Làm thế nào để chấm dứt tình trạng "đổ lỗi" cho nhau một cách hiệu quả khi bổ nhiệm những người chịu trách nhiệm về an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC)? Hãy cùng xem xét KHOẢN 4 QUY ĐỊNH VỀ CHẾ ĐỘ PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY CỦA LIÊN BANG NGA SỐ 1479.
Người đứng đầu tổ chức có quyền bổ nhiệm những cá nhân, dựa trên chức vụ hoặc tính chất công việc đang thực hiện, chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn PCCC tại đối tượng bảo vệ.
Yêu cầu tại khoản 4 của Quy định hướng trực tiếp đến người đứng đầu tổ chức. Khoản 4 là một trong những điểm mấu chốt để phân định trách nhiệm giữa người đứng đầu tổ chức và người được bổ nhiệm chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn PCCC tại một đối tượng bảo vệ cụ thể. Ở đây, cần tham khảo Điều 38 của Luật Liên bang số 69-FZ ngày 21.12.1994 "Về an toàn phòng cháy chữa cháy" và lưu ý rằng quy định pháp lý này quy định trách nhiệm đối với các vi phạm yêu cầu về an toàn PCCC cho cả người đứng đầu tổ chức và những người được bổ nhiệm chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn PCCC theo đúng trình tự quy định.
Trong trường hợp này, cần làm rõ khái niệm «đảm bảo» an toàn PCCC, vì khoản 4 của Quy định yêu cầu người đứng đầu phải bổ nhiệm người chịu trách nhiệm chính cho việc đảm bảo an toàn PCCC chứ không phải cho việc thực hiện các yêu cầu này. Lý thuyết pháp luật chia tất cả các quy phạm pháp luật, bao gồm cả các yêu cầu về an toàn PCCC, thành ba loại - cấm đoán, bắt buộc và cho phép (trao quyền).
Hãy xem xét các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC. Phần lớn các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC được thiết lập bởi các văn bản quy phạm pháp luật. Các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC thực tế không xuất hiện trong các tài liệu định mức về an toàn PCCC – Quy chuẩn (SP), GOST R, SNiP, v.v. Điều này là do các yêu cầu trong các tài liệu định mức về an toàn PCCC này chỉ có thể được áp dụng trên cơ sở tự nguyện bởi các chủ sở hữu (người sở hữu hợp pháp) của đối tượng bảo vệ, bao gồm cả những người đứng đầu tổ chức đặt trụ sở và hoạt động tại các đối tượng bảo vệ (tòa nhà) đó.
Các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC là các quy phạm pháp luật buộc người đứng đầu tổ chức (hoặc cá nhân khác) phải kiềm chế thực hiện các hành vi nhất định. Các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC được quy định trong cả «Quy định về chế độ phòng cháy chữa cháy tại Liên bang Nga». Cần lưu ý rằng trong Luật Liên bang số 123-FZ ngày 22.07.2008 «Quy chuẩn kỹ thuật về các yêu cầu an toàn phòng cháy chữa cháy», các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC hầu như không có. Ví dụ về các yêu cầu CẤM ĐOÁN từ Luật Liên bang số 123-FZ ngày 22.07.2008 «Quy chuẩn kỹ thuật về các yêu cầu an toàn phòng cháy chữa cháy» có thể kể đến khoản 7 Điều 89, khoản 10 Điều 100, khoản 7 và 8 Điều 119. Đây thực tế là danh mục đầy đủ các yêu cầu CẤM ĐOÁN của Quy chuẩn kỹ thuật nói trên.
Hãy xem xét các yêu cầu BẮT BUỘC về an toàn PCCC. Các yêu cầu BẮT BUỘC về an toàn PCCC là các quy phạm buộc người đứng đầu tổ chức (hoặc cá nhân khác) phải thực hiện các hành vi nhất định. Các yêu cầu BẮT BUỘC về an toàn PCCC cũng được quy định trong «Quy định về chế độ phòng cháy chữa cháy tại Liên bang Nga». Yêu cầu trực tiếp BẮT BUỘC người đứng đầu phải thực hiện các hành động cụ thể trong Phần I của Quy định chỉ là khoản 62. Tuy nhiên, xét về nội dung, các khoản 2, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 21, 23, 24, 25, 26, 28, đoạn đầu khoản 29, các khoản 30, 31, 33, 36, đoạn thứ hai, thứ ba và thứ tư của khoản 37, các khoản 38, 42, 43, đoạn đầu khoản 45, các khoản 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, đoạn thứ hai khoản 55, các khoản 56, 57, 58, 60, 61 của Quy định cũng nên được coi là các yêu cầu BẮT BUỘC về an toàn PCCC. Đây thực tế là danh mục đầy đủ các yêu cầu BẮT BUỘC của Phần I «Quy định chung» của Quy định.
Kết luận:
Phần I «Quy định chung» của Quy định tuyệt đại đa số bao gồm các yêu cầu CẤM ĐOÁN và BẮT BUỘC về an toàn PCCC. Tuy nhiên, trong Phần I «Quy định chung» cũng có một số ít các yêu cầu CHO PHÉP (TRAO QUYỀN) về an toàn PCCC. Chúng bao gồm khoản 4, đoạn cuối khoản 37, các khoản 63 và 64 của Quy định.
Bây giờ cần tìm hiểu chi tiết hơn về bản chất pháp lý của việc THỰC HIỆN (THI HÀNH) và TUÂN THỦ các yêu cầu về an toàn PCCC, như là các hình thức hiện thực hóa các yêu cầu này.
Trong luật học, việc hiện thực hóa các yêu cầu về an toàn PCCC được hiểu là việc chuyển hóa nội dung của các yêu cầu này (lệnh cấm hoặc nghĩa vụ) thành hành vi hợp pháp (hành động hoặc không hành động) của các chủ thể pháp luật về an toàn PCCC của Liên bang Nga (người đứng đầu tổ chức, cán bộ chức vụ và các cá nhân khác). Hãy xem xét hình thức hiện thực hóa các yêu cầu an toàn PCCC như là việc THỰC HIỆN (THI HÀNH). THỰC HIỆN các nghĩa vụ pháp lý là việc chủ thể pháp luật (người đứng đầu tổ chức, cán bộ chức vụ hoặc cá nhân khác) thực hiện các nghĩa vụ pháp lý của mình, tức là thực hiện các yêu cầu BẮT BUỘC về an toàn PCCC. Như đã nêu ở trên, các yêu cầu BẮT BUỘC về an toàn PCCC được quy định tại các khoản 2, 5, 6, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 19, 21, 23, 24, 25, 26, 28, đoạn đầu khoản 29, các khoản 30, 31, 33, 36, đoạn thứ hai, thứ ba và thứ tư của khoản 37, các khoản 38, 42, 43, đoạn đầu khoản 45, các khoản 46, 47, 48, 50, 51, 52, 53, 54, đoạn thứ hai khoản 55, các khoản 56, 57, 58, 60, 61 và 62 của Quy định. Phần lớn các yêu cầu an toàn PCCC nói trên quy định NGHĨA VỤ cụ thể cho người đứng đầu tổ chức. Chỉ đối với các yêu cầu nêu trên của Quy định mới có thể khẳng định về việc THỰC HIỆN hoặc KHÔNG THỰC HIỆN chúng. Đặc điểm của việc THỰC HIỆN (THI HÀNH) là các chủ thể pháp luật (người đứng đầu tổ chức, cán bộ chức vụ hoặc cá nhân khác) có nghĩa vụ thực hiện các hành động tích cực, bất kể mong muốn cá nhân, và điều này sẽ minh chứng cho việc hiện thực hóa dưới hình thức THỰC HIỆN (THI HÀNH) các yêu cầu BẮT BUỘC nêu trên của Quy định. Việc KHÔNG THỰC HIỆN các yêu cầu BẮT BUỘC nêu trên của Quy định sẽ là hành vi vi phạm hành chính (hoặc tội phạm hình sự tùy thuộc vào hậu quả) và người có lỗi sẽ bị truy cứu trách nhiệm tương ứng (hành chính hoặc hình sự).
Bây giờ hãy xem xét hình thức hiện thực hóa các yêu cầu an toàn PCCC là việc TUÂN THỦ. Lý thuyết pháp luật hiểu việc TUÂN THỦ các yêu cầu an toàn PCCC là việc TUÂN THỦ các lệnh cấm pháp lý, cấm thực hiện các hành động nhất định, tức là chủ thể pháp luật (người đứng đầu tổ chức hoặc cá nhân khác) hiện thực hóa nội dung của các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC dưới hình thức TUÂN THỦ chúng. Khác với việc THỰC HIỆN các yêu cầu an toàn PCCC, việc TUÂN THỦ đòi hỏi hành vi thụ động và luôn liên quan đến việc hiện thực hóa các yêu cầu CẤM ĐOÁN. Cũng cần lưu ý rằng, khác với các yêu cầu BẮT BUỘC, đại đa số các yêu cầu CẤM ĐOÁN không hướng trực tiếp đến người đứng đầu tổ chức mà hướng đến một nhóm đối tượng không xác định.
Do đó TUÂN THỦ các yêu cầu về an toàn PCCC là một hình thức hiện thực hóa các yêu cầu CẤM ĐOÁN, trong đó chủ thể pháp luật, phục tùng nội dung của yêu cầu (lệnh cấm), kiềm chế một hành vi nhất định. Cần nhắc lại rằng các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC là các khoản 7, 8, 11, 16, 20, 22, 27, đoạn thứ hai khoản 29, các khoản 32, 34, 35, đoạn đầu khoản 37, các khoản 39, 40, 41, 44, đoạn thứ hai khoản 45, khoản 49, đoạn thứ hai khoản 53, các khoản 55 và 59 của Quy định.
Kết luận:
Khoản 4 của Quy định trao QUYỀN cho người đứng đầu tổ chức bổ nhiệm người chịu trách nhiệm cụ thể cho việc đảm bảo TUÂN THỦ các yêu cầu về an toàn PCCC, tức là đảm bảo TUÂN THỦ không phải tất cả các yêu cầu, mà cụ thể là các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC. Khi thực hiện QUYỀN bổ nhiệm người chịu trách nhiệm đảm bảo tuân thủ các yêu cầu cấm đoán về an toàn PCCC, người đứng đầu sẽ PHÂN CHIA (chuyển giao một phần) trách nhiệm của mình một cách hợp pháp cho những người này đối với các vi phạm có thể xảy ra đối với các yêu cầu cấm đoán trong khuôn khổ Điều 38 của Luật Liên bang số 69-FZ ngày 21.12.1994 «Về an toàn phòng cháy chữa cháy».
Tiếp theo, cần làm rõ nội dung của thuật ngữ «ĐẢM BẢO» việc tuân thủ các yêu cầu về an toàn PCCC.
Chính phủ Liên bang Nga tại khoản 4 của Quy định đã cố tình không trao cho người đứng đầu tổ chức quyền bổ nhiệm người chịu trách nhiệm cho việc THỰC HIỆN các yêu cầu về an toàn PCCC, mà nhấn mạnh vào quyền của người đứng đầu được bổ nhiệm người chịu trách nhiệm cho việc ĐẢM BẢO tuân thủ các yêu cầu cấm đoán, vì việc không tuân thủ các yêu cầu này gây ra nguy hiểm cao cho xã hội. Khái niệm pháp lý về ĐẢM BẢO các yêu cầu an toàn PCCC bao gồm việc tạo ra bất kỳ điều kiện nào về tổ chức, nhân sự, vật chất hoặc tài chính cho việc tuân thủ đó. Tuy nhiên, việc kiểm soát liên tục và kịp thời việc đảm bảo tuân thủ các yêu cầu cấm đoán về an toàn PCCC gây ra những khó khăn đáng kể cho hầu hết các nhà quản lý do các tình huống khách quan.
KHUYẾN NGHỊ: khi chuẩn bị và ban hành Quyết định bổ nhiệm người chịu trách nhiệm đảm bảo an toàn PCCC tại một đối tượng bảo vệ nào đó, nên quy định chi tiết (nêu rõ) tất cả các nghĩa vụ của người này trong việc ĐẢM BẢO tuân thủ các yêu cầu CẤM ĐOÁN về an toàn PCCC, cũng như nêu rõ các khoản cụ thể của Quy định mà người này được bổ nhiệm chịu trách nhiệm đảm bảo tuân thủ. Ngoài ra, các nghĩa vụ này nên hướng tới việc KIỂM SOÁT thường xuyên việc TUÂN THỦ các yêu cầu cấm đoán về an toàn PCCC từ phía các cá nhân khác (công dân, khách tham quan, người thuê mặt bằng, nhân viên). Nên bổ nhiệm những người chịu trách nhiệm đảm bảo tuân thủ các yêu cầu cấm đoán về an toàn PCCC tại mỗi đối tượng bảo vệ (tòa nhà, công trình hoặc khoang cháy). Việc KIỂM SOÁT tuân thủ các yêu cầu cấm đoán về an toàn PCCC nên giao cho những người mà nghĩa vụ này nằm trong chức năng nhiệm vụ của họ và được quy định trong các văn bản điều hành do người đứng đầu doanh nghiệp phê duyệt.