Chứng nhận chuyên gia thẩm định môi trường nhà nước tại Rosprirodnadzor: kinh nghiệm ôn thi và những cạm bẫy

Bạn đã có nhiều năm kinh nghiệm đồng hành cùng quá trình thẩm định môi trường nhà nước (TĐMTNN): phân tích tài liệu, giải trình các ý kiến đóng góp và bảo vệ các giải pháp thiết kế. Giờ đây, hãy tưởng tượng bạn phải đổi vị trí sang phía bên kia bàn làm việc để đánh giá hồ sơ của một tổ chức bên ngoài với tư cách là chuyên gia thẩm định. Đây là hai vai trò hoàn toàn khác nhau và cách chuẩn bị cho chúng cũng không giống nhau.

Liệu kinh nghiệm thực tế tích lũy được có đủ để một kỹ sư môi trường công nghiệp dày dạn vượt qua kỳ thi chứng nhận tại Rosprirodnadzor hay không? Cần lưu ý những gì trước khi bắt đầu? Hãy cùng tìm hiểu.

Bắt đầu từ luật chơi

Trước tiên, hãy nghiên cứu kỹ Quy chế chứng nhận chuyên gia. Văn bản nền tảng là Sắc lệnh số 110 ngày 21/02/2025 của Rosprirodnadzor [1], đã được sửa đổi, bổ sung theo Sắc lệnh số 726 ngày 12/11/2025 [2]. Việc ôn tập theo phiên bản gốc mà không kiểm tra các nội dung sửa đổi chắc chắn sẽ khiến bạn lãng phí thời gian vô ích.

Tiếp theo, hãy xác định các lĩnh vực chứng nhận và đối chiếu một cách trung thực với kinh nghiệm của bản thân. Tổng cộng có 15 lĩnh vực chứng nhận được quy định:

• đánh giá tác động đến môi trường địa chất, sử dụng hợp lý và bảo vệ lòng đất;
• đánh giá tác động đến nước ngầm;
• đánh giá tác động đến các khu bảo tồn thiên nhiên đặc biệt;
• bảo vệ và sử dụng hợp lý tài nguyên đất;
• đánh giá tác động đến lớp đất mặt;
• quản lý chất thải sản xuất và tiêu dùng;
• bảo vệ không khí;
• đánh giá tác động của các yếu tố vật lý đến môi trường;
• bảo vệ nước mặt;
• bảo vệ hệ thực vật;
• bảo vệ hệ động vật;
• bảo vệ nguồn lợi thủy sinh;
• kiểm soát và quan trắc môi trường trong sản xuất;
• các tình huống sự cố khẩn cấp và đánh giá hậu quả tác động của chúng đến môi trường;
• áp dụng các kỹ thuật hiện có tốt nhất.

Ngoài ra, bạn cũng có thể đăng ký chứng nhận bổ sung cho vị trí Chủ tịch hội đồng TĐMTNN. Giả sử bạn đã làm việc nhiều năm trong mảng chất thải tại một nhà máy đang vận hành. Điều đó có đồng nghĩa với việc bạn cũng nắm vững các yêu cầu về thiết kế cơ sở xử lý chất thải và đánh giá tác động của chúng? Không hẳn vậy. Cá nhân tôi đã chọn những lĩnh vực mà bản thân tự tin là có chuyên môn sâu sắc nhất.

Đồng thời, hãy kiểm tra bằng cấp giáo dục và thâm niên công tác xem có đáp ứng yêu cầu của Quy chế hay không. Chức danh trong sổ lao động không phải lúc nào cũng phản ánh đúng công việc thực tế bạn đã làm. Do đó, tốt nhất bạn nên thu thập sớm các tài liệu xác nhận, đặc biệt nếu quá trình làm việc của bạn đã trải qua nhiều công ty khác nhau. Các chuyên gia trẻ và mới vào nghề sẽ không thể lấy được tư cách chuyên gia này, vì độ tuổi tối thiểu của ứng viên phải từ 30 tuổi trở lên.

Nộp hồ sơ đăng ký

Sau khi đã chọn xong lĩnh vực chứng nhận và chuẩn bị đầy đủ bản quét các tài liệu cần thiết, bước tiếp theo là gì? Để nộp đơn đăng ký, bạn cần truy cập trang web của Rosprirodnadzor https://rpn.gov.ru/expert_attestation/và đăng nhập qua tài khoản cá nhân trên cổng thông tin Gosuslugi. Sau khi đăng nhập, bạn cần nhập thông tin hộ chiếu, mã số thuế cá nhân, đánh dấu các lĩnh vực chứng nhận mong muốn và tải lên bản quét của các tài liệu sau:

• đơn đăng ký chứng nhận (theo mẫu trong Quy chế);
• thông tin về hoạt động chuyên môn trong 5 năm gần nhất trước năm tổ chức chứng nhận (mẫu tự do);
• bản sao bằng tốt nghiệp đại học;
• thông tin về quá trình làm việc (có thể dùng bản trích xuất sổ lao động điện tử);
• phiếu lý lịch tư pháp xác nhận có (hoặc không có) tiền án và (hoặc) tình trạng bị truy cứu trách nhiệm hình sự (có thể xin cấp bản điện tử qua Gosuslugi);
• 2 ảnh màu (3×4 cm);
• giấy đồng ý cho phép xử lý dữ liệu cá nhân (theo mẫu trong Quy chế).

Lưu ý quan trọng là dung lượng của mỗi tệp tải lên không được vượt quá 1 MB, nếu không hệ thống sẽ báo lỗi. Nếu thực hiện đúng mọi thao tác, hệ thống sẽ cấp mã số đăng ký cho hồ sơ dự thi của bạn. Sau khi hồ sơ được xét duyệt, kết quả sẽ được gửi đến địa chỉ email đã đăng ký; nếu hồ sơ hợp lệ như trường hợp của tôi, thư sẽ nêu rõ ngày, giờ và địa điểm tổ chức thi chứng nhận. Trong trường hợp của tôi, thanh tra viên của Rosprirodnadzor đã gọi điện trực tiếp vào số di động để xác nhận tôi đã nhận được email thông báo.

Những gì chờ đợi bạn trong kỳ thi

Kỳ thi sát hạch năng lực được tổ chức dưới hình thức trắc nghiệm trên máy tính (theo các mục 63, 68–73 của Quy chế). Cấu trúc bài thi như sau:

• Một lĩnh vực: 30 câu hỏi (10 câu hỏi chung và 20 câu hỏi chuyên ngành), thời gian làm bài tối đa là 1 giờ.
• Nhiều lĩnh vực cùng lúc: cứ mỗi lĩnh vực bổ sung sẽ cộng thêm 20 câu hỏi chuyên ngành và 40 phút làm bài. Phần câu hỏi chung vẫn giữ nguyên ở mức 10 câu.
• Trưởng ban chuyên gia thẩm định: 30 câu hỏi chung. Nếu đăng ký chứng nhận đồng thời cả vị trí trưởng ban và chuyên gia, bài thi sẽ cộng thêm các câu hỏi chuyên ngành tương ứng với các lĩnh vực đã đăng ký [1].

Vì vậy, hãy lên kế hoạch ôn tập phù hợp với phương án thi của mình, đồng thời kiểm tra kỹ các chi tiết về công tác tổ chức trong thông báo nhận được.

Cách tính điểm — và tại sao tỷ lệ phần trăm tổng thể lại dễ gây hiểu lầm

Điểm chuẩn đỗ được quy định tại mục 86 của Quy chế và phụ thuộc vào số lượng lĩnh vực chứng nhận mà bạn đã chọn:

• Một lĩnh vực: trả lời đúng ít nhất 25 trên 30 câu, trong đó phải đúng ít nhất 8 câu hỏi chung.
• Nhiều lĩnh vực: trả lời đúng ít nhất 17 câu hỏi chuyên ngành cho mỗi lĩnh vực. Đối với phần câu hỏi chung, điều kiện áp dụng vẫn giữ nguyên như mục trên.
• Trưởng ban thẩm định: trả lời đúng ít nhất 25 câu hỏi chung. Nếu thi đồng thời cả vị trí trưởng ban và chuyên gia thì cần đạt thêm ít nhất 17 câu chuyên ngành cho mỗi lĩnh vực [1].

Từ đó rút ra bài học thực tế: khi luyện đề, chỉ nhìn vào tổng tỷ lệ phần trăm câu đúng là chưa đủ. Hãy đếm số câu sai riêng biệt cho phần kiến thức chung và cho từng lĩnh vực chuyên ngành. Nếu không, việc nắm vững một chủ đề sẽ tạo ra ảo tưởng rằng bạn đã sẵn sàng cho toàn bộ kỳ thi.

Cái bẫy “chúng tôi vẫn luôn làm như vậy”

Trong công việc hàng ngày, chuyên viên môi trường thường chỉ tập trung sâu vào phạm vi nhiệm vụ quen thuộc của mình, nhưng khi ôn thi chứng nhận, bạn buộc phải ôn lại cả những quy định hiếm khi được áp dụng tại doanh nghiệp của bạn.

Còn có một thói quen nguy hiểm hơn — đó là trả lời dựa theo kinh nghiệm thực tế thường làm. Những lập luận như “Chúng tôi vẫn luôn làm đúng như vậy” hay “Cơ quan quản lý trước đây vẫn chấp nhận cách tiếp cận này” có thể hữu ích khi tranh luận trong công việc, nhưng không thể thay thế cho căn cứ pháp lý. Bài thi kiểm tra một khía cạnh khác: liệu bạn có hiểu rõ quy định nào đang được áp dụng và những điều kiện nào giới hạn phạm vi hiệu lực của nó hay không.

Bí quyết của tôi cho mỗi câu hỏi gây phân vân gồm bốn bước:

1. Xác định đối tượng điều chỉnh.
2. Tìm quy phạm pháp luật tương ứng.
3. Đọc kỹ quy định đó cùng với các trường hợp ngoại lệ.
4. Chỉ sau đó mới đưa ra câu trả lời.

Hãy đặc biệt chú ý đến các cụm từ như “có quyền”, “có nghĩa vụ”, “ngoại trừ”, cũng như các thời hạn và căn cứ ra quyết định. Chỉ cần bỏ sót một điều kiện cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của câu trả lời.

Cách tôi ôn luyện với bộ câu hỏi

Tôi đã sử dụng các bài thi thử và phần phân tích đáp án có kèm trích dẫn văn bản quy phạm pháp luật do trí tuệ nhân tạo tổng hợp, đồng thời đọc trực tiếp các văn bản pháp luật gốc. Lợi ích lớn nhất của phương pháp này là giúp phát hiện nhanh những lỗ hổng kiến thức. Có những câu hỏi trông rất quen, nhưng để giải thích mà không cần gợi ý rằng tại sao lại chọn điều khoản đó thì không phải lúc nào cũng làm được.

Hãy lấy danh sách câu hỏi trong Phụ lục số 5 của Quy chế làm nền tảng. Để tự học hiệu quả, bạn nên lập một bảng gồm: câu hỏi, đáp án, trích dẫn điều hoặc khoản luật và phần giải thích ngắn gọn. Nếu đáp án nào còn gây nghi ngờ, hãy đánh dấu lại và tra cứu văn bản gốc. Việc học vẹt một đáp án chưa được kiểm chứng sẽ làm ăn sâu kiến thức sai và gây khó khăn cho quá trình ôn tập sau này.

Bạn nên luyện tập theo hai chế độ:

• Chế độ học tập: phân tích kỹ các lỗi sai và đọc tài liệu pháp quy.
• Chế độ kiểm tra: trả lời trong thời gian giới hạn và không dùng tài liệu gợi ý.

Chế độ thứ hai không phải là sự cẩn thận dư thừa. Mục 65 của Quy chế nghiêm cấm thí sinh sử dụng văn bản pháp luật, internet, tài liệu tham khảo, ghi chú và thiết bị liên lạc trong phòng thi [1]. Do đó, kỹ năng tra cứu nhanh quy định lúc ôn tập cần phải được chuyển hóa dần thành khả năng tự tái hiện chính xác nội dung của quy định đó trong trí nhớ.

Giá trị đọng lại sau quá trình ôn thi

Theo tôi, lợi ích lớn nhất chính là việc hệ thống hóa lại các yêu cầu pháp lý mà bạn vẫn làm việc cùng suốt nhiều năm qua. Khi phân tích mọi thứ một cách trình tự, bạn sẽ nhận thấy rõ ràng hơn ranh giới giữa yêu cầu của luật định, nội dung của các văn bản dưới luật và những cách làm theo thói quen tại một doanh nghiệp cụ thể.

Điều này phát huy tác dụng ngay trong các dự án thực tế. Phần thuyết minh bảo vệ sẽ trở nên chuẩn xác hơn nếu nêu trực tiếp yêu cầu nào áp dụng cho đối tượng đang xét, dữ liệu đầu vào nào chứng minh việc tuân thủ yêu cầu đó và tại sao giải pháp đưa ra lại được phép áp dụng. Cách tiếp cận này giúp ích rất nhiều cả khi lập hồ sơ lẫn khi thảo luận giải trình các ý kiến nhận xét của hội đồng chuyên gia thẩm định.

Quá trình thi chứng nhận thực tế diễn ra như thế nào

Tôi đến địa điểm thi trước giờ bắt đầu 15 phút vì đây là lần đầu tiên tôi tới văn phòng này của Rosprirodnadzor. Tôi cần phải lấy thẻ ra vào và đi lên phòng thi được ghi trong thông báo, trong trường hợp của tôi là ở tầng ba. Tại phòng thi, một cán bộ của cơ quan đã đón tôi và yêu cầu điền vào các giấy tờ gồm sổ đăng ký và phiếu thông tin thí sinh. Trong một căn phòng khá rộng chỉ đặt một máy tính cá nhân, trên màn hình gắn sẵn hai webcam cùng lúc. Máy tính đã bật sẵn phần mềm hội nghị truyền hình và chế độ quay màn hình. Sau lời phát biểu khai mạc của đại diện Cơ quan Trung ương Rosprirodnadzor và phần phổ biến quy chế làm bài trắc nghiệm, tôi bắt đầu bước vào phần làm bài thi chính thức. Các bài thi được chia theo từng lĩnh vực chứng nhận, mỗi câu hỏi có thể có một hoặc nhiều đáp án đúng; một khi đã chọn đáp án và chuyển sang câu tiếp theo thì không thể quay lại để kiểm tra hay sửa đổi, ngay cả khi vẫn còn nhiều thời gian. Ngay sau khi hoàn thành bài thi, màn hình sẽ hiển thị số câu trả lời đúng, qua đó bạn sẽ biết ngay mình có vượt qua kỳ sát hạch ở lĩnh vực đã chọn hay không. Các câu hỏi chứa rất nhiều chi tiết lắt léo đòi hỏi phải học thuộc lòng từng chữ trong các điều khoản của luật liên bang, nghị định chính phủ và các văn bản quy phạm pháp luật khác. Vì vậy, hai phương án trả lời có ý nghĩa tương tự nhau có thể chỉ khác nhau ở một hoặc hai từ, hoặc đôi khi là phần giải thích bổ sung trong ngoặc đơn — một đặc điểm rất phổ biến trong các quy chuẩn môi trường. Chính vì những câu hỏi kiểu này mà tôi đã trượt ở khá nhiều lĩnh vực đăng ký: có lĩnh vực chỉ thiếu 1–2 câu đúng, có lĩnh vực chỉ đạt khoảng 60% số câu đúng. Kết quả là tôi chỉ đỗ chứng nhận ở một lĩnh vực duy nhất là “quản lý chất thải”.

Kết luận và khuyến nghị

Đừng đăng ký quá nhiều lĩnh vực chứng nhận cùng một lúc; thà chuẩn bị thật kỹ cho một vài lĩnh vực và thi đỗ còn hơn là làm hỏng tất cả các lĩnh vực đã đăng ký. Khi thi chứng nhận vị trí Chủ tịch hội đồng TĐMTNN, bạn cần học thuộc lòng tất cả các điều khoản chính của Luật Liên bang “Về thẩm định môi trường” và quy chế về TĐMTNN, đặc biệt chú ý đến tất cả các cụm từ như “ngoại trừ”, “trừ khi”, “bao gồm cả”, cũng như các phần chú thích trong ngoặc đơn.Ở các lĩnh vực chuyên ngành cũng có rất nhiều câu hỏi mẹo; chẳng hạn khi thi mảng chất thải, hãy học thuộc lòng Điều 11 của Luật Liên bang “Về chất thải sản xuất và tiêu dùng”, còn khi thi mảng kiểm soát và quan trắc môi trường trong sản xuất thì phải nắm chắc Sắc lệnh số 109 ngày 18/02/2022 của Bộ Tài nguyên và Môi trường Nga. Khi ôn thi, tôi khuyên bạn nên in các văn bản pháp luật chính ra giấy, hoặc đọc trên máy tính bảng có chế độ bút cảm ứng để vừa tô sáng vừa ghi chú trực tiếp vào tài liệu. Kết luận quan trọng nhất của tôi là: nếu chỉ dựa thuần túy vào kinh nghiệm làm việc mà không học thuộc lòng các điều khoản pháp luật, một kỹ sư môi trường thực chiến sẽ rất khó vượt qua kỳ thi chứng nhận này.

Còn quá trình chuẩn bị của bạn diễn ra như thế nào? Bạn đã từng thử sức với kỳ thi chứng nhận chuyên gia TĐMTNN chưa hay mới đang lên kế hoạch? Những chủ đề nào khiến bạn bất ngờ nhất và điều gì đã giúp bạn tháo gỡ khó khăn?

Hãy chia sẻ kinh nghiệm và đặt câu hỏi trong phần bình luận để chúng ta cùng thảo luận nhé.

Nguồn văn bản pháp quy

[1] Sắc lệnh số 110 ngày 21/02/2025 của Rosprirodnadzor về việc phê duyệt quy chế chứng nhận chuyên gia TĐMTNN, được sửa đổi ngày 12/11/2025. Bài viết có sử dụng các mục 63, 65, 68–73, 86 và Phụ lục số 5. Công bố chính thức tại: https://publication.pravo.gov.ru/document/0001202503050007

[2] Sắc lệnh số 726 ngày 12/11/2025 của Rosprirodnadzor về việc sửa đổi phụ lục của Sắc lệnh số 110. Công bố chính thức tại: https://publication.pravo.gov.ru/document/0001202601260003