Wymagania stawiane współczesnemu kierownikowi zakładają przede wszystkim wysoki profesjonalizm i kompetencje. Jednak teoretycy i praktycy zarządzania w różny sposób postrzegają sens tych powszechnych pojęć. Dla jednych kierownik to wysoko wykwalifikowany specjalista, posiadający wiedzę techniczną i ekonomiczną, dla innych — organizator produkcji, pełniący funkcje administracyjne. Stwierdzenia, że działalność kierownika należy traktować jako odrębny zawód, do niedawna budziły niezrozumienie, a nawet sprzeciw. W opinii publicznej myśl o zawodzie kierownika do dziś kojarzy się wyłącznie z systemem autorytarno-biurokratycznym.
Istnieje również równie palący problem osobistego wyboru, przed którym staje każdy człowiek awansowany na stanowisko kierownicze: czy mogę być kierownikiem, czy chcę nim być i czy warto się tym zajmować. Dziś obiektem szczególnego zainteresowania jest poszukiwanie wiarygodnych wskaźników, które pozwoliłyby przewidzieć charakterystyczne cechy zdolności przywódczych.
Zadajmy sobie pytanie: jak mają się do siebie role lidera i kierownika? Innymi słowy, czy kierownik koniecznie musi być liderem, a jeśli tak, to jakim?
|
Lider |
Kierownik |
|
„Ten problem trzeba zbadać…” |
„Nikt nic o tym nie wie…” |
|
„Znajdę na to czas” |
„Gdzie, twoim zdaniem, znajdę na to czas?” |
|
„Przejdźmy do sedna sprawy” |
„Cóż, trudno tu powiedzieć coś konkretnego” |
|
„Nie wyraziłem się wystarczająco jasno” |
„Źle mnie zrozumieliście” |
|
„Popełniłem błąd i go naprawię” |
„To nie moja wina” |
|
„Powiedzcie mi…” |
„Jak już niejednokrotnie mówiłem…” |
|
„Można to zrobić lepiej” |
„Zawsze tak robiliśmy” |
|
„Spróbujmy wykazać się elastycznością” |
„W instrukcji jest napisane właśnie tak” |
|
„Opracujmy dobre propozycje dla zarządu” |
„Zarząd nigdy tego nie zrozumie” |
|
„Człowiek uczy się przez całe życie” |
„Wiesz, jak ogromne mam doświadczenie?” |
|
„To interesująca myśl” |
„Nigdy tak nie robiliśmy” |
Zachowanie lidera i kierownika
|
Lider |
Kierownik |
|
Im więcej pracuje, tym więcej ma czasu |
Nigdy nie ma czasu na zrobienie tego, co konieczne |
|
„Wgryza się” w problem |
Stara się ominąć problem, ale ciągle się na niego natyka |
|
Podejmuje zobowiązania |
Rozdaje obietnice |
|
Wie, kiedy trzeba walczyć, a kiedy odpuścić |
Odpuszcza tam, gdzie trzeba walczyć, i upiera się przy swoim, gdy nie ma to sensu |
|
Czuje się na tyle silny, by być życzliwym dla innych |
Rzadko odnosi się do innych życzliwie. Albo czuje swoją słabość, albo zachowuje się jak tyran. |
|
Potrafi słuchać innych |
Nie słucha, lecz czeka na swoją kolej, by mówić |
|
Z szacunkiem odnosi się do ludzi zdolniejszych od niego i stara się od nich uczyć |
Nie uznaje zdolności innych ludzi, wyszukuje ich słabe strony |
|
Wyjaśnia |
Usprawiedliwia się |
|
Czuje się odpowiedzialny nie tylko za swoją część pracy, ale za całe zadanie |
Mówi: „Jestem tu tylko pionkiem” |
|
Sam narzuca sobie tempo pracy |
Ma tylko dwa biegi: histeryczny i apatyczny |
|
Wykorzystuje czas, aby stawać się lepszym |
Wykorzystuje czas, aby unikać krytyki |
|
Nie boi się popełnić błędu, by stawać się lepszym |
Boi się popełnić błąd |
|
Koncentruje swoją uwagę na możliwościach |
Koncentruje swoją uwagę na trudnościach |
|
Szuka rozwiązania |
Szuka wymówki |
Jeden z pierwszych zbiorów wymagań wobec kierownika sformułował Onosander z Bizancjum, Maurycjusz (VI wiek):
„Kierownika chciano widzieć pobożnym i sprawiedliwym, doświadczonym w swoim fachu, mądrym i zdecydowanym. Do wszystkiego powinien podchodzić ze spokojem i opanowaniem, być prostym i powściągliwym w zachowaniu, nie dbać zbytnio o siebie i swoje potrzeby, wystrzegać się chciwości i interesowności, albowiem interesownego nie lubią swoi, a wrogowie nim gardzą.
Kierownik powinien strzec praw podwładnych, spać mało, a w nocy myśleć o tym, co należy zrobić w przyszłości. Podjąwszy decyzję, działać szybko, ponieważ sprzyjająca okazja zdarza się rzadko i trzeba ją chwytać. Nie wywyższać się w przypadku sukcesu i nie tracić ducha w obliczu niepowodzeń — to oznaki twardego i niezłomnego umysłu”.
Jakie są zatem główne cechy przywództwa? Przede wszystkim jest to intuicja — zdolność bezpośredniego odczuwania i rozumienia istoty tego, co się dzieje, bez formalnych dowodów i ilościowych uzasadnień. Wyobraźnia pozwala liderowi, na podstawie doświadczenia życiowego, zgromadzonej wiedzy i obserwacji, wyobrazić sobie sytuacje, czyny, zachowania i reakcje ludzi. Lider powinien tworzyć i stymulować atmosferę twórczości i inicjatywy, rozwijać sieć nieformalnej komunikacji, znajdować indywidualne podejście w relacjach ze współpracownikami, subtelnie wyczuwać klimat psychologiczny i porywać swoimi ideami.
Przywództwo to indywidualny styl kierowania, wyrażony w najbardziej efektywnej formie zachowań organizacyjnych. To umiejętność podejmowania ryzyka, wysoka wydajność pracy i ciągłe dążenie do bycia najlepszym.
Wiek kierownika. Wiąże się z nim wiele pytań: czy istnieją jakieś normy wiekowe, jaki jest optymalny wiek dla kierowników itp. Co o tym wiemy? Średni wiek prezesów dużych japońskich firm wynosi 63 lata, podczas gdy amerykańskich 59 lat.
Historia rozwoju przedsiębiorczości pokazuje, że u podstaw tworzenia największych współczesnych gigantów nierzadko stali bardzo młodzi ludzie. A. Morita, założyciel i szef słynnej firmy SONY, w dniu jej założenia miał 25 lat. Swój pierwszy milion przyszły miliarder i prezes Occidental Petroleum, A. Hammer, zarobił w wieku 21 lat. Jednocześnie warto zauważyć: A. Morita i A. Hammer kontynuowali wspaniałą pracę również w bardzo sędziwym wieku.
Kierownicy nigdy nie powinni się łudzić, wierząc, że skoro zajmują wysokie stanowiska, to automatycznie stają się liderami. Skuteczne przywództwo to unikalna mieszanka pozycji służbowej i stylu zachowania. To osiągnięcie, którego nie może zagwarantować żadna struktura organizacyjna. Nie ma honorowych liderów. Na skuteczne przywództwo można zasłużyć ciężką pracą, entuzjazmem i zaangażowaniem w realizację wyznaczonych celów.