EKOPRZESTRZEŃ (koncepcja zrównoważonego rozwoju, cele, ekopolityka)

Obecnie praktycznie nie ma dziedziny ludzkiej działalności, w której nie używano by terminu „Ekologia”.

Ekologia to nauka badająca warunki istnienia organizmów żywych oraz powiązania między organizmami a środowiskiem, w którym żyją.

„Ekologia” jako nauka obejmuje cały kompleks interakcji czynników, zarówno naturalnych i technologicznych, jak i społecznych, moralnych oraz etycznych.

Począwszy od lat 60. i 70. ubiegłego wieku zmiany w środowisku pod wpływem czynników antropogenicznych i technologicznych stały się ogólnoświatowe, tj. dotykające bez wyjątku wszystkie kraje świata, dlatego zaczęto je nazywać globalnymi. Część z nich przerodziła się w problemy ekologiczne, stanowiące zagrożenie dla obecnej i przyszłej ludzkości i wymagające do swojego rozwiązania zjednoczonych wysiłków wszystkich państw.

Globalne problemy ekologiczne to:

• zmiana klimatu Ziemi;
• niszczenie warstwy ozonowej;
• transgraniczne zanieczyszczenie powietrza;
• wyczerpywanie się zasobów wody słodkiej i zanieczyszczenie wód Oceanu Światowego;
• degradacja zasobów lądowych i glebowych;
• ograniczenie różnorodności biologicznej;
• wzrost szkód ekologicznych wynikających z klęsk żywiołowych i katastrof technologicznych.

Liczba problemów społecznych i ekologicznych rośnie szybciej, niż kraje nadążają z gromadzeniem środków na ich rozwiązanie, w związku z czym w czerwcu 1992 roku na Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Środowiska i Rozwoju w Rio de Janeiro na szczeblu szefów państw i rządów przyjęto Koncepcję zrównoważonego rozwoju (Koncepcja), której główną ideą było zaspokajanie bieżących potrzeb człowieka przy jednoczesnym zachowaniu środowiska i zasobów, czyli bez uszczerbku dla możliwości przyszłych pokoleń do zaspokajania ich własnych potrzeb.

Zrównoważony rozwój to koncepcja rozwoju ludzkości zorientowana na zapewnienie wzrostu społeczno-gospodarczego pod warunkiem racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych i ochrony środowiska (Wielka Encyklopedia Rosyjska).

W 2015 roku Koncepcja zyskała nową interpretację: 193 kraje Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęły rezolucję „Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”. Dokument ten ustanowił 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (CZR). Łącznie cele te zawierają 169 zadań.

Cele Zrównoważonego Rozwoju to nowa światowa strategia rozwoju, w centrum której stoją interesy człowieka, a nie poszczególnych korporacji czy politycznych elit biznesowych.

Cele Zrównoważonego Rozwoju mają na celu wyeliminowanie ubóstwa, ochronę zasobów planety, zapewnienie jej ochrony, podniesienie jakości życia i poprawę perspektyw dla wszystkich ludzi na całym świecie. To właśnie te 17 Celów stanowi priorytetowe kierunki rozwoju ludzkości (Rysunek 1).

Rysunek 1 — Cele Zrównoważonego Rozwoju ONZ

CZR nie mają mocy prawnie wiążącej, niemniej jednak oczekuje się, że państwa, które podpisały ten dokument, dobrowolnie wezmą na siebie odpowiedzialność i stworzą krajowe mechanizmy osiągania tych celów.

Każdy cel jest skierowany na rozwiązanie określonego problemu światowego.

Wszystkie cele są ze sobą powiązane, podobnie jak zadania w ich obrębie: osiągnięcie jednego nie jest możliwe bez osiągnięcia niektórych innych. Realizacja CZR pozwoli na przejście na bardziej zrównoważoną ścieżkę rozwoju gospodarczego, stworzenie sprawiedliwego systemu dystrybucji dóbr w społeczeństwie, istotne obniżenie ryzyka dla przyszłych pokoleń w ich dalszym istnieniu i rozwoju.

Społeczna odpowiedzialność biznesu i charytatywny charakter każdego biznesu, gromadzące w różnym stopniu projekty społeczne i ekologiczne, układają się w koncepcję ESG, niosącą systemowe podejście i ostateczne wyznaczanie celów dla realizacji CZR dla dobra życia na planecie:

• E (ang. Environmental) - stosunek organizacji do sytuacji ekologicznej i jej działania na rzecz dbałości o środowisko. Kluczowe elementy komponentu ekologicznego w działalności firmy: system zarządzania środowiskowego, oszczędność zasobów naturalnych (energia elektryczna, woda), zanieczyszczenie atmosfery, użytkowanie gruntów, odpady, efektywność energetyczna, bioróżnorodność, zmiany klimatu, a także kontrola całego cyklu życia towarów: wydobycia surowców, produkcji, użytkowania, utylizacji.
• S (ang. Social) - działania organizacji na rzecz wdrażania polityki lojalnego stosunku do personelu, partnerów, klientów i innych członków społeczeństwa. Kluczowe elementy polityki społecznej w działalności firmy: warunki pracy i bezpieczeństwo HSE, polityka kadrowa, prawa człowieka i dyskryminacja, wsparcie społeczne, dbałość o rodziny pracowników, udzielanie świadczeń, zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami, usługi społeczne dla osób niepełnosprawnych, interakcja ze społecznościami lokalnymi.
• G (ang. Governance) - ład korporacyjny, tj. sposób, w jaki organizacja zapewnia wynagrodzenie za pracę, określa prawa/obowiązki kadry kierowniczej i personelu oraz ich gwarancje socjalne. Kluczowe elementy systemu ładu korporacyjnego: struktura własności, strategia, wpływ akcjonariuszy/udziałowców, interakcja z interesariuszami, przestrzeganie interesów akcjonariuszy/udziałowców, system zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej, regularne raporty ze wszystkich obszarów działalności, poziom ujawniania i jakość informacji niefinansowych, poziom ujawniania i jakość informacji finansowych, zarządzanie w obszarze zrównoważonego rozwoju.

Koncepcja zrównoważonego rozwoju, mimo całej swojej abstrakcyjności, skłania duże firmy do myślenia nie tylko o zysku, ale także o innych ważnych aspektach. I nie tylko do myślenia, ale i do działania. Wdrażanie standardów ESG pozwala organizacjom i biznesowi uruchomić proces zrównoważonego rozwoju, w którym zasoby są rozdzielane racjonalnie, a inwestycje kierowane na szczytne cele (na przykład na wsparcie projektów o znaczeniu społecznym).

Ogólnie rzecz biorąc, w dzisiejszym społeczeństwie na pierwszy plan wysuwają się wartości ekologiczne i odpowiedzialność społeczna. Producenci monitorują, jak ich działania i produkty wpływają na naturę i społeczeństwo. Agenda ekologiczna z każdym rokiem brzmi coraz głośniej, „zielone” technologie i świadomość ekologiczna stają się częścią naszego codziennego życia.

Polityka ekologiczna Rosji

Rosja wspiera strategię zrównoważonego rozwoju i aktywnie realizuje jej główne komponenty: ekologiczny, społeczny, ekonomiczny. Przy czym wsparcie odbywa się zarówno na poziomie państwa, jak i na poziomie przedsiębiorstw przemysłowych.

Obecnie podstawy polityki ekologicznej Rosji są zapisane w:

- Konstytucji FR (przyjętej 12.12.1993);

- Ustawach federalnych:

• z dnia 10.01.2002 nr 7-FZ „O ochronie środowiska”;
• z dnia 23.11.1995 nr 174-FZ „O ekspertyzie ekologicznej”;
• z dnia 24.06.1998 nr 89-FZ „O odpadach produkcyjnych i konsumpcyjnych”;
• z dnia 04.05.1999 nr 96-FZ „O ochronie powietrza atmosferycznego”;
• z dnia 03.06.2006 nr 74-FZ „Kodeks wodny”;

- Dekrecie Prezydenta FR „O Koncepcji przejścia Federacji Rosyjskiej do zrównoważonego rozwoju” z dnia 01.04.1996 nr 440;

- Rozporządzeniu Rządu FR z dnia 31.08.2002 nr 1225-R „O doktrynie ekologicznej”;

- Rozporządzeniu Rządu FR z dnia 14.07.2021 nr 1912-R „W sprawie zatwierdzenia celów i głównych kierunków zrównoważonego (w tym zielonego) rozwoju FR”.

Polityka ekologiczna w Rosji jest realizowana na poziomach ustawodawczym, wykonawczym i sądowniczym, a wdrażana na federalnym, regionalnym i gminnym poziomie administracji państwowej.

Polityka ekologiczna Korporacji Państwowej „Rosatom”

Państwowa Korporacja Energii Jądrowej „Rosatom” (GK „Rosatom”) stanowi potężny kompleks składający się z około 350 przedsiębiorstw i organizacji, zatrudniających ponad 250 tysięcy osób. W obecnych warunkach branża jądrowa jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki Rosji. Dynamiczny rozwój branży jest ważnym warunkiem zapewnienia niezależności energetycznej naszego państwa i stabilnego wzrostu gospodarki kraju. GK „Rosatom” jest organizacją realizującą politykę sprzyjającą rozwojowi regionów i terenów, na których zlokalizowane są jej przedsiębiorstwa i spółki zależne; szczególną uwagę poświęca się zrównoważonemu rozwojowi, gdyż ma on pozytywny wpływ na ogólny poziom życia w kraju.

Od października 2020 roku GK „Rosatom” jest członkiem United Nations Global Compact (UN Global Compact) – największej międzynarodowej inicjatywy ONZ dla biznesu w obszarze społecznej odpowiedzialności biznesu i zrównoważonego rozwoju.

W swojej działalności Korporacja Państwowa „Rosatom” orientuje się na globalną agendę w obszarze zrównoważonego rozwoju i przestrzega 10 zasad UN Global Compact. Korporacja wpływa na osiąganie Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ poprzez realizację swojej linii produktów oraz wyniki finansowo-ekonomiczne działalności, a także zapewniając zrównoważony charakter procesów wewnętrznych w obszarze wpływu na środowisko, sfery społecznej i jakości zarządzania. Ogólnie rzecz biorąc, działalność GK „Rosatom” wpływa na realizację wszystkich 17 CZR, jednak ze względu na skalę wpływu i specyfikę działalności Korporacji, kluczowymi celami są:

• nr 7 „Czysta i dostępna energia”;
• nr 8 „Godna praca i wzrost gospodarczy”;
• nr 9 „Przemysł, innowacja i infrastruktura”;
• nr 12 „Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja”;
• nr 13 „Działania w dziedzinie klimatu”;
• nr 17 „Partnerstwa na rzecz celów”.

W rosyjskiej branży jądrowej, dzięki wysiłkom wielu pokoleń atomistów i nowoczesnemu zarządzaniu GK „Rosatom”, stworzono i funkcjonuje system realizacji polityki ekologicznej, odpowiadający najwyższym międzynarodowym standardom ekologicznym. Sprzyja to zrównoważonemu rozwojowi krajowej energetyki i przemysłu jądrowego oraz aktywnej promocji Rosji na międzynarodowym rynku energii jądrowej.

„Jednolita branżowa polityka ekologiczna Korporacji Państwowej Rosatom i jej organizacji” (Polityka Ekologiczna) została opracowana na podstawie badania i analizy doświadczeń w tworzeniu polityk ekologicznych największych krajowych i światowych firm (Toshiba, BNFL, OAO „Łukoil”, OAO „Gazprom” itp.) i wprowadzona zarządzeniem Dyrektora Generalnego GK „Rosatom” z dnia 05.12.2017 r. nr 1/1232-P. Następnie, w celu doskonalenia systemu realizacji Polityki Ekologicznej, wprowadzono do niej zmiany zarządzeniem z dnia 29.11.2021 nr 1/1553-P.

W Polityce Ekologicznej odzwierciedlono strategiczny cel Korporacji Państwowej – zapewnienie zrównoważonego rozwoju i stanie się jedną z wiodących firm na świecie w zakresie wykorzystania energii jądrowej do rozwiązywania globalnych problemów energetycznych i ekologicznych. Korporacja Państwowa „Rosatom” prowadzi odpowiedzialną politykę w zakresie bezpieczeństwa ekologicznego. Opiera się ona na zasadach priorytetu zachowania naturalnych systemów ekologicznych; obowiązkowym stosowaniu najnowszych technologii naukowych i zapewnieniu bezpieczeństwa; przejrzystości i dostępności informacji o ekologicznych aspektach działalności przedsiębiorstw branży dla szerokiego grona odbiorców.

W 2009 roku w rosyjskiej branży jądrowej wybrano 65 organizacji posiadających produkcję znaczącą pod względem ekologicznym. Przyjęły one na siebie zobowiązania do przestrzegania zasad Polityki Ekologicznej Korporacji Państwowej „Rosatom” i zadeklarowały, że będą wyznaczać i realizować zadania ekologiczne ukierunkowane na ciągłe doskonalenie systemu zarządzania środowiskowego oraz na zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko.