Hãy tưởng tượng: bạn bước vào một nhà máy với hàng nghìn nhân viên. Có người vận hành các thiết bị phức tạp, có người phụ trách hậu cần, và có người chịu trách nhiệm đảm bảo mọi thứ diễn ra an toàn. "Người đó" chính là chuyên gia an toàn công nghiệp. Nhưng thực chất họ là ai? Thanh tra viên? Bác sĩ tâm lý? Nhà phân tích? Hay người hỗ trợ? Thực ra, họ là tất cả những vai trò đó. Và đây chính là khó khăn lớn nhất trong công việc của họ.
Chúng ta thường nghĩ rằng mình biết những nhân viên này nên như thế nào: có nguyên tắc nhưng vẫn thân thiện; nghiêm khắc nhưng công bằng; là chuyên gia về luật pháp và công nghệ nhưng vẫn dễ gần và nhiệt tình. Mọi người kỳ vọng họ sẽ "nhìn thấy tất cả", "biết tất cả" và "giải quyết tất cả". Nhưng con người không phải là siêu anh hùng. Họ là sản phẩm của sự giáo dục, văn hóa, kinh nghiệm và môi trường xung quanh. Và mỗi người đều có một thế giới quan riêng.
Tại sao có những quy tắc phát huy tác dụng, còn những quy tắc khác thì không?
Xã hội học và tâm lý học từ lâu đã khẳng định: hành vi của chúng ta được hình thành dưới ảnh hưởng của hai sức mạnh to lớn.
Thứ nhất là chủ nghĩa hành vi: chúng ta phản ứng với các kích thích từ bên ngoài.
Thứ hai là chủ nghĩa thể chế xã hội: gia đình, trường học, công ty, văn hóa — tất cả những yếu tố này định hình nên "cái tôi" của chúng ta.
Nhưng có một nghịch lý: chúng ta có xu hướng nghĩ rằng người khác cũng nhìn thế giới giống như mình. Trên thực tế, mỗi người có một thực tại riêng. Và khi công ty đưa ra những kỳ vọng trừu tượng, mơ hồ đối với một chuyên gia HSE ("hãy làm việc hiệu quả", "hãy quan tâm đến mọi người", "hãy biết mọi thứ"), thì họ sẽ không hiểu chính xác mình cần phải trở thành người như thế nào.
Đó chính là lý do tại sao các quy tắc hành xử rõ ràng, đơn giản và dễ hiểu không chỉ là hình thức, mà là chìa khóa dẫn đến hiệu quả thực sự.
Những quy tắc hiệu quả: không phải từ trên xuống, mà là từ dưới lên
Lịch sử nhân loại đã chứng kiến nhiều ví dụ về các quy tắc ứng xử thành công — từ những lời dạy của Khổng Tử cho đến tinh thần võ sĩ đạo Samurai. Tại sao chúng lại hiệu quả? Bởi vì chúng đáp ứng ba nhu cầu cơ bản của con người:
Sự đơn giản — bộ não yêu thích những sơ đồ rõ ràng.
Sự thuộc về — con người muốn trở thành một phần của điều gì đó lớn lao hơn.
Ý nghĩa — các hành động phải dễ hiểu đối với người khác.
Điều tương tự cũng áp dụng cho an toàn công nghiệp. Thay vì áp đặt những lý tưởng trừu tượng cho nhân viên, cần cùng họ xây dựng các quy tắc hành xử thực tế và cụ thể, nhằm:
tính đến kinh nghiệm và quan điểm nội tâm của họ;
phù hợp với kỳ vọng của đồng nghiệp và ban lãnh đạo;
cung cấp một hệ quy chiếu rõ ràng: "Đây là cách tôi nên hành động trong tình huống này hay tình huống khác".
Ba vai trò của chuyên gia HSE
Tại Nornickel, những quy tắc như vậy đã bắt đầu được triển khai. Bản chất của chúng xoay quanh ba vai trò chính mà mỗi chuyên gia HSE phải thực hiện:
1. Người giao tiếp hiệu quả
— nói chuyện lịch sự, có lập luận, không gây áp lực;
— thảo luận các vấn đề một cách cởi mở, ở mọi cấp độ;
— ưu tiên giao tiếp trực tiếp khi có thể.
2. Người thực thi hiệu quả
— lập kế hoạch trong ngày, sắp xếp các ưu tiên;
— đơn giản hóa các quy trình, thay vì tạo ra sự quan liêu;
— phản hồi nhanh chóng các yêu cầu và cuộc gọi.
3. Đại sứ an toàn
— phản ứng ngay lập tức với các vi phạm;
— bản thân tuân thủ mọi quy tắc — làm gương cho người khác;
— giúp đồng nghiệp giải quyết vấn đề, chứ không chỉ "vạch lá tìm sâu".
Nghe có vẻ đơn giản? Đúng vậy. Nhưng, như Socrates đã nói, "điều đơn giản nhất lại là điều phức tạp nhất". Bởi vì chấp nhận những quy tắc này đồng nghĩa với việc thay đổi không chỉ hành vi mà còn cả tư duy bên trong: ngừng làm "người kiểm soát" và trở thành "đối tác về an toàn".
Không có yêu cầu — không có sự phát triển
Tạo ra các quy tắc chỉ là 5% công việc. Điều quan trọng là đưa chúng vào thực tế. Để làm được điều này, cần có:
Nếu không có sự kiểm tra, các quy tắc sẽ biến thành "những tờ giấy lộn". Nhưng nếu được yêu cầu, thảo luận và hỗ trợ — chúng sẽ trở thành một phần sống động của văn hóa doanh nghiệp, nơi chuyên gia HSE có những định hướng rõ ràng.
Đó chính là lý do tại sao các quy tắc hành xử không phải là sự hạn chế tự do, mà là công cụ để phát triển, tôn trọng và cuối cùng là cứu sống mạng người.
Đừng thay đổi con người — hãy thay đổi hệ thống. Và hệ thống bắt đầu từ những quy tắc đơn giản nhưng trung thực.