HSE là lĩnh vực mà kiến thức lý thuyết từ sách vở không bao giờ là đủ. Thành công ở đây được xây dựng dựa trên kinh nghiệm thực tiễn, khả năng dự đoán rủi ro và thiết lập đối thoại với mọi người. Nó nằm ở khả năng xây dựng cách tiếp cận chiến lược để phát triển hệ thống quản lý HSE, nhìn nhận và định hình mục tiêu, cũng như khả năng lãnh đạo tự tin. Đó chính là lý do tại sao cố vấn — việc truyền đạt kiến thức từ chuyên gia sang chuyên viên — không chỉ là một xu hướng, mà còn là một nhu cầu chiến lược để tạo ra một văn hóa an toàn thực sự.
Cố vấn trong lĩnh vực HSE là mối quan hệ đối tác dài hạn, trong đó người cố vấn (mentor) chia sẻ với đồng nghiệp (mentee) không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn cả vốn sống, cách tiếp cận để giải quyết các vấn đề phi truyền thống, phương pháp hệ thống hóa thực tiễn và sự thấu hiểu về văn hóa doanh nghiệp.
Năm 2025, tôi may mắn trở thành người cố vấn cho một trong những người tham gia bảng xếp hạng HSE DAYS. Đây không chỉ là một nghĩa vụ hình thức, mà là một quá trình thực hành chuyên sâu buộc tôi phải xem xét lại các phương pháp làm việc của chính mình. Tôi muốn chia sẻ những kết luận và khám phá mà tôi đã rút ra được trong quá trình làm việc này.
Lợi ích dành cho người cố vấn (chuyên gia)
Có vẻ như người cố vấn đang dành thời gian và công sức của mình một cách vô vị lợi. Nhưng trên thực tế, giá trị cá nhân và lợi ích mang lại là vô cùng to lớn và đa diện.
1. Phát triển chuyên môn và hệ thống hóa kiến thức.
Đào tạo người khác là cách tốt nhất để đào sâu và cấu trúc lại kiến thức của chính mình. Khi trả lời các câu hỏi của mentee, hỗ trợ xây dựng cấu trúc, giải thích những điểm phức tạp, nhấn mạnh giá trị của hệ thống hoặc các nguyên tắc đánh giá, người cố vấn buộc phải suy ngẫm lại kinh nghiệm của mình, tìm ra những cách diễn đạt mới và nhận ra những khía cạnh cần phát triển năng lực bản thân. Đây là một động lực mạnh mẽ cho sự phát triển không ngừng.
2. Góc nhìn mới mẻ và phản hồi.
Nếu mentee là một sinh viên mới tốt nghiệp hoặc một chuyên viên HSE mới vào nghề, họ thường mang theo những kiến thức học thuật cập nhật, am hiểu các công nghệ và phương pháp tiếp cận mới nhất. Họ có thể đặt ra một câu hỏi bất ngờ khiến người cố vấn phải nhìn nhận một vấn đề quen thuộc dưới một góc độ khác. Điều này giúp chống lại sự trì trệ trong nghề nghiệp và tìm ra những giải pháp đổi mới.
3. Phát triển kỹ năng lãnh đạo và quản lý.
Cố vấn là một môi trường thử nghiệm lý tưởng để mài giũa các kỹ năng ảnh hưởng mềm, tạo động lực, huấn luyện và giao việc. Khả năng giao nhiệm vụ đúng cách, đưa ra phản hồi mang tính xây dựng và truyền cảm hứng cho đồng nghiệp là vô giá đối với sự thăng tiến nghề nghiệp của người cố vấn.
4. Củng cố uy tín và sự công nhận.
Một người cố vấn thành công, người đã đào tạo ra một chuyên viên giỏi, tự nhiên sẽ nâng cao vị thế của mình trong cộng đồng chuyên môn. Họ được nhìn nhận không chỉ là một chuyên gia, mà còn là một nhà lãnh đạo có khả năng bồi dưỡng nhân tài mới và củng cố các phương pháp tiếp cận để nâng cao mức độ an toàn. Điều này làm tăng mức độ tin tưởng từ các đồng nghiệp và chuyên gia.
5. Di sản và đóng góp vào văn hóa an toàn.
Một chuyên gia HSE giàu kinh nghiệm đã tích lũy được những kiến thức vô giá không thể tìm thấy trong sách vở. Việc cố vấn cho phép truyền lại di sản này, thiết lập các giá trị và phương pháp tiếp cận đúng đắn về an toàn. Đây là cơ hội để tạo ra tác động tích cực lâu dài và giảm tỷ lệ tai nạn không chỉ trong công ty của mình, mà còn ảnh hưởng đến văn hóa an toàn trong các ngành công nghiệp khác.
Lợi ích dành cho mentee (chuyên viên HSE mới vào nghề)
Đối với một người mới trong lĩnh vực HSE, sự hỗ trợ của người cố vấn là cơ hội để cảm nhận được sự hậu thuẫn về mặt chuyên môn, cấu trúc lại kiến thức ngay từ những giai đoạn đầu, cùng với người cố vấn tìm ra và xác định con đường hiệu quả dẫn đến thành công trong nghề nghiệp, đồng thời đặt nền móng vững chắc cho sự nghiệp của mình.
1. Thích nghi nhanh chóng và rút ngắn giai đoạn "thiếu hiểu biết".
Thay vì mất hàng tháng trời thử nghiệm và mắc sai lầm, mentee nhận được các quy trình hành động đã được kiểm chứng. Người cố vấn giúp họ hiểu rõ các đặc thù, các quy định nội bộ và những cạm bẫy tiềm ẩn mà người ngoài khó có thể nhận ra. Sự thâm nhập sâu sắc này giúp giảm bớt thời gian cho những bước đi vô định và ngay lập tức mang lại cho mentee cơ hội tiến bước một cách có hệ thống trong việc phát triển bản thân và hệ thống quản lý HSE mà họ phụ trách.
2. Kỹ năng thực tế và các tình huống thực tiễn.
Làm thế nào để tiến hành một buổi huấn luyện hiệu quả và đáng nhớ? Làm thế nào để kiên quyết yêu cầu khắc phục vi phạm trước mặt quản đốc phân xưởng? Làm thế nào để điều tra một vụ tai nạn nhằm tìm ra nguyên nhân gốc rễ? Câu trả lời cho những câu hỏi này đến từ kinh nghiệm mà người cố vấn tích cực chia sẻ với mentee.
3. Tiếp cận mạng lưới quan hệ chuyên môn.
Một người cố vấn giàu kinh nghiệm thường có một mạng lưới quan hệ rộng lớn (thanh tra nhà nước, đại diện tư vấn, đồng nghiệp từ các ngành khác, chuyên gia). Họ có thể giới thiệu mentee với những người cần thiết, mở ra cánh cửa cho những trải nghiệm mới và cơ hội nghề nghiệp.
4. Giảm căng thẳng và tăng cường sự tự tin.
Những tháng đầu tiên làm việc trong lĩnh vực HSE có thể rất đáng sợ: trách nhiệm nặng nề, sự phản kháng từ tập thể, các yêu cầu pháp lý phức tạp. Việc có một người đàn anh luôn sẵn sàng hỗ trợ bằng những lời khuyên và chia sẻ những kinh nghiệm tương tự trong quá khứ mang lại cho mentee cảm giác an toàn và tự tin vào khả năng của mình.
5. Thăng tiến và hoạch định nghề nghiệp.
Người cố vấn không chỉ giúp mentee giải quyết các nhiệm vụ hiện tại mà còn hỗ trợ xây dựng lộ trình nghề nghiệp dài hạn. Họ có thể gợi ý những khóa đào tạo nâng cao năng lực nào nên tham gia, những dự án nào nên góp mặt để phát triển tối đa, và trở thành người tiến cử khi mentee thăng tiến trên nấc thang sự nghiệp.
Kết luận
Cố vấn trong lĩnh vực HSE không phải là một hoạt động "từ thiện" một chiều, mà là một liên minh đôi bên cùng có lợi. Đối với người cố vấn, đây là cơ hội duy nhất để xây dựng một hệ thống an toàn bền vững và chủ động, giảm thiểu rủi ro và gìn giữ kiến thức không chỉ trong công ty của mình mà còn trong toàn bộ cộng đồng chuyên môn, là con đường dẫn đến sự phát triển cá nhân và nghề nghiệp, sự công nhận và để lại di sản. Đối với mentee, đây là một nguồn lực vô giá để có một khởi đầu nhanh chóng, sự tự tin và xây dựng một sự nghiệp thành công.
Khi đầu tư thời gian vào việc cố vấn, chúng ta đang đầu tư vào một tương lai nơi giá trị tính mạng và sức khỏe con người được đặt lên hàng đầu, và sự chuyên nghiệp trong lĩnh vực HSE được truyền tay nhau như một giá trị quan trọng nhất.
Trải nghiệm này đã trở thành một chất xúc tác mạnh mẽ cho sự phát triển chuyên môn của tôi. Nó buộc tôi không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải đánh giá lại một cách có phê phán, cấu trúc và cập nhật các phương pháp tiếp cận của chính mình. Tôi tin chắc rằng cố vấn không phải là sự truyền đạt một chiều, mà là một cuộc đối thoại đôi bên cùng có lợi, giúp duy trì sự nhạy bén và mở rộng tầm nhìn.
Do đó, một trong những mục tiêu trọng tâm của tôi trong năm tới là nhận thêm nhiều mentee để hướng dẫn cá nhân. Cảm ơn mentee của tôi vì sự cống hiến tuyệt vời cho quá trình này, sự cởi mở và lòng tận tụy! Tôi rất vui vì nhờ sự hợp tác cùng nhau, chúng ta đã có thể đạt được những kết quả cao như vậy trong một thời gian ngắn.