OAO „Koleje Rosyjskie” (RŻD) to nowoczesna, technologiczna firma zatrudniająca 623 tys. osób, a w całym Holdingu RŻD, obejmującym spółki zależne – ponad 1 mln. Terytorialnie firma jest podzielona na 16 kolei, zlokalizowanych w 77 podmiotach Federacji Rosyjskiej. Rocznie koleją przewozi się ponad 1,3 mld ton ładunków i 1 mld pasażerów.
Jakie cechy charakterystyczne posiada firma „Koleje Rosyjskie” z punktu widzenia funkcjonowania systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy (HSE)?
Po pierwsze, jest to duża liczba obszarów działalności: organizacja ruchu pociągów, gospodarka lokomotywowa, zasilanie elektryczne, infrastruktura i wiele innych; firma realizuje ponad 1,5 mln procesów biznesowych.
Po drugie, skala firmy i realizowanych przez nią projektów, w tym rozwój ruchu wysokich prędkości, wdrażanie komunikacji kwantowej oraz zagospodarowanie Północnego Latitudinalnego Przejazdu.
Po trzecie, praca w ścisłym kontakcie z federalnymi organami władzy, udział w grupach roboczych i opracowywaniu normatywnych aktów prawnych.
Analiza wypadków przy pracy wskazuje, że zdecydowana większość takich przypadków wiąże się z niewypełnianiem przez pracowników i kadrę kierowniczą wymogów bezpieczeństwa procesów produkcyjnych. Oznacza to, że przyczyną większości wypadków przy pracy nie jest technika, lecz sam człowiek. Dlatego szkolenie i angażowanie pracowników w kwestie kultury bezpieczeństwa są najskuteczniejszymi sposobami osiągnięcia celów „zero wypadków”.
Wyznaczyliśmy priorytetowe kierunki rozwoju szkoleń HSE: wdrażanie aktywnych interakcji w proces nauczania, tworzenie systemu mentoringu, opracowywanie i wdrażanie symulatorów rzeczywistości wirtualnej (VR), tworzenie produktów programowych oraz organizowanie wydarzeń o charakterze konkursowym.
Aktywne formy szkolenia pracowników zostały wykorzystane przy opracowywaniu sesji oceniających z zakresu HSE. Sesja oceniająca obejmuje dyskusje, rozwiązywanie studiów przypadku (case studies), poszukiwanie bezpiecznych rozwiązań, analizę filmu edukacyjnego, ćwiczenie „wystąpienie przed brygadą” oraz grę biznesową.
Struktura sesji oceniającej oparta jest na zasadzie modułowej, a konkretne moduły do jej przeprowadzenia są wybierane przez organizatora na podstawie postawionych zadań edukacyjnych, poziomu przygotowania i charakteru działalności szkolonych osób, ich mobilności oraz wyposażenia technicznego jednostki. W ten sposób sesja oceniająca może odbywać się w formacie stacjonarnym, hybrydowym lub zdalnym z wykorzystaniem narzędzi nauczania i kontroli na odległość, przy czym czas jej trwania i układ modułów szkoleniowych również określa organizator.
Głównym zadaniem sesji oceniającej jest ukształtowanie u pracowników „bezpiecznego myślenia”, a w konsekwencji „bezpiecznych działań”. Nasze doświadczenie pokazuje, że kształtowanie „bezpiecznego myślenia” jest możliwe tylko w bezpośrednim kontakcie z pracownikiem, w procesie szkolenia i uzyskiwania informacji zwrotnej.
Do oceny poziomu przygotowania pracowników w ramach sesji oceniającej wykorzystywane są następujące narzędzia:
Na pierwszym etapie zdecydowano o objęciu sesjami oceniającymi kadry kierowniczej średniego szczebla, ponieważ to od nich w dużej mierze zależy bezpieczeństwo wykonywania prac i kształtowanie postaw wobec kwestii HSE w zespole.
Przeprowadzanie sesji oceniających zorganizowano na terenie branżowej uczelni transportu kolejowego – Rosyjskiego Uniwersytetu Transportu (RUT (MIIT)) z udziałem profesjonalnych trenerów z firmy „Instytut Ciągłego Rozwoju”.
Kolejnym kierunkiem było przygotowanie moderatorów sesji oceniających spośród specjalistów HSE jednostek OAO „RŻD”. Z reguły moderatorzy to specjaliści, którzy sami są zainteresowani promowaniem nowoczesnych metod nauczania i kształtowaniem kultury bezpieczeństwa w zakładzie pracy. W celu przygotowania moderatorów opracowano oddzielny program szkoleniowy.
Jako ujednolicone narzędzia do prowadzenia sesji oceniających wykorzystywane są: przykładowy program szkolenia, prezentacja, zeszyt ćwiczeń menedżera średniego szczebla, kwestionariusz eksperta, pytania testowe, zestaw opracowanych studiów przypadku, scenariusz gry biznesowej.
Podsumowaliśmy wyniki realizacji projektów związanych z wdrażaniem innowacyjnych form szkolenia po 5 latach.
Przeszkolono 1334 moderatorów w formie stacjonarnej i zdalnej, a około 17 tys. menedżerów średniego szczebla przeszło sesje oceniające. Stworzono zautomatyzowany system – Środowisko Informacyjno-Edukacyjne do planowania i przeprowadzania sesji oceniających. W systemie zarejestrowano ponad 30 tys. użytkowników, a 257 edukacyjnych studiów przypadku wgrano do systemu w celu wykorzystania w procesie nauczania.
W tym okresie liczba wypadków przy pracy w firmie spadła o 35%, w tym o 14% wypadków śmiertelnych i o 43% wypadków ciężkich. Oczywiście osiągnięcie tego wyniku było efektem wielu czynników i kierunków działań, przy czym szkolenia z pewnością się do nich zaliczają.
Z jakimi problemami się spotkaliśmy?
Po pierwsze: mimo znacznej liczby przeszkolonych moderatorów, możemy stwierdzić, że istnieje rotacja specjalistów HSE, ponadto zauważyliśmy, że szkolenie zdalne dla moderatorów jest nieefektywne. Niezbędna jest praktyka i zanurzenie w procesie prowadzenia sesji oceniającej.
Po drugie: nie zawsze rozumiemy, jak rzetelnie przeprowadzane są sesje oceniające w terenie.
Aby podnieść jakość szkolenia moderatorów i operatywność przeprowadzania sesji oceniających, zaproponowano: opracowanie programu jednodniowej sesji oceniającej, aktywne wykorzystanie staży dla moderatorów zamiast szkolenia zdalnego, a w celu zwiększenia zasięgu wśród pracowników, w tym w oddalonych jednostkach – wykorzystanie mobilnych środków szkoleniowych.
W OAO „RŻD” stosowano wagony BHP do prowadzenia poszczególnych rodzajów szkoleń i kontroli. Postawiliśmy sobie za zadanie, aby wagony te stały się pełnoprawną częścią systemu zarządzania HSE i za ich pomocą promowane były nowe rodzaje szkoleń, w tym sesje oceniające. Obecnie w OAO „RŻD” wykorzystywanych jest 14 wagonów HSE.
Wykorzystanie środków mobilnych w systemie zarządzania HSE jest szczególnie istotne dla firmy, ponieważ eksploatuje ona 2,5 tys. jednostek strukturalnych przy długości linii kolejowych wynoszącej 85,6 tys. kilometrów. Jednocześnie szereg jednostek jest znacznie oddalonych od centrów szkoleniowych i organizacji nadrzędnych, a w terenie nie wszędzie dostępne są nowoczesne środki dydaktyczne.
Dla pomyślnego rozwiązania wskazanych kwestii niezbędne są: mobilny środek szkoleniowy – wagon HSE; ekspert, który może przeprowadzić ocenę funkcjonowania systemu zarządzania HSE i szkolenie pracowników, w tym z zakresu udzielania pierwszej pomocy; symulatory oraz programy szkoleniowe.
Aby maksymalnie wykorzystać środki mobilne w kwestiach podnoszenia kultury bezpieczeństwa pracy, zatwierdzono zaktualizowany Regulamin wagonu HSE. Wagon HSE został zdefiniowany jako pełnoprawny element systemu zarządzania HSE, planowanie jego pracy oparto na podejściu zorientowanym na ryzyko, wprowadzono ocenę efektywności oraz przewidziano możliwość pracy na terenie kilku kolei.
Załoga mobilnego kompleksu składa się z naczelnika wagonu HSE oraz konduktorów. Naczelnik wagonu przeprowadza audyty i kontrole HSE, rozmowy profilaktyczne, ankietowanie pracowników, szkolenia, w tym z zakresu bezpiecznych metod i technik wykonywania prac, udzielania pierwszej pomocy oraz sesje oceniające.
Następnie zatwierdzono Wymagania Techniczne dla zmodernizowanego wagonu HSE, wprowadzając m.in. następujące innowacje: zwiększono powierzchnię sali szkoleniowej poprzez zmianę układu pomieszczeń; zmieniono orientację stołów – o ile wcześniej były ustawione jak w klasie i na stałe przykręcone do podłogi, o tyle teraz przewidziano zastosowanie mebli składanych w celu powiększenia przestrzeni do prowadzenia zajęć, w tym z udzielania pierwszej pomocy i z wykorzystaniem symulatorów. W zestawie przewidziano symulatory VR z preinstalacją czujników w wagonie, co pozwoli uniknąć dużej liczby kabli na podłodze. Przewidziano wyposażenie w panel interaktywny, trenażer do nauki pierwszej pomocy oraz programy edukacyjne.
W wagonie HSE prowadzone są również zajęcia z uczniami placówek oświatowych, przede wszystkim szkół, w celu zapobiegania urazom obywateli na obiektach infrastruktury transportu kolejowego.
Na Kolei Południowouralskiej realizowany jest projekt „Pociąg Wiedzy”, ukierunkowany na profilaktykę urazów u dzieci przy udziale wagonu HSE. Na potrzeby tego projektu zakupiono robota i symulatory VR, a szkolenie dzieci odbywa się w formie zabawy z udziałem aktorów Domu Kultury Kolejarza w Czelabińsku, z wykorzystaniem dużych maskotek i kostiumów.
Trudności we wdrażaniu zmodernizowanego wagonu HSE to: wzrost kosztów, stopień skomplikowania i czas wykonania prac, konieczność opracowania nowego projektu. Zalety polegają na zwiększeniu efektywności systemu zarządzania HSE, profilaktyce wypadków przy pracy, podniesieniu jakości szkoleń i zaangażowania pracowników w kwestie bezpieczeństwa pracy, zwiększeniu bezpieczeństwa obywateli oraz efektywności ekonomicznej wynikającej z obniżenia kosztów delegacji pracowników.
Projekt ten będzie przydatny dla wszystkich, którzy wykorzystują środki modułowe lub mobilne w systemach zarządzania HSE, w tym do szkolenia pracowników, dla firm posiadających jednostki w oddalonych lokalizacjach oraz dla placówek edukacyjnych.