstępny harmonogram opracowywania dokumentów na dany rok, z góry ustalić terminy z zespołem, a dopiero potem przystąpić do pracy.

W celu określenia priorytetowych operacji warto zwrócić uwagę na następujące wskaźniki:

• częstotliwość naruszeń zasad HSE podczas wykonywania operacji;
• zdarzenia: zdarzenia potencjalnie wypadkowe (near-miss), mikrourazy, wypadki;
• częstotliwość wykonywanych prac: nie ma sensu opracowywać SOP dla prac, które wykonuje się 2-3 razy w roku (przykładowo);
• prace o zwiększonym ryzyku: ponieważ prace o zwiększonym ryzyku wiążą się z dużym zagrożeniem, opracowanie SOP dla tego rodzaju prac powinno być traktowane priorytetowo.

SOP pomaga nie tylko zmniejszyć ryzyko zawodowe i zapobiegać wypadkom, ale jest również doskonałą podstawą do szkolenia personelu. Tym samym, dobrze opracowana SOP to nie tylko formalność, ale ważne narzędzie zarządzania bezpieczeństwem i efektywnością pracy.