OAO «Đường sắt Nga» (RZD) là một công ty công nghệ hiện đại với 623 nghìn nhân viên; trong Tập đoàn RZD bao gồm các công ty con, con số này là hơn 1 triệu người. Về mặt địa lý, công ty được chia thành 16 tuyến đường sắt nằm trên 77 thực thể của Liên bang Nga. Hàng năm, hơn 1,3 tỷ tấn hàng hóa và 1 tỷ lượt hành khách được vận chuyển qua các tuyến đường sắt.
Công ty «Đường sắt Nga» có những đặc điểm gì xét từ góc độ vận hành hệ thống quản lý HSE?
Thứ nhất, đó là số lượng lớn các lĩnh vực hoạt động: tổ chức chạy tàu, đầu máy toa xe, cung cấp điện, cơ sở hạ tầng và nhiều lĩnh vực khác; công ty thực hiện hơn 1,5 triệu quy trình kinh doanh.
Thứ hai, quy mô của công ty và các dự án mà công ty đang thực hiện, bao gồm phát triển giao thông tốc độ cao, triển khai truyền thông lượng tử và khai thác Tuyến đường sắt Bắc Ngang.
Thứ ba, làm việc chặt chẽ với các cơ quan chính quyền liên bang, tham gia vào các nhóm công tác và xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật.
Phân tích các vụ tai nạn lao động cho thấy tuyệt đại đa số các trường hợp này liên quan đến việc nhân viên và cán bộ quản lý không tuân thủ các yêu cầu an toàn trong quy trình sản xuất. Nghĩa là nguyên nhân của hầu hết các tai nạn lao động không phải do kỹ thuật mà là do chính con người. Do đó, việc đào tạo và thu hút nhân viên tham gia vào các vấn đề văn hóa an toàn là những phương pháp hiệu quả nhất để đạt được mục tiêu «Zero Harm».
Chúng tôi đã xác định các hướng ưu tiên phát triển đào tạo HSE: triển khai các tương tác tích cực vào quá trình đào tạo, hình thành hệ thống cố vấn, phát triển và triển khai các thiết bị mô phỏng thực tế ảo, tạo ra các sản phẩm phần mềm, tổ chức các sự kiện thi đấu.
Các hình thức đào tạo tích cực cho nhân viên đã được sử dụng khi xây dựng các phiên đánh giá về HSE. Phiên đánh giá bao gồm thảo luận, giải quyết tình huống, tìm kiếm giải pháp an toàn, phân tích phim giáo khoa, bài tập «phát biểu trước đội sản xuất», trò chơi kinh doanh.
Cấu trúc của phiên đánh giá được xây dựng theo nguyên tắc mô-đun và các mô-đun cụ thể để thực hiện sẽ được người tổ chức lựa chọn dựa trên các nhiệm vụ đào tạo đề ra, trình độ chuyên môn và hoạt động của học viên, tính linh động và trang thiết bị kỹ thuật của đơn vị. Như vậy, phiên đánh giá có thể được tổ chức theo hình thức trực tiếp, kết hợp trực tiếp - từ xa, hoặc từ xa thông qua các phương tiện đào tạo và kiểm tra từ xa; đồng thời, thời lượng và cách sắp xếp các mô-đun học tập cũng do người tổ chức quyết định.
Nhiệm vụ chính của phiên đánh giá là hình thành «tư duy an toàn» cho nhân viên và từ đó dẫn đến «hành động an toàn». Kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy việc hình thành «tư duy an toàn» chỉ có thể thực hiện được thông qua tiếp xúc trực tiếp với nhân viên, trong quá trình đào tạo và nhận phản hồi.
Để đánh giá trình độ của nhân viên trong khuôn khổ phiên đánh giá, các công cụ sau được sử dụng:
Ở giai đoạn đầu, chúng tôi quyết định triển khai các phiên đánh giá cho các cán bộ quản lý cấp trung, vì an toàn trong sản xuất và việc hình thành thái độ đối với các vấn đề HSE trong tập thể phụ thuộc phần lớn vào họ.
Việc tổ chức các phiên đánh giá được thực hiện tại cơ sở của trường đại học chuyên ngành vận tải đường sắt – Đại học Giao thông Nga (RUT (MIIT)) với sự tham gia của các huấn luyện viên chuyên nghiệp từ công ty «Viện Phát triển Không ngừng».
Hướng tiếp theo là đào tạo các điều phối viên phiên đánh giá từ số lượng các chuyên gia HSE của các đơn vị thuộc OAO «RZD». Thông thường, các điều phối viên là những chuyên gia bản thân họ quan tâm đến việc thúc đẩy các phương pháp đào tạo hiện đại và hình thành văn hóa an toàn tại nơi sản xuất. Một chương trình đào tạo riêng biệt đã được xây dựng để chuẩn bị cho các điều phối viên.
Các công cụ thống nhất được sử dụng để thực hiện các phiên đánh giá bao gồm: chương trình đào tạo mẫu, bài thuyết trình, sổ tay công tác của quản lý cấp trung, phiếu đánh giá của chuyên gia, bộ câu hỏi kiểm tra, bộ tình huống đã xây dựng, kịch bản trò chơi kinh doanh.
Sau khi thực hiện các dự án liên quan đến việc triển khai các hình thức đào tạo đổi mới, chúng tôi đã tổng kết kết quả sau 5 năm.
Đã đào tạo được 1.334 điều phối viên theo hình thức trực tiếp và từ xa, khoảng 17 nghìn quản lý cấp trung đã trải qua các phiên đánh giá. Một hệ thống tự động đã được tạo ra – Môi trường Thông tin - Giáo dục để lập kế hoạch và thực hiện các phiên đánh giá. Hơn 30 nghìn người dùng đã đăng ký vào hệ thống, 257 tình huống học tập đã được tải lên hệ thống để sử dụng trong quá trình đào tạo.
Trong giai đoạn này, tai nạn lao động trong công ty đã giảm 35%, trong đó số vụ tử vong giảm 14% và số vụ tai nạn nghiêm trọng giảm 43%. Chắc chắn, việc đạt được kết quả này là tổng hòa của nhiều yếu tố và hướng công việc, trong đó đào tạo chắc chắn là một phần quan trọng.
Chúng tôi đã gặp phải những vấn đề gì?
Thứ nhất: mặc dù số lượng điều phối viên được đào tạo khá lớn, chúng tôi nhận thấy có sự thay đổi nhân sự chuyên gia HSE, ngoài ra chúng tôi thấy rằng đào tạo từ xa cho các điều phối viên không hiệu quả. Cần có sự thực hành và trải nghiệm thực tế trong quá trình thực hiện phiên đánh giá.
Thứ hai: chúng tôi không phải lúc nào cũng nắm bắt được chất lượng thực hiện các phiên đánh giá tại cơ sở.
Để nâng cao chất lượng đào tạo điều phối viên và tính kịp thời của các phiên đánh giá, chúng tôi đã đề xuất: xây dựng chương trình phiên đánh giá một ngày, tích cực sử dụng hình thức thực tập cho điều phối viên thay vì đào tạo từ xa, và sử dụng các phương tiện đào tạo di động để tăng phạm vi tiếp cận nhân viên, bao gồm cả ở các đơn vị vùng sâu vùng xa.
Tại OAO «RZD», các toa tàu HSE đã được sử dụng để thực hiện một số loại hình đào tạo và kiểm tra. Chúng tôi đặt mục tiêu biến những toa tàu này thành một phần đầy đủ của hệ thống quản lý HSE và thông qua chúng để thúc đẩy các loại hình đào tạo mới, bao gồm cả các phiên đánh giá. Hiện nay, OAO «RZD» đang vận hành 14 toa tàu HSE.
Việc sử dụng các phương tiện di động trong hệ thống quản lý HSE đặc biệt phù hợp với công ty, vì công ty vận hành 2,5 nghìn đơn vị cấu trúc với chiều dài đường sắt là 85,6 nghìn km. Trong đó, một số đơn vị nằm rất xa các trung tâm đào tạo và cơ quan cấp trên, đồng thời không phải nơi nào cũng có sẵn các phương tiện đào tạo hiện đại.
Để giải quyết thành công các vấn đề nêu trên, cần có: phương tiện đào tạo di động – toa tàu HSE; chuyên gia có thể đánh giá hoạt động của hệ thống quản lý HSE và đào tạo nhân viên, bao gồm cả sơ cứu người bị nạn; các thiết bị mô phỏng và chương trình đào tạo.
Để tận dụng tối đa các phương tiện di động trong việc nâng cao văn hóa an toàn lao động, Quy chế cập nhật về toa tàu HSE đã được phê duyệt. Toa tàu HSE được xác định là một yếu tố đầy đủ của hệ thống quản lý HSE, việc lập kế hoạch hoạt động dựa trên phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro, đưa vào đánh giá hiệu quả, và dự kiến khả năng hoạt động trên địa bàn của nhiều tuyến đường sắt.
Đội ngũ của tổ hợp di động bao gồm trưởng toa tàu HSE và các nhân viên phục vụ. Trưởng toa thực hiện kiểm toán và kiểm tra HSE, trò chuyện phòng ngừa, khảo sát nhân viên, đào tạo, bao gồm cả việc thực hành các phương pháp và kỹ thuật làm việc an toàn, sơ cứu, và các phiên đánh giá.
Tiếp theo, các Yêu cầu kỹ thuật cho toa tàu HSE cập nhật đã được phê duyệt, bao gồm các đổi mới sau: tăng diện tích lớp học thông qua việc thiết kế lại mặt bằng; thay đổi hướng bàn ghế, nếu trước đây chúng được đặt như trong lớp học và bắt vít cố định xuống sàn, thì nay sử dụng nội thất gấp gọn để mở rộng không gian cho các buổi học, bao gồm cả sơ cứu và sử dụng thiết bị mô phỏng. Bộ thiết bị bao gồm các máy mô phỏng VR với các cảm biến được lắp đặt sẵn trên toa tàu, giúp tránh tình trạng dây nhợ lằng nhằng trên sàn. Toa tàu cũng được trang bị bảng tương tác, thiết bị mô phỏng sơ cứu và các chương trình học tập.
Tại toa tàu HSE, các hoạt động với học sinh các cơ sở giáo dục cũng được tổ chức, trước hết là các trường học nhằm phòng ngừa tai nạn cho người dân tại các công trình hạ tầng đường sắt.
Trên tuyến đường sắt Nam Ural, dự án «Chuyến tàu tri thức» đang được triển khai nhằm phòng ngừa tai nạn cho trẻ em với sự tham gia của toa tàu HSE. Đối với dự án này, robot và thiết bị mô phỏng VR đã được mua sắm, việc đào tạo trẻ em diễn ra dưới hình thức trò chơi với sự tham gia của các diễn viên từ Nhà văn hóa công nhân đường sắt thành phố Chelyabinsk sử dụng các hình nộm và trang phục hóa trang.
Khó khăn khi triển khai toa tàu HSE cập nhật là: Tăng chi phí, độ phức tạp và thời gian thực hiện công việc, nhu cầu phát triển dự án mới. Ưu điểm bao gồm nâng cao hiệu quả hệ thống quản lý HSE, phòng ngừa tai nạn lao động, nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút nhân viên vào các vấn đề an toàn lao động, nâng cao an toàn cho người dân, hiệu quả kinh tế từ việc giảm chi phí công tác cho nhân viên.
Dự án này sẽ hữu ích cho tất cả những ai sử dụng các phương tiện mô-đun hoặc di động trong hệ thống quản lý HSE, bao gồm cả việc đào tạo nhân viên, cho các công ty có đơn vị ở các khu vực xa xôi, và cho các cơ sở giáo dục.