Brak ryzyka czy jesteśmy w pułapce mentalnej?

Obecny klimat biznesowy charakteryzuje się następującymi cechami:

• Gwałtownie rośnie liczba wszelkiego rodzaju przepisów regulacyjnych na poziomie lokalnym, regionalnym i globalnym.
• Reputacja marki, udział w rynku oraz wartość firmy dla interesariuszy zależą od zrównoważonego rozwoju biznesu.
• Bezpieczeństwo pracy pracowników zawsze znajduje się pod ścisłą uwagą społeczeństwa i kierownictwa firmy.

W ostatnim czasie w sferze biznesu zachodzą radykalne zmiany. Obecna niestabilność gospodarcza zmusza do skoncentrowania uwagi na rentowności i przepływach finansowych.

Bardziej niż kiedykolwiek aktualne jest efektywne zarządzanie ryzykiem, w tym ryzykiem w obszarze HSE i bezpieczeństwa przemysłowego. Dobrze wiemy, że jeśli nie zarządzasz ryzykiem, ryzyko zaczyna zarządzać tobą. Przeważająca większość firm stosuje podejście oparte na ryzyku. Jednocześnie wdrożenie systemu opartego na ryzyku nie prowadzi do zmniejszenia liczby wypadków przy pracy i nie zapewnia osiągnięcia przez firmę celu „zero wypadków”. Raz po raz dowiadujemy się o katastrofach technogennych, awariach ekologicznych i wypadkach przy pracy. Społeczność międzynarodowa opracowała ważną zasadę ekonomiczną: „Ryzykiem zarządza ten, kto je stwarza”. Bez aktywnego udziału samego pracownika zapewnienie bezpieczeństwa nie jest możliwe — i to jest fakt. Dopóki w firmach nie zostanie zbudowany mechanizm informacji zwrotnej, identyfikacja zarządzania ryzykiem będzie opierać się jedynie na hipotezach „jak to powinno być”, a system podejścia opartego na ryzyku nie będzie wystarczająco skuteczny.

Być może dzieje się tak dlatego, że znajdujemy się w pułapkach mentalnych, a może dlatego, że ryzyka nie ma?

Pułapki mentalne, czyli dlaczego często nie dostrzegamy ryzyka?

Istnieje kilka pułapek mentalnych, o których dzisiaj porozmawiamy:

1. Optymizm – cecha właściwa absolutnie każdemu z nas, nawet najbardziej zagorzały pesymista i tak będzie niedoceniać niepewności, tak już skonstruowany jest nasz mózg.
2. Wieloletnie doświadczenie, które kształtuje nasz nawyk „przymykania oczu” na ryzyka, z którymi pracujemy każdego dnia, co oznacza, że większość zagrożeń znajdzie się w „martwym polu”. Ta pułapka mentalna prowadzi nas do bardzo ważnego wniosku – pod żadnym pozorem nie wolno identyfikować ryzyk w pojedynkę; jest to proces wymagający zaangażowania grupy pracowników.
3. Nastawienie na „jedyne słuszne rozwiązanie” — kadra kierownicza średniego i wyższego szczebla często przepuszcza wszystkie nowe fakty przez pryzmat tego, co już wie i w co wierzy — to przeszkadza im trzeźwo dostrzegać nowe zagrożenia. Menedżerowie wierzą, że wiedzą wszystko i angażowanie kogokolwiek lub uzyskiwanie informacji zwrotnej nie jest wcale konieczne.
4. Uważa się, że jeśli ryzyko jest oczywiste, to ktoś gdzieś już nim zarządza — to najczęstsze i najniebezpieczniejsze błędne przekonanie. Naszym zadaniem jest osobiste upewnienie się, że ryzyko zostało ocenione i jest pod kontrolą.
5. Strach przed zmianami — bardzo niebezpieczna pułapka mentalna. Błędne przekonanie menedżerów i pracowników, że skoro nic się nie działo przez wiele, wiele lat, to dlaczego miałoby się to stać teraz lub jutro, a tym bardziej mnie, doświadczonemu specjaliście. Wygląda na to, że mamy to już na poziomie idei narodowej — unikanie odpowiedzialności za podjętą decyzję za wszelką cenę.
6. Przywiązujemy zbyt dużą wagę do działań, które doprowadzą do całkowitego wyeliminowania ryzyka, ignorując całą resztę — to niebezpieczne złudzenie. Ponieważ większości ryzyk w firmie, których nie da się całkowicie wyeliminować, można jedynie umiejętnie złagodzić ich skutki.

O pułapkach mentalnych można i należy rozmawiać, ponieważ to właśnie im ulegamy każdego dnia. Jeśli zainteresował Państwa temat pułapek mentalnych, polecam zapoznanie się z pracami dwóch wybitnych naukowców, pionierów kognitywistyki, Amosa Tversky'ego i Daniela Kahnemana — pomoże nam to uniknąć wpadnięcia w te pułapki.