Tworząc system zarządzania bezpieczeństwem, staje się oczywiste, że w dzisiejszych realiach specjalista HSE musi posiadać nie tylko wiedzę fundamentalną: znać zasady i wymagania w zakresie bezpieczeństwa, ale także być psychicznie gotowym na reagowanie na zmiany oraz określanie, a nawet przewidywanie ryzyk.
Można z pełną pewnością stwierdzić, że specjalista w dziedzinie kontroli inspekcyjnej powinien być kompetentny, potrafić się wypowiadać, posiadać intuicję i być spostrzegawczym, aby budować łańcuch powiązań przyczynowo-skutkowych, być taktownym: umieć słuchać i słyszeć, być wnikliwym i dostrzegać możliwe konsekwencje działań.
Słowem, po ukończeniu studiów na kierunku "bezpieczeństwo technosferyczne", specjalista ma jeszcze wiele do nauki. Doświadczony pracownik z długim stażem, którego zadaniem było przeprowadzenie kontroli i wydanie zalecenia, również musi zmienić swoje podejście do obowiązków. Przecież główna praca nie polega na wydaniu zalecenia, lecz na tym, aby wspólnie z wykonawcami prac "dokopać się" do tego, dlaczego doszło do naruszeń i dlaczego na poziomie samokontroli nie wyeliminowano przesłanek do ich powstania.
Tak czy inaczej, obecnie należy zrobić wszystko, aby wyeliminować pracę z ryzykiem, wykorzenić pojęcie: "zawsze tak robiliśmy" i zaszczepić podejście oparte na samokontroli i krytycznej ocenie.
Rekrutując personel do służby HSE, widzę, rozumiem i planuję szkolenia z zakresu obiektywnego podejścia, analizy i ustalania przyczyn źródłowych oraz współistniejących, a także budowania działań korygujących i zapobiegawczych. Bardzo ważne jest wyjaśnienie specjaliście istoty każdego działania.
W celu kompleksowego podejścia do przygotowania specjalisty stosuję kontrole celowe - kontrolę w jednym obszarze wymagającym szczególnej uwagi. Przy tym ważne jest jasne określenie, jakie punkty należy monitorować, co można zrobić zdalnie, a co ocenić na miejscu. Na przykład: "Organizacja prac na podstawie pozwoleń na pracę".
Materiałem wyjściowym do kontroli są poprzednie wyniki, na podstawie których zidentyfikowano słabe punkty i określono mocne strony. To właśnie na ich podstawie tworzony jest program kontroli i krąg sprawdzanych jednostek.
Następnie ważne jest opracowanie listy kontrolnej dla kontroli. Do inspekcji używamy list kontrolnych ze sformułowaniami niedociągnięć, co w przyszłości pomaga szybko zidentyfikować obszar problemowy. Na przykład w programie kierunek kontroli to: "Wydawanie pozwolenia na pracę, zapewnienie kompletności środków bezpieczeństwa". A w liście kontrolnej dla kontrolującego formułujemy niedociągnięcie: "nie w pełnym zakresie/nie określono/nieprawidłowo określono środki bezpieczeństwa przy przygotowaniu stanowiska pracy". Następnie podajemy zestaw działań: nie wskazano armatury, nie wskazano znaków bezpieczeństwa, nie określono warunków ogrodzenia itp. Kontrolujący w trakcie inspekcji musi jedynie podkreślić odpowiednią opcję i wskazać jedynie miejsce lub obiekt kontroli.
Analogicznie tworzy się kierunek dotyczący środków bezpieczeństwa w trakcie prac. Tak czy inaczej, głównym zadaniem kontrolującego, korzystającego z listy kontrolnej, jest sprawdzenie całego algorytmu prac według pozwoleń na pracę, od wydania do zakończenia prac, i bez poświęcania dużej ilości czasu na notatki, odnotowanie spostrzeżeń w liście kontrolnej.
Formułując wyniki obserwacji, należy wspólnie z pracownikami przeanalizować, dlaczego nie udało się wyeliminować zidentyfikowanych uwag na etapie przygotowań, i wspólnie z nimi dokonać oceny ryzyka prawdopodobieństwa z nich wynikającego. W toku wspólnych dyskusji należy dokopać się nie tylko do odpowiedzi na pytania: "dlaczego tak się stało?" i "co trzeba zrobić teraz?", ale także: "jak należy postępować w przyszłości?". Odpowiedzi na te trzy obowiązkowe pytania należy znaleźć przy pomocy wykonawcy prac.
Następnie uczymy specjalistów HSE ustalać obszar problemowy na podstawie wyników kontroli, identyfikując obszary z największą liczbą uwag i biorąc pod uwagę poziom ich ryzyka. W istocie to właśnie podczas pracy w terenie i komunikacji z personelem ustala się przyczyny źródłowe, ujawniają się aspekty współistniejące i, co bardzo ważne: wypracowywane są niezbędne kroki i działania korygujące.
Zakończyć kontrolę należy propozycjami opracowania środków zapobiegawczych. I tu pojawia się pytanie: jakie środki oddziaływania zastosować wobec personelu. Jestem głęboko przekonana, że komunikacja, wyjaśnienia, szkolenia, a następnie angażowanie osób naruszających zasady we wzajemne kontrole to najskuteczniejszy sposób. A do tego - ponowna kontrola, która musi być systematyczna.
W ten sposób jedna kontrola daje specjalistom HSE umiejętność kształtowania podejścia przy przygotowaniu do inspekcji, opracowywania list kontrolnych ze szczegółowymi zadaniami kontrolnymi, pracy z dużymi zbiorami danych, komunikacji i ustalania przyczyn źródłowych oraz tworzenia niezbędnych środków zapobiegawczych. Bardzo ważne jest, aby nauczyć się przełamywać stereotypowe nawyki i podejście "to nie moja sprawa", zaczynając od siebie i mając świadomość: jeśli nie ja, to kto?