Monitorowanie zachowań w miejscu pracy i identyfikacja przyczyn niebezpiecznych zachowań pracowników

Zgodnie z informacjami zawartymi w piśmie Ministerstwa Pracy Rosji z dnia 05.06.2023 r. nr 15-3/10/W-8557, najczęstszym rodzajem wypadków zbiorowych, ciężkich oraz śmiertelnych w miejscu pracy są upadki z wysokości. Praktycznie co drugi przypadek w sektorze budowlanym wynika z niewłaściwej organizacji prac, co przejawia się w dopuszczaniu do prac na wysokości personelu nieprzeszkolonego w bezpiecznych metodach pracy, braku wystawiania pozwoleń na pracę, a także niewystarczającej kontroli ze strony osoby kierującej pracami nad przestrzeganiem przez pracowników instrukcji BHP. „Przy czym u podstaw 67,7% przyczyn wypadków… leży czynnik ludzki”. Aby skuteczniej zarządzać bezpieczeństwem w miejscach pracy, kadra kierownicza wszystkich szczebli musi obowiązkowo prowadzić stały monitorowanie zachowań w miejscu pracy, identyfikować przyczyny niebezpiecznych zachowań pracowników oraz oceniać niebezpieczne warunki pracy.

W ramach monitorowania niebezpiecznych zachowań i oceny niebezpiecznych warunków w miejscach pracy przez kadrę kierowniczą wszystkich szczebli (audytorów), w AO „Energospetsmontazh” (dalej – Spółka) wprowadzono procedurę behawioralnych audytów bezpieczeństwa i dialogów o bezpieczeństwie (dalej – PAB).

Przeprowadzanie PAB ma na celu uzyskanie obiektywnych dowodów na stopień zgodności wykonywanych prac z obowiązującymi wymogami bezpieczeństwa.

PAB stanowi obowiązkowy element pracy kadry zarządzającej i kierowników liniowych, bezpośrednio odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wykonywanych prac.

Zadania PAB to:

• uzyskanie informacji o zachowaniu pracownika;
• ocena działań pracownika pod kątem zgodności z obowiązującymi wymogami bezpieczeństwa;
• identyfikacja czynników sprzyjających zwiększeniu prawdopodobieństwa popełnienia błędu przez pracownika;
• wsparcie ze strony przełożonych (motywacja) dla bezpiecznych metod i technik pracy;
• identyfikacja i wspieranie pozytywnych praktyk.

Główne wymagania dotyczące procedury przeprowadzania PAB:

• ustalenie i zachowanie optymalnego dystansu między audytorem a obserwowanym, z uwzględnieniem rodzaju i warunków wykonywanych prac;
• koncentracja uwagi na zachowaniu i działaniach obserwowanej osoby, a nie na otaczających ją przedmiotach;
• nieingerowanie w przedmiot obserwacji, niezakłócanie naturalnego przebiegu badanego zachowania (z wyjątkiem zachowań niebezpiecznych);
• bezpośredniość percepcji, osobista obserwacja tego, co dzieje się w danym momencie;
• obiektywizm, traktowanie wyników obserwacji nie jako cech osobowych obserwowanej osoby, lecz jako sposobu wykonywania pracy w ramach danego zawodu i (lub) konkretnego rodzaju działalności;
• bezstronność, rezygnacja z przedwczesnych ocen i uogólnień.

PAB należy przeprowadzać w następującej kolejności:

Zaplanować czas przeprowadzenia PAB zgodnie z zatwierdzonym harmonogramem.

Odwiedzić jednostkę organizacyjną/plac budowy i przeprowadzić obserwację pracowników, korzystając z kategorii obserwacji określonych w rozdziale 5 niniejszego Standardu.

W przypadku, gdy pracownik pracuje bezpiecznie:

• skomentować bezpieczne zachowanie pracownika, odnotować wysiłki podjęte przez niego w celu bezpiecznego wykonania pracy;
• omówić inne kwestie bezpieczeństwa, omówić potencjalne zagrożenia oraz sposoby ich identyfikacji, ostrzegania i zapobiegania;
• poznać propozycje pracownika dotyczące bezpiecznego wykonywania pracy;
• podziękować pracownikowi za poświęcony czas.

W przypadku, gdy pracownik pracuje niebezpiecznie:

• jeśli warunki/działania stwarzają zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników w danym momencie, należy wstrzymać proces wykonywania prac, eksploatację urządzeń/mechanizmów i wystawić Wniosek o czasowe wstrzymanie eksploatacji urządzeń/wykonywania prac (dalej – Wniosek) według ustalonego wzoru.
• skomentować bezpieczne zachowania pracowników, odnotować podjęte przez nich wysiłki na rzecz bezpiecznego wykonania pracy;
• omówić niebezpieczne działanie pracowników, zwrócić uwagę na konsekwencje, do których może ono doprowadzić, zapytać, jak można wykonać pracę bezpiecznie;
• uzyskać zgodę pracowników na bezpieczne wykonywanie pracy w przyszłości;
• podziękować pracownikom za poświęcony czas;
• w razie potrzeby podjęcia długoterminowych działań korygujących w celu usunięcia uwag, omówić je z bezpośrednim przełożonym pracownika.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości w wyniku PAB, audytor powinien skontrolować ich usunięcie w miejscu przeprowadzenia audytu, a także w razie potrzeby zainicjować planowanie i wdrożenie działań korygujących. Brak jakichkolwiek działań zmierzających do usunięcia wykrytych braków rodzi formalizm i nieufność pracowników wobec kierownictwa. Deklarowane zaangażowanie kierownictwa musi być poparte konkretnymi działaniami.

Podczas przeprowadzania PAB należy stosować następującą metodykę prowadzenia rozmowy z pracownikiem(ami):

Przeprowadzenie rozmowy z pracownikiem jest obowiązkowym elementem PAB i składa się z kilku etapów:

• przygotowanie;
• obserwacja;
• dialog.

Dialogi zaleca się prowadzić z uwzględnieniem następujących zasad:

• aby rozpocząć rozmowę, zaleca się przygotowanie pytania otwartego;
• rozmowę należy zaczynać tylko wtedy, gdy jest to bezpieczne;
• należy uzyskać od pracownika potwierdzenie, że jest to dogodny moment na zatrzymanie procesu technologicznego i rozmowę o bezpieczeństwie;
• podczas rozmowy utrzymywać kontakt wzrokowy, przedstawić się i poprosić pracownika o przedstawienie się;
• podczas rozmowy zwracać się do pracownika po imieniu;
• mówić z szacunkiem i przyjaznym tonem;
• odnotować co najmniej jeden bezpieczny warunek lub bezpieczne działanie u każdego obserwowanego pracownika;
• zadawać pytania otwarte (zaczynające się od „jak, co, w jaki sposób itp.”), które dotyczą elementów modelu oceny ryzyka;
• nie zadawać specjalnie przygotowanych pytań sugerujących; jeśli istnieje taka potrzeba, należy to zaznaczyć w rozmowie;
• słuchać, pauza po każdym pytaniu jest potrzebna, aby pozwolić osobie odpowiedzieć;
• należy patrzeć na osobę, gdy mówi, o czym mówi, potwierdzić zrozumienie odpowiedzi poprzez potwierdzenie lub powtórzenie jej słów;
• zadawać powiązane pytania, które logicznie wynikają z odpowiedzi rozmówcy, kontynuować zadawanie pytań, aż do uzyskania odpowiedzi na pytanie główne;

Należy unikać:

• tonu pouczającego i lekceważącego, oskarżeń;
• braku uwagi wobec rozmówcy;
• obserwowania wyłącznie sprzętu i warunków środowiska pracy.

Jeśli pracownik pracuje bezpiecznie, należy uznać i odnotować bezpieczne metody stosowane przez pracownika:

• opisać, co zaobserwowano;
• powiedzieć, jak to zmniejsza ryzyko odniesienia obrażeń;
• złożyć osobiste oświadczenie o ocenie;
• podziękować pracownikowi.

Jeśli pracownik wykonuje niebezpieczne działanie, należy:

• skomentować bezpieczne warunki/działania, odnotować wysiłki, które pracownik podjął zgodnie z wymogami bezpieczeństwa; - opisać, co niebezpiecznego zaobserwowano;
• zwrócić uwagę na konsekwencje niebezpiecznego działania, a nie na samo działanie;
• unikać słowa „naruszenie”;
• zapytać, jak to zwiększa prawdopodobne ryzyko odniesienia obrażeń i dać pracownikowi możliwość wyrażenia swojej opinii;
• wypracować obopólną zgodę co do konieczności podjęcia działań w celu zmniejszenia ryzyka;
• opisać alternatywną bezpieczną praktykę wykonywania prac, omówić korektę lub niezbędne działania korygujące;
• bezpieczeństwo osobiste: poprosić pracownika o zobowiązanie się do stosowania bezpiecznych praktyk pracy, uwzględnienie korekty lub działań korygujących;
• uzgodnić, w jaki sposób zostanie podjęta korekta lub działania korygujące.

W razie potrzeby należy zapewnić informację zwrotną bezpośredniemu przełożonemu pracownika:

• odnotować bezpieczne metody wykonywania zadania przez obserwowanego pracownika przed jego przełożonym;
• skonsultować z przełożonym uzgodnioną z pracownikiem bezpieczną praktykę zmiany warunków/działań w podobnym przypadku w przyszłości.

Takie podejście, oparte na definiowaniu zadań, wyznaczaniu celów, informacji zwrotnej i skutecznym pomiarze bezpiecznych zachowań, może nie tylko znacząco podnieść poziom bezpieczeństwa przy właściwym stosowaniu przez osobę odpowiedzialną, ale także zwiększyć poziom kultury bezpieczeństwa, zaangażować personel w procesy zapewniania bezpieczeństwa, ustanowić rozwijającą komunikację między kadrą kierowniczą wszystkich szczebli a podległymi pracownikami w kwestiach bezpieczeństwa, sprzyjać minimalizacji ryzyka, doskonalić działalność produkcyjną oraz stworzyć atmosferę braku tolerancji dla naruszania przez personel obowiązkowych wymogów bezpieczeństwa.