KHÔNG GIAN SINH THÁI (Khái niệm phát triển bền vững, mục tiêu, chính sách sinh thái)

Hiện nay, hầu như không có lĩnh vực hoạt động nào của con người mà thuật ngữ "Sinh thái học" không được sử dụng.

Sinh thái học là khoa học nghiên cứu các điều kiện tồn tại của các sinh vật sống và mối quan hệ giữa các sinh vật với môi trường mà chúng sinh sống.

"Sinh thái học" với tư cách là một ngành khoa học bao gồm toàn bộ các tương tác của các yếu tố, từ tự nhiên và công nghệ đến xã hội, đạo đức và luân lý.

Kể từ những năm 60-70 của thế kỷ trước, những thay đổi của môi trường dưới tác động của các yếu tố nhân tạo (con người) và công nghệ đã trở nên mang tính toàn cầu, nghĩa là ảnh hưởng đến tất cả các quốc gia trên thế giới mà không có ngoại lệ, do đó chúng được gọi là các vấn đề toàn cầu, một phần trong số đó đã phát triển thành các vấn đề sinh thái, đe dọa hiện tại và tương lai của nhân loại và đòi hỏi nỗ lực chung của tất cả các quốc gia để giải quyết.

Các vấn đề sinh thái toàn cầu bao gồm:

• biến đổi khí hậu Trái đất;
• suy giảm tầng ozone;
• ô nhiễm không khí xuyên biên giới;
• cạn kiệt nguồn nước ngọt và ô nhiễm nước ở các đại dương trên thế giới;
• suy thoái tài nguyên đất và thổ nhưỡng;
• suy giảm đa dạng sinh học;
• gia tăng thiệt hại sinh thái do thiên tai và thảm họa công nghệ.

Số lượng các vấn đề xã hội và sinh thái đang tăng nhanh hơn khả năng tích lũy nguồn lực của các quốc gia để giải quyết chúng, do đó vào tháng 6 năm 1992, tại Hội nghị Liên Hợp Quốc về Môi trường và Phát triển ở Rio de Janeiro, ở cấp nguyên thủ quốc gia và chính phủ, Khái niệm Phát triển Bền vững (Khái niệm) đã được thông qua, ý tưởng chính là đáp ứng các nhu cầu hiện tại của con người trong khi vẫn bảo tồn môi trường và tài nguyên, tức là không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

Phát triển bền vững là một khái niệm phát triển của nhân loại, hướng tới việc đảm bảo tăng trưởng kinh tế - xã hội với điều kiện sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường (Theo Đại bách khoa toàn thư Nga).

Vào năm 2015, Khái niệm này đã có một cách hiểu mới: 193 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết "Biến đổi thế giới của chúng ta: Chương trình nghị sự về phát triển bền vững đến năm 2030". Tài liệu này đã thiết lập 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDG). Tổng cộng, các mục tiêu này bao gồm 169 nhiệm vụ cụ thể.

Các mục tiêu phát triển bền vững là một chiến lược phát triển thế giới mới, trong đó lợi ích của con người là trung tâm, chứ không phải lợi ích của các tập đoàn riêng lẻ hay các nhóm tinh hoa kinh doanh chính trị.

Các mục tiêu phát triển bền vững hướng tới việc xóa đói giảm nghèo, bảo tồn tài nguyên của hành tinh, đảm bảo sự bảo vệ, nâng cao chất lượng cuộc sống và cải thiện triển vọng cho tất cả mọi người trên toàn thế giới. Chính 17 Mục tiêu này là những hướng phát triển ưu tiên của nhân loại (Hình 1).

Hình 1 — Các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc

SDG không có tính ràng buộc pháp lý, tuy nhiên, các quốc gia ký kết tài liệu này được kỳ vọng sẽ tự nguyện chịu trách nhiệm và thiết lập các cơ chế quốc gia để đạt được các mục tiêu này.

Mỗi mục tiêu hướng tới việc giải quyết một vấn đề cụ thể của thế giới.

Tất cả các mục tiêu đều có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, cũng như các nhiệm vụ bên trong chúng: việc đạt được mục tiêu này không thể thực hiện được nếu không đạt được một số mục tiêu khác. Việc thực hiện SDG sẽ cho phép chuyển sang con đường phát triển kinh tế bền vững hơn, tạo ra một hệ thống phân phối phúc lợi công bằng trong xã hội, giảm thiểu đáng kể rủi ro cho các thế hệ tương lai trong sự tồn tại và phát triển sau này.

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và định hướng từ thiện của bất kỳ doanh nghiệp nào, tích lũy ở các mức độ khác nhau các dự án xã hội và sinh thái, được xây dựng thành khái niệm ESG, mang lại cách tiếp cận hệ thống và xác định mục tiêu cuối cùng để thực hiện SDG vì lợi ích của sự sống trên hành tinh:

• E (tiếng Anh: Environmental) - thái độ của tổ chức đối với tình hình sinh thái và các hành động chăm sóc môi trường. Các yếu tố chính của thành phần sinh thái trong hoạt động của công ty: hệ thống quản lý môi trường, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên (điện, nước), ô nhiễm khí quyển, sử dụng đất, chất thải, hiệu quả năng lượng, đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, cũng như kiểm soát toàn bộ vòng đời của sản phẩm: khai thác nguyên liệu, sản xuất, sử dụng, tiêu hủy.
• S (tiếng Anh: Social) - các hành động của tổ chức nhằm triển khai chính sách thái độ trung thành với nhân viên, đối tác, khách hàng và các thành viên khác trong xã hội. Các yếu tố chính của chính sách xã hội trong hoạt động của công ty: điều kiện lao động và an toàn HSE trong sản xuất, chính sách nhân sự, quyền con người và phân biệt đối xử, hỗ trợ xã hội, chăm sóc gia đình nhân viên, cung cấp các ưu đãi, giải quyết việc làm cho người khuyết tật, các dịch vụ xã hội cho người tàn tật, tương tác với cộng đồng địa phương.
• G (tiếng Anh: Governance) - quản trị doanh nghiệp, tức là cách tổ chức đảm bảo tiền lương, xác định quyền hạn/trách nhiệm của lãnh đạo và nhân viên cũng như các đảm bảo xã hội của họ. Các yếu tố chính của hệ thống quản trị doanh nghiệp: cấu trúc sở hữu, chiến lược, ảnh hưởng của cổ đông/thành viên, tương tác với các bên liên quan, tuân thủ lợi ích của cổ đông/thành viên, hệ thống quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ, báo cáo định kỳ về mọi lĩnh vực hoạt động, mức độ công bố và chất lượng thông tin phi tài chính, mức độ công bố và chất lượng thông tin tài chính, quản lý trong lĩnh vực phát triển bền vững.

Khái niệm phát triển bền vững, mặc dù mang tính trừu tượng, nhưng thúc đẩy các công ty lớn không chỉ nghĩ đến lợi nhuận mà còn đến các khía cạnh quan trọng khác. Và không chỉ nghĩ, mà còn phải hành động. Việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG cho phép các tổ chức và doanh nghiệp khởi động quá trình phát triển bền vững, trong đó các nguồn lực được phân bổ hợp lý, các khoản đầu tư được hướng vào các mục tiêu tốt đẹp (ví dụ: hỗ trợ các dự án có ý nghĩa xã hội).

Nhìn chung, trong xã hội ngày nay, các giá trị sinh thái và trách nhiệm xã hội đang được đặt lên hàng đầu. Các nhà sản xuất theo dõi hành động và sản phẩm của họ ảnh hưởng như thế nào đến thiên nhiên và xã hội. Chương trình nghị sự về môi trường ngày càng vang dội hơn qua từng năm, công nghệ "xanh" và ý thức sinh thái đang trở thành một phần trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta.

Chính sách sinh thái của Nga

Nga ủng hộ chiến lược phát triển bền vững và tích cực triển khai các thành phần chính của nó: sinh thái, xã hội, kinh tế. Hơn nữa, sự hỗ trợ được thực hiện ở cả cấp độ nhà nước và cấp độ các doanh nghiệp công nghiệp.

Hiện nay, các nền tảng của chính sách sinh thái Nga được quy định trong:

- Hiến pháp Liên bang Nga (thông qua ngày 12.12.1993);

- Các Luật Liên bang:

• số 7-FZ ngày 10.01.2002 "Về bảo vệ môi trường";
• số 174-FZ ngày 23.11.1995 "Về thẩm định sinh thái";
• số 89-FZ ngày 24.06.1998 "Về chất thải sản xuất và tiêu dùng";
• số 96-FZ ngày 04.05.1999 "Về bảo vệ không khí xung quanh";
• số 74-FZ ngày 03.06.2006 "Bộ luật Tài nguyên nước";

- Sắc lệnh của Tổng thống Liên bang Nga "Về Khái niệm chuyển đổi của Liên bang Nga sang phát triển bền vững" số 440 ngày 01.04.1996;

- Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga số 1225-R ngày 31.08.2002 "Về học thuyết sinh thái";

- Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga số 1912-R ngày 14.07.2021 "Về việc phê duyệt các mục tiêu và hướng đi chính của phát triển bền vững (bao gồm cả phát triển xanh) của Liên bang Nga".

Chính sách sinh thái ở Nga được thực hiện ở các cấp lập pháp, hành pháp và tư pháp, và được triển khai ở các cấp quản lý nhà nước liên bang, khu vực và thành phố.

Chính sách sinh thái của Tập đoàn Nhà nước "Rosatom"

Tập đoàn Nhà nước về Năng lượng Nguyên tử "Rosatom" (Tập đoàn Rosatom) là một tổ hợp mạnh mẽ bao gồm khoảng 350 doanh nghiệp và tổ chức, với hơn 250 nghìn nhân viên. Trong điều kiện hiện đại, ngành nguyên tử là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của nền kinh tế Nga. Sự phát triển năng động của ngành là điều kiện quan trọng để đảm bảo độc lập năng lượng của nhà nước và sự tăng trưởng ổn định của nền kinh tế đất nước. Tập đoàn Rosatom là tổ chức thực hiện chính sách thúc đẩy sự phát triển của các khu vực và vùng lãnh thổ nơi đặt các doanh nghiệp và công ty con của mình, sự phát triển bền vững được đặc biệt chú trọng vì nó có tác động tích cực đến mức sống chung của cả nước.

Từ tháng 10 năm 2020, Tập đoàn Rosatom là thành viên của Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc (UN Global Compact) - sáng kiến quốc tế lớn nhất của Liên Hợp Quốc dành cho doanh nghiệp trong lĩnh vực trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và phát triển bền vững.

Trong hoạt động của mình, Tập đoàn Nhà nước Rosatom định hướng theo chương trình nghị sự toàn cầu về phát triển bền vững và tuân thủ 10 nguyên tắc của Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc. Tập đoàn có ảnh hưởng đến việc đạt được các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc thông qua việc triển khai dòng sản phẩm và kết quả hoạt động tài chính - kinh tế, cũng như đảm bảo tính bền vững của các quy trình nội bộ trong lĩnh vực tác động đến môi trường, xã hội và chất lượng quản trị. Nhìn chung, hoạt động của Tập đoàn Rosatom có ảnh hưởng đến việc thực hiện tất cả 17 SDG, tuy nhiên, dựa trên quy mô ảnh hưởng và đặc thù hoạt động của Tập đoàn, các mục tiêu chính là:

• Số 7 "Năng lượng sạch với giá thành hợp lý";
• Số 8 "Công việc tốt và tăng trưởng kinh tế";
• Số 9 "Công nghiệp, sáng tạo và hạ tầng";
• Số 12 "Tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm";
• Số 13 "Hành động ứng phó với biến đổi khí hậu";
• Số 17 "Hợp tác vì các mục tiêu".

Trong ngành nguyên tử Nga, nhờ nỗ lực của nhiều thế hệ chuyên gia hạt nhân và sự quản lý hiện đại của Tập đoàn Rosatom, một hệ thống thực hiện chính sách sinh thái đã được thiết lập và vận hành, đáp ứng các tiêu chuẩn sinh thái quốc tế cao nhất. Điều này góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành năng lượng và công nghiệp nguyên tử trong nước và thúc đẩy mạnh mẽ vị thế của Nga trên thị trường năng lượng nguyên tử quốc tế.

"Chính sách sinh thái thống nhất của ngành thuộc Tập đoàn Nhà nước Rosatom và các tổ chức trực thuộc" (Chính sách sinh thái) được xây dựng dựa trên việc nghiên cứu và phân tích kinh nghiệm xây dựng chính sách sinh thái của các công ty lớn trong nước và thế giới (Toshiba, BNFL, OAO "Lukoil", OAO "Gazprom", v.v.) và được ban hành theo lệnh của Tổng giám đốc Tập đoàn Rosatom ngày 05.12.2017 số 1/1232-P. Sau đó, nhằm hoàn thiện hệ thống thực hiện Chính sách sinh thái, các sửa đổi đã được thực hiện theo lệnh ngày 29.11.2021 số 1/1553-P.

Trong Chính sách sinh thái phản ánh mục tiêu chiến lược của Tập đoàn Nhà nước - đảm bảo phát triển bền vững và trở thành một trong những công ty hàng đầu thế giới về sử dụng năng lượng nguyên tử để giải quyết các vấn đề năng lượng và sinh thái toàn cầu. Tập đoàn Nhà nước Rosatom thực hiện chính sách có trách nhiệm đối với an toàn sinh thái. Chính sách này dựa trên các nguyên tắc ưu tiên bảo tồn các hệ sinh thái tự nhiên; bắt buộc áp dụng các công nghệ khoa học mới nhất và đảm bảo an toàn; tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin về các khía cạnh sinh thái trong hoạt động của các doanh nghiệp trong ngành cho đông đảo công chúng.

Vào năm 2009, trong ngành nguyên tử Nga, 65 tổ chức có hoạt động sản xuất có ý nghĩa quan trọng về mặt sinh thái đã được lựa chọn. Họ đã cam kết tuân thủ các nguyên tắc trong Chính sách sinh thái của Tập đoàn Nhà nước Rosatom và tuyên bố rằng họ sẽ đặt ra và thực hiện các nhiệm vụ sinh thái nhằm liên tục cải thiện hệ thống quản lý môi trường và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.