Większość z nas pije wodę wydobywaną z wnętrza Ziemi. Czym są wody podziemne i jak są wykorzystywane?

Wody podziemne - to wody znajdujące się w warstwach skał górnej części skorupy ziemskiej w stanie ciekłym, stałym i gazowym (Wody podziemne // Wielki słownik encyklopedyczny / Red. nacz. A.M. Prochorow. Wyd. 1. M.: Wielka Encyklopedia Rosyjska, 1991. 768 s.).

Do podziemnych obiektów wodnych zalicza się:

• dorzecza wód podziemnych;
• poziomy wodonośne.

Ze względu na warunki występowania wody podziemne dzielą się na kilka rodzajów: glebowe, gruntowe, międzywarstwowe, artezyjskie, mineralne.

Potencjał zasobowy wód podziemnych na terytorium Federacji Rosyjskiej wynosi prawie 400 km³ rocznie. Całkowita ilość zasobów wód podziemnych nadających się do użytku (zaopatrzenie w wodę pitną, bytową, przemysłowo-techniczną, nawadnianie gruntów i pojenie pastwisk) wynosi 34 km³ rocznie.

Wody podziemne są aktywnie wykorzystywane przez człowieka. Wody artezyjskie (naporowe wody międzywarstwowe) zapewniają wodę pitną znacznej części ludności świata. Termalne wody podziemne są wykorzystywane do ogrzewania domów i szklarni, a energia tych wód jest wykorzystywana w elektrowniach geotermalnych. Termalne i zmineralizowane wody podziemne mają znaczenie balneologiczne i odgrywają ważną rolę w rozwoju uzdrowisk. Wody podziemne, szczególnie te z pierwszych od powierzchni poziomów wodonośnych (woda zawieszona, wody gruntowe), w dużej mierze determinują stan geoekologiczny krajobrazów. Wiążą się z nimi procesy nawilżania, nadmiernego zawilgocenia i zabagnienia gleby, tworzenie się bagien, zasilanie rzek i jezior oraz inne procesy geograficzne.

Prawo do korzystania z wód podziemnych. Specyfika licencjonowania.

Osoby fizyczne i prawne nabywają prawo do korzystania z podziemnych obiektów wodnych na podstawach i w trybie określonym przez przepisy o złożach (ust. 3 art. 9 „Kodeksu Wodnego FR” z dnia 03.06.2006 nr 74-FZ).

Zgodnie z art. 11 Ustawy FR z dnia 21.02.1992 nr 2395-1 „O złożach” udostępnienie złóż do użytkowania następuje na podstawie specjalnego zezwolenia państwowego w formie licencji. Licencja jest dokumentem poświadczającym prawo jej posiadacza do korzystania z fragmentu złóż w określonych granicach, zgodnie z określonym w niej celem, przez ustalony czas, przy zachowaniu przez właściciela wcześniej uzgodnionych warunków.

Licencji nie trzeba uzyskiwać, jeśli (art. 19 Ustawy FR nr 2395-1 „O złożach”):

• objętość wydobywanej wody podziemnej nie przekracza 100 m³ na dobę;
• woda jest wydobywana z poziomów wodonośnych, które nie są źródłami scentralizowanego zaopatrzenia w wodę i znajdują się powyżej poziomów wodonośnych będących źródłami scentralizowanego zaopatrzenia w wodę;
• wydobyta woda jest wykorzystywana na potrzeby własne, czyli na potrzeby osobiste, bytowe i inne niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Ogrodnicze stowarzyszenia niekomercyjne i (lub) stowarzyszenia działkowe (dalej – stowarzyszenia) mają prawo prowadzić, w trybie określonym przez ustawy i inne akty prawne podmiotów Federacji Rosyjskiej, wydobycie wód podziemnych na potrzeby zaopatrzenia stowarzyszeń w wodę pitną lub techniczną.

Pod pojęciem wykorzystania wód podziemnych na potrzeby zaopatrzenia stowarzyszeń w wodę pitną lub techniczną rozumie się ich wykorzystanie przez stowarzyszenia oraz właścicieli działek ogrodowych lub warzywnych, położonych w granicach terenu prowadzenia przez obywateli ogrodnictwa lub warzywnictwa na potrzeby własne, osobiste, bytowe i inne niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej, w celu prowadzenia ogrodnictwa lub warzywnictwa i tworzenia do tego korzystnych warunków, a także zapewnienia zagospodarowania działek.

Wydobycie wód podziemnych na potrzeby zaopatrzenia stowarzyszeń w wodę pitną lub techniczną odbywa się bez przeprowadzania badań geologicznych złóż, państwowej ekspertyzy zasobów kopalin i wód podziemnych, informacji geologicznej o udostępnianych fragmentach złóż, uzgadniania i zatwierdzania projektów technicznych i innej dokumentacji projektowej na korzystanie ze złóż, a także bez przedstawiania dowodów na to, że stowarzyszenia posiadają lub będą posiadać wykwalifikowanych specjalistów oraz niezbędne środki finansowe i techniczne do skutecznego i bezpiecznego korzystania ze złóż. Wydobycie wód podziemnych na potrzeby zaopatrzenia stowarzyszeń w wodę pitną lub techniczną musi odbywać się z zachowaniem zasad ochrony podziemnych obiektów wodnych, a także podstawowych wymagań dotyczących racjonalnego wykorzystania i ochrony złóż.

Wygaśnięcie prawa do korzystania ze złóż

Prawo do korzystania ze złóż wygasa po upływie okresu użytkowania fragmentu złóż określonego w licencji na korzystanie ze złóż.

Prawo do korzystania ze złóż może zostać przedterminowo wygaszone przez organy wskazane w części pierwszej artykułu 21 Ustawy FR nr 2395-1 „O złożach” w przypadkach:

1) powstania bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi w wyniku korzystania ze złóż;
2) naruszenia przez użytkownika złóż warunków licencji, którego jednokrotne nieprzestrzeganie zgodnie z taką licencją stanowi podstawę do przedterminowego wygaśnięcia prawa do korzystania ze złóż;
3) systematycznego (dwa lub więcej razy w ciągu czterech lat) naruszania warunków korzystania z fragmentu złóż określonych w licencji;
4) jeśli użytkownik złóż w terminie określonym w licencji nie przystąpił do korzystania ze złóż;
5) likwidacji użytkownika złóż;
6) naruszenia przez użytkownika złóż wymagań dotyczących racjonalnego wykorzystania i ochrony złóż, określonych w części pierwszej artykułu 23 niniejszej Ustawy FR nr 2395-1 „O złożach”;
7) nieprzedstawienia i (lub) naruszenia trybu przedstawiania przez użytkownika złóż informacji geologicznej o złożach zgodnie z artykułem 27 Ustawy FR nr 2395-1 „O złożach” do federalnego funduszu informacji geologicznej i jego funduszy terytorialnych, a także do funduszy informacji geologicznej podmiotów Federacji Rosyjskiej (w odniesieniu do fragmentu złóż o znaczeniu lokalnym);
8) złożenia przez użytkownika złóż wniosku o przedterminowe wygaśnięcie prawa do korzystania ze złóż;
9) wystąpienia okoliczności przewidzianych w przepisach Federacji Rosyjskiej o umowach koncesyjnych, przepisach o partnerstwie publiczno-prywatnym lub partnerstwie miejsko-prywatnym;
10) podjęcia przez Rząd Federacji Rosyjskiej decyzji zgodnie z częścią piątą artykułu 2.1 niniejszej Ustawy FR nr 2395-1 „O złożach”;
11) wystąpienia okoliczności będących przypadkami obowiązkowego przejścia prawa do korzystania z fragmentów złóż i (lub) podstawami do obowiązkowego przerejestrowania licencji, jeśli użytkownik złóż nie spełnia warunków obowiązkowego przejścia prawa lub przerejestrowania licencji.

Ochrona wód podziemnych

Osoby fizyczne i prawne, których działalność wywiera lub może wywierać negatywny wpływ na stan podziemnych obiektów wodnych, są zobowiązane do podejmowania środków zapobiegających zanieczyszczeniu, zaśmieceniu podziemnych obiektów wodnych i wyczerpywaniu wód, a także do przestrzegania ustalonych norm dopuszczalnego wpływu na podziemne obiekty wodne.

Na obszarach zlewni podziemnych obiektów wodnych, które są wykorzystywane lub mogą być wykorzystywane do celów zaopatrzenia w wodę pitną i bytową, nie wolno lokalizować obiektów składowania odpadów produkcyjnych i konsumpcyjnych, cmentarzy, grzebowisk zwierząt i innych obiektów wywierających negatywny wpływ na stan wód podziemnych.

Przy projektowaniu, budowie, przebudowie, oddawaniu do eksploatacji i eksploatacji ujęć wody związanych z wykorzystaniem podziemnych obiektów wodnych, należy przewidzieć środki zapobiegające negatywnemu wpływowi takich budowli na powierzchniowe obiekty wodne i inne elementy środowiska (art. 59 „Kodeksu Wodnego Federacji Rosyjskiej” z dnia 03.06.2006 nr 74-FZ).

Ochrona wód podziemnych odbywa się zgodnie z rozporządzeniem Rządu FR z dnia 11.02.2016 nr 94 „W sprawie zatwierdzenia Zasad ochrony podziemnych obiektów wodnych”.

Ochrona podziemnych obiektów wodnych odbywa się poprzez realizację działań zapobiegających zanieczyszczeniu, zaśmieceniu podziemnych obiektów wodnych, wyczerpywaniu ich zasobów, a także likwidację skutków tych procesów i obejmuje:

• działania zapobiegające przedostawaniu się substancji zanieczyszczających do wód podziemnych;
• działania mające na celu likwidację skutków zanieczyszczenia, zaśmiecenia wód podziemnych i wyczerpania ich zasobów;
• monitorowanie stanu chemicznego, mikrobiologicznego i radiacyjnego wód podziemnych;
• obserwację reżimu poziomów wód podziemnych;
• określanie objętości wydobycia (poboru) wód podziemnych z podziemnych obiektów wodnych zgodnie z zatwierdzoną w ustalonym trybie dokumentacją projektową i (lub) projektem technicznym eksploatacji złóż kopalin;
• określanie objętości składowanych wód towarzyszących (złożowych), odpadów promieniotwórczych, odpadów produkcyjnych i konsumpcyjnych klas I - V zagrożenia w głębokich poziomach (kolektorach) zgodnie z zatwierdzoną w ustalonym trybie dokumentacją projektową;
• określanie objętości ścieków składowanych w podziemnych obiektach wodnych, które nie są i nie mogą być wykorzystywane do celów zaopatrzenia w wodę pitną i bytową zgodnie z zatwierdzoną w ustalonym trybie dokumentacją projektową;
• ustanowienie reżimu działalności gospodarczej zakazującego prac zanieczyszczających wody podziemne w granicach stref ochrony sanitarnej ujęć wody pitnej, granicach okręgów ochrony górniczo-sanitarnej złóż wód mineralnych, a także w obszarach zasilania niechronionych poziomów wodonośnych wykorzystywanych do celów scentralizowanego i niescentralizowanego zaopatrzenia w wodę pitną i bytową.

Ochrona podziemnych obiektów wodnych jest realizowana przy następujących rodzajach działalności:

• badania geologiczne złóż, którym towarzyszą roboty górnicze, w tym wiercenie studni;
• eksploatacja złóż kopalin, w tym wód podziemnych pitnych, technicznych, mineralnych leczniczych, termalnych i przemysłowych;
• budowa i eksploatacja budowli podziemnych niezwiązanych z wydobyciem kopalin;
• pobór wód podziemnych przy obniżaniu poziomu zwierciadła wody związanym z budową i eksploatacją budowli przemysłowych i cywilnych, drenażem terenów meliorowanych i podtopionych, a także pobór wód podziemnych przy likwidacji i lokalizacji ognisk zanieczyszczenia wód podziemnych, infiltracja wód do poziomów wodonośnych w celu sztucznego zasilania zasobów wód podziemnych;
• składowanie odpadów produkcyjnych i konsumpcyjnych, a także składowanie w warstwach skał wód towarzyszących i wód wykorzystywanych przez użytkowników złóż na własne potrzeby produkcyjne i technologiczne przy poszukiwaniu i wydobyciu surowców węglowodorowych;
• składowanie odpadów promieniotwórczych, odpadów produkcyjnych i konsumpcyjnych klas I - V zagrożenia w głębokich poziomach zapewniających izolację takich odpadów;
• prowadzenie działalności gospodarczej i innej, która wiąże się z lokalizacją, projektowaniem, budową, przebudową, oddawaniem do eksploatacji, eksploatacją, konserwacją i likwidacją budynków, budowli i innych obiektów, która wywiera bezpośredni lub pośredni wpływ na podziemne obiekty wodne i prowadzi lub może prowadzić do zanieczyszczenia i (lub) wyczerpania ich zasobów.

W celu monitorowania stanu wód podziemnych i terminowego podejmowania specjalnych środków ich ochrony, na ujęciach wód podziemnych studnie eksploatacyjne i rezerwowe muszą być wyposażone w urządzenia do pomiaru objętości wydobycia wód podziemnych oraz urządzenia do pomiaru poziomów wód podziemnych.

Ujęcia wód podziemnych powinny być wyposażone w studnie obserwacyjne do prowadzenia systematycznych obserwacji jakości i poziomu wód podziemnych na fragmencie złóż przekazanym do użytkowania, z wyjątkiem fragmentów złóż o znaczeniu lokalnym zawierających wody podziemne, a także fragmentów złóż niezaliczonych do fragmentów o znaczeniu lokalnym, w których objętość wydobycia wynosi nie więcej niż 500 metrów sześciennych na dobę.

Ochrona złóż wód podziemnych odbywa się zgodnie z wymogami określonymi w przepisach Federacji Rosyjskiej w zakresie zapewnienia dobrostanu sanitarno-epidemiologicznego ludności.

Likwidacja studni awaryjnych i niezdatnych do dalszego użytku, a także konserwacja nieużywanych studni są realizowane przez użytkowników złóż zgodnie z dokumentacją projektową likwidacji lub konserwacji tych studni.