Jakość i bezpieczeństwo – cechy wspólne i różnice. Kultura bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo w sektorze jądrowym jest zapewniane poprzez spełnienie obowiązkowych wymagań w ramach czterech elementów: technologiczności, systemów zarządzania, zapewnienia wysoko wykwalifikowanych kadr, w tym przywództwa, a także poprzez rozwój kultury bezpieczeństwa, wyodrębnionej jako osobny kierunek.

Według MAEA i innych organów nadzoru jądrowego (w Rosji jest to Rostiechnadzor), działalność organizacji w zakresie wykorzystania energii atomowej powinna zostać wstrzymana w przypadku niespełnienia wymagań dotyczących kultury bezpieczeństwa… Takie wymagania są określone ustawowo w wielu krajach świata, a sposób ich realizacji wiąże się z zestawem cech i specyfiki działalności organizacji oraz zachowań poszczególnych osób, które sprawiają, że kwestiom zapewnienia bezpieczeństwa, jako mającym najwyższy priorytet, poświęca się uwagę adekwatną do ich znaczenia.

O ile wcześniej dostawcy mówili o zapewnieniu jakości produktów (usług) i/lub procesów, o tyle obecnie w większości krajów świata, w tym w Rosji, zamawiający coraz bardziej skłaniają się ku zapewnieniu priorytetu bezpieczeństwa, w tym poprzez rozwój kultury bezpieczeństwa w odniesieniu do wszelkiej działalności człowieka (i organizacji).

Moim zdaniem zapewnienie jakości to jedynie demonstracja i potwierdzenie konsumentowi oczekiwanych właściwości produktów lub usług, oparte na dowodach kontroli wykonania podstawowych wymagań klienta, które jednak stanowią tylko część zaprojektowanych wymagań bezpieczeństwa. Jednocześnie procesy zapewnienia bezpieczeństwa muszą dodatkowo uwzględniać: ryzyka, czynniki fizyczne, środowiskowe i ludzkie, wpływ różnych systemów zarządzania, infrastruktury, technologii i sprzętu, środowisko społeczne otaczające człowieka i inne. Spełniając wymagania jakościowe, możemy mówić o realizacji, moim zdaniem, 10-20% wymagań odnoszących się do całego zbioru projektowych wymagań bezpieczeństwa, ale jest to oczywiście jedynie przybliżona ocena roli „jakości”.

Niestety, kultura bezpieczeństwa nie jest jeszcze wystarczająco rozwinięta w większości gałęzi gospodarki w Rosji, przy czym czasami kadra zarządzająca odnosi się do niej lekceważąco, nie chcąc tracić czasu i zasobów na kształtowanie nowych („właściwych”) wartości, umiejętności bezpiecznego myślenia i zachowań u swoich pracowników. Często w niektórych organizacjach wyniki osiągane są wyłącznie dzięki „strachowi przed karą” (przy jednoczesnym braku zaufania, otwartości, sprawiedliwości, kultury prawdy i braku karania, „krótkiego dystansu władzy” itp.). Jak pokazało moje prawie 40-letnie doświadczenie w biznesie produkcyjnym i zarządzaniu projektami, takie przedsiębiorstwa nie będą w stanie w pełni wykorzystać wszystkich swoich możliwości niezbędnych do osiągnięcia największego sukcesu, napotykając na przykład na ukryty lub otwarty opór, przeciwdziałanie, a nawet sabotaż ze strony personelu na miejscu.
Nasze doświadczenia i badania wykazały, że najlepsze proaktywne narzędzia i metodyki silnej kultury bezpieczeństwa pozwalają wielokrotnie zwiększyć zaangażowanie personelu w zapewnienie bezpieczeństwa, w tym we wdrażanie ulepszeń – w przeciwieństwie do wyników uzyskiwanych w firmach działających w „atmosferze strachu”.

Moim zdaniem w przyszłości, w obliczu narastającego globalnego kryzysu w gospodarce, władzy i społeczeństwie, przy ograniczonych zasobach, a także z powodu spadku ludzkich możliwości zwiększania wydajności wynikającego z brutalnej eksploatacji – silna (rozwinięta) kultura bezpieczeństwa stanie się jednym z głównych fundamentów zapewnienia wszystkich rodzajów bezpieczeństwa, współmiernie do powszechnego zrozumienia konieczności posiadania rozwiniętych systemów zarządzania dla osiągnięcia sukcesu. Mam nadzieję, że w większości firm na wyniki, między innymi, będzie wpływać nie strach, lecz wstyd lub sumienie człowieka pracującego twórczo i z przyjemnością tworzącego produkty lub usługi dla końcowego konsumenta w społeczeństwie.