Jak konstruktywnie zakończyć „przerzucanie odpowiedzialności” przy wyznaczaniu osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo pożarowe? Przyjrzyjmy się PUNKTOWI 4 PRZEPISÓW PRZECIWPOŻAROWYCH FR NR 1479.
Kierownik organizacji ma prawo wyznaczać osoby, które ze względu na zajmowane stanowisko lub charakter wykonywanej pracy są odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego w obiekcie chronionym.
Wymóg punktu 4 Przepisów jest skierowany bezpośrednio do kierownika organizacji. Punkt 4 Przepisów jest jednym z kluczowych dla rozgraniczenia odpowiedzialności między kierownikiem organizacji a osobą wyznaczoną przez tego kierownika jako odpowiedzialną za zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego w konkretnym obiekcie chronionym. Należy tutaj odwołać się do artykułu 38 ustawy federalnej nr 69-FZ z dnia 21.12.1994 r. „O bezpieczeństwie pożarowym” i przypomnieć, że ta norma prawna nakłada odpowiedzialność za naruszenie wymogów bezpieczeństwa pożarowego zarówno na kierowników organizacji, jak i na osoby wyznaczone w ustalonym trybie jako odpowiedzialne za zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego.
W tym przypadku należy wyjaśnić pojęcie „zapewnienia” bezpieczeństwa pożarowego, ponieważ punkt 4 Przepisów wymaga od kierownika wyznaczenia osoby odpowiedzialnej właśnie za zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego, a nie za wykonanie tych wymogów. Teoria prawa dzieli wszystkie normy prawne, w tym wymogi bezpieczeństwa pożarowego, na trzy rodzaje – zakazujące, nakazujące i uprawniające (dozwalające).
Rozważmy ZAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego. ZAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego w większości są ustalane przez akty prawne. ZAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego praktycznie nie występują w dokumentach normatywnych dotyczących bezpieczeństwa pożarowego – zbiorach przepisów, normach GOST R, SNiP itp. Wynika to z faktu, że wymogi tych dokumentów normatywnych dotyczących bezpieczeństwa pożarowego mogą być stosowane wyłącznie na zasadzie dobrowolności przez właścicieli (prawnych posiadaczy) obiektów chronionych, w tym przez kierowników organizacji, które w tych obiektach (budynkach) się znajdują i prowadzą swoją działalność.
ZAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego to normy prawne, które nakładają na kierownika organizacji (lub inną osobę) obowiązek powstrzymania się od podejmowania określonych działań. ZAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego są określone m.in. w „Przepisach przeciwpożarowych w Federacji Rosyjskiej”. Należy zauważyć, że w ustawie federalnej nr 123-FZ z dnia 22.07.2008 r. „Regulamin techniczny dotyczący wymogów bezpieczeństwa pożarowego” ZAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego praktycznie nie występują. Jako przykład wymogów ZAKAZUJĄCYCH z ustawy federalnej nr 123-FZ można przytoczyć ustęp 7 artykułu 89, ustęp 10 artykułu 100, ustępy 7 i 8 artykułu 119. Jest to praktycznie pełna lista wymogów ZAKAZUJĄCYCH wspomnianego Regulaminu technicznego.
Rozważmy NAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego. NAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego to normy, które nakładają na kierownika organizacji (lub inną osobę) obowiązek wykonania określonych czynności. NAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego są określone m.in. w „Przepisach przeciwpożarowych w Federacji Rosyjskiej”. Bezpośrednio NAKAZUJĄCYM kierownikowi podjęcie określonych działań wymogiem Rozdziału I Przepisów jest tylko punkt 62. Jednak ze względu na swoją treść za NAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego należy uznać również punkty 2, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 21, 23, 24, 25, 26, 28, pierwszy akapit 29, punkty 30, 31, 33, 36, drugi, trzeci i czwarty akapit 37, punkty 38, 42, 43, pierwszy akapit 45, punkty 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, drugi akapit 55, punkty 56, 57, 58, 60, 61 Przepisów. Jest to praktycznie pełna lista wymogów NAKAZUJĄCYCH Rozdziału I „Postanowienia ogólne” Przepisów.
Wniosek:
Rozdział I „Postanowienia ogólne” Przepisów w swojej zdecydowanej większości składa się z ZAKAZUJĄCYCH i NAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego. Jednak w Rozdziale I „Postanowienia ogólne” Przepisów występuje również niewielka liczba wymogów UPRAWNIAJĄCYCH (DOZWALAJĄCYCH). Do nich należy zaliczyć punkt 4, ostatni akapit punktu 37 oraz punkty 63 i 64 Przepisów.
Teraz należy bardziej szczegółowo przyjrzeć się naturze prawnej WYKONYWANIA (REALIZACJI) i PRZESTRZEGANIA wymogów bezpieczeństwa pożarowego jako form realizacji tych wymogów.
Przez realizację wymogów bezpieczeństwa pożarowego w orzecznictwie rozumie się urzeczywistnienie treści tych wymogów (zakazów lub nakazów) w zgodnym z prawem zachowaniu (działaniu lub zaniechaniu) podmiotów ustawodawstwa Federacji Rosyjskiej o bezpieczeństwie pożarowym (kierowników organizacji, osób urzędowych i innych). Rozważmy taką formę realizacji wymogów bezpieczeństwa pożarowego, jaką jest ich WYKONYWANIE (REALIZACJA). WYKONYWANIE obowiązków prawnych to realizacja przez podmiot prawa (kierownika organizacji, osobę urzędową lub inną) swoich obowiązków prawnych, czyli wypełnianie NAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego. Jak wspomniano powyżej, NAKAZUJĄCE wymogi bezpieczeństwa pożarowego są określone w punktach 2, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 21, 23, 24, 25, 26, 28, pierwszym akapicie 29, punktach 30, 31, 33, 36, drugim, trzecim i czwartym akapicie 37, punktach 38, 42, 43, pierwszym akapicie 45, punktach 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, drugim akapicie 55, punktach 56, 57, 58, 60, 61 i 62 Przepisów. Większość wymienionych wymogów bezpieczeństwa pożarowego nakłada OBOWIĄZKI właśnie na kierownika organizacji. Tylko w odniesieniu do powyższych wymogów Przepisów można mówić o ich WYKONANIU lub NIEWYKONANIU. Cechą charakterystyczną WYKONYWANIA (REALIZACJI) jest to, że podmioty prawa (kierownik organizacji, osoba urzędowa lub inna) są zobowiązane, niezależnie od własnej woli, do podejmowania aktywnych działań, co będzie świadczyć o realizacji w formie WYKONYWANIA (REALIZACJI) powyższych NAKAZUJĄCYCH wymogów Przepisów. NIEWYKONANIE powyższych NAKAZUJĄCYCH wymogów Przepisów będzie stanowiło wykroczenie administracyjne (lub przestępstwo karne w zależności od skutków) wiążące się z pociągnięciem winnej osoby do odpowiedniej odpowiedzialności (administracyjnej lub karnej).
Teraz rozważmy taką formę realizacji wymogów bezpieczeństwa pożarowego, jaką jest ich PRZESTRZEGANIE. Teoria prawa pod PRZESTRZEGANIEM wymogów bezpieczeństwa pożarowego rozumie PRZESTRZEGANIE zakazów prawnych, które zabraniają podejmowania określonych działań, czyli podmiot prawa (kierownik organizacji lub inna osoba) realizuje w ten sposób treść ZAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego in formie ich PRZESTRZEGANIA. W przeciwieństwie do WYKONYWANIA wymogów bezpieczeństwa pożarowego, ich PRZESTRZEGANIE zakłada zachowanie pasywne i jest zawsze związane z realizacją ZAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego. Należy również zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do NAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego, wymogi ZAKAZUJĄCE w swojej zdecydowanej większości nie są skierowane bezpośrednio do kierownika organizacji. Są one skierowane do nieokreślonego kręgu osób.
Zatem PRZESTRZEGANIE wymogów bezpieczeństwa pożarowego to forma realizacji ZAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego, w której podmiot prawa, podporządkowując się treści wymogu (zakazowi), powstrzymuje się od określonego zachowania. Należy przypomnieć, że ZAKAZUJĄCYMI wymogami bezpieczeństwa pożarowego są punkty 7, 8, 11, 16, 20, 22, 27, drugi akapit 29, punkty 32, 34, 35, pierwszy akapit 37, punkty 39, 40, 41, 44, drugi akapit 45, punkt 49, drugi akapit 53, punkty 55 i 59 Przepisów.
Wniosek:
Punkt 4 Przepisów daje PRAWO kierownikowi organizacji do wyznaczenia osoby odpowiedzialnej właśnie za zapewnienie PRZESTRZEGANIA wymogów bezpieczeństwa pożarowego, czyli za zapewnienie PRZESTRZEGANIA nie wszystkich wymogów bezpieczeństwa pożarowego, lecz konkretnie ZAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego. Realizując przyznane PRAWO do wyznaczania osób odpowiedzialnych za zapewnienie przestrzegania zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego, kierownik w sposób zgodny z prawem DZIELI (częściowo przenosi) na te osoby swoją odpowiedzialność za ewentualne naruszenie zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego w ramach artykułu 38 ustawy federalnej nr 69-FZ z dnia 21.12.1994 r. „O bezpieczeństwie pożarowym”.
Następnie należy wyjaśnić treść terminu „ZAPEWNIENIE” przestrzegania wymogów bezpieczeństwa pożarowego.
Rząd FR w punkcie 4 Przepisów celowo nie nadaje kierownikom organizacji prawa do wyznaczania osoby odpowiedzialnej za WYKONYWANIE wymogów bezpieczeństwa pożarowego, kładąc nacisk na prawo kierownika do wyznaczenia osoby odpowiedzialnej właśnie za ZAPEWNIENIE przestrzegania zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego, ponieważ nieprzestrzeganie tych wymogów stanowi zwiększone zagrożenie dla społeczeństwa. Prawne pojęcie ZAPEWNIENIA wymogów bezpieczeństwa pożarowego zakłada stworzenie jakichkolwiek warunków organizacyjnych, kadrowych, materiałowych lub finansowych dla takiego przestrzegania. Jednak stałe i terminowe kontrolowanie zapewnienia przestrzegania zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego sprawia większości kierowników znaczne trudności ze względu na obiektywne okoliczności.
REKOMENDACJA: przy przygotowywaniu i wydawaniu Zarządzenia o wyznaczeniu osoby odpowiedzialnej za zapewnienie bezpieczeństwa pożarowego w danym obiekcie chronionym, celowe jest szczegółowe uregulowanie (dokładne wskazanie) wszystkich obowiązków tej osoby w zakresie ZAPEWNIENIA przestrzegania ZAKAZUJĄCYCH wymogów bezpieczeństwa pożarowego, a także wskazanie konkretnych punktów Przepisów, za których zapewnienie przestrzegania osoba ta zostaje wyznaczona. Celowe jest również skierowanie tych obowiązków na stałą KONTROLĘ PRZESTRZEGANIA zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego przez inne osoby (obywateli, gości, najemców, pracowników). Wskazane jest wyznaczanie osób odpowiedzialnych za zapewnienie przestrzegania zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego w każdym obiekcie chronionym (budynku, budowli lub strefie pożarowej). KONTROLĘ PRZESTRZEGANIA zakazujących wymogów bezpieczeństwa pożarowego należy powierzyć osobom, do których obowiązków funkcyjnych należy ten obowiązek i jest on przewidziany w dokumentach zarządczych zatwierdzonych przez kierownika przedsiębiorstwa.