Zarządzanie ryzykiem zawodowym: zastosowanie podejścia grywalizacyjnego w szkoleniu pracowników

Streszczenie: zmiany w przepisach Federacji Rosyjskiej w obszarze BHP (wejście w życie rozdziału X Kodeksu Pracy FR od 01.03.2021 r.) wymagają przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego w firmach, co spowodowało konieczność sprawnego przeszkolenia pracowników oraz członków komisji w zakresie rzetelnej i prawidłowej identyfikacji zagrożeń i ryzyk na stanowiskach pracy. Niniejszy artykuł wyjaśnia, jak skutecznie wykorzystywać podejścia oparte na grach, w tym gry planszowe, w obszarze oceny ryzyka zawodowego.

Szkolenie pracowników firm w zakresie identyfikacji ryzyk i zagrożeń staje się jednym z najpopularniejszych zadań, przed którymi stają obecnie specjaliści HSE.

W związku z dynamicznymi zmianami w przepisach BHP w 2020 roku oraz wejściem w życie rozdziału X Kodeksu Pracy od 01.03.2021 r., kiedy to firmy zostały objęte obowiązkiem przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego, pojawiło się pytanie – jak w krótkim czasie i skutecznie nauczyć pracowników oraz członków komisji rzetelnej i prawidłowej identyfikacji zagrożeń i ryzyk na stanowiskach pracy.

Jednocześnie w dynamicznym, rozwijającym się z ogromną prędkością świecie, w którym wielozadaniowość wysuwa się na pierwszy plan, a liczba czynników rozpraszających stale rośnie, klasyczne modele szkolenia pracowników stają się mało efektywne. To, co angażuje i przyciąga uwagę pracowników dzisiaj, jutro może okazać się nudne – i stanie się to znacznie szybciej, niż możemy sobie wyobrazić. Z każdym rokiem coraz trudniej jest utrzymać uwagę i zainteresowanie szkoleniami, w tym w obszarze HSE, a zwłaszcza w kwestii identyfikacji zagrożeń i ryzyk na stanowisku pracy.

Jak rozwiązać tak trudne zadanie, jakim jest stworzenie skutecznej strategii angażowania pracowników w szkolenia z zakresu oceny ryzyka zawodowego? Często bowiem personel podchodzi do szkoleń w tej dziedzinie w sposób formalny, nie chcąc tracić czasu na zajęcia, które uważa za „nieefektywne”, lub fizycznie nie będąc w stanie przyswoić przekazywanych informacji ze względu na ich dużą objętość.

Aby znaleźć odpowiedź na to trudne pytanie, należy uznać następujące powiązane ze sobą warunki i określić możliwe zasoby do rozwiązania tego zadania:

• zaangażowanie pracowników — najcenniejszy obecnie zasób. Sukces lub porażka każdego procesu biznesowego w firmie, w tym szkoleń HSE, zależy od poziomu zaangażowania pracowników;
• najlepszym sposobem na zwiększenie zaangażowania jest zapewnienie pracownikom jak najciekawszego i najbardziej wciągającego doświadczenia.

Ze względu na trendy demograficzne i kulturowe świat staje się coraz bardziej podobny do gry. Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa przemysłowego nie są tu wyjątkiem. Tym samym priorytetowym kierunkiem w kwestii angażowania pracowników w szkolenia staje się grywalizacja (podejście oparte na grach w nauczaniu, stosowanie gier planszowych itp.).

Wielu specjalistów HSE często nie posiada wiedzy, umiejętności i doświadczenia, jak poprzez zabawę nauczać w tak złożonej, statycznej i opartej na surowych zasadach oraz sformułowaniach dziedzinie, jaką jest BHP. Aby rozwiązać to zadanie, należy odejść od standardowego wyobrażenia o klasycznym wariancie gry i zrozumieć, co obejmuje grywalizacja (podejście oparte na grach).

Grywalizacja to sposób organizacji przyswajania specjalistycznej wiedzy i umiejętności, oparty na włączeniu do procesu nauczania elementów gier i mechaniki gier. Przy czym zadaniami grywalizacji w edukacji stają się: zrozumienie i zgłębienie poprzez grę określonych procesów (produkcyjnych, technologicznych itp.), a także ocena kompetencji personelu w określonej dziedzinie, w tym przypadku w szkoleniu HSE z zakresu identyfikacji zagrożeń i ryzyk.

To właśnie podejście oparte na grach pozwala zapewnić większe zaangażowanie pracowników zgodnie z modelem uczenia się Edgara Dale'a (piramida Dale'a / stożek uczenia się Edgara Dale'a) (rys. 1).

Rysunek 1. Piramida E. Dale'a stosowana w szkoleniu pracowników.

Zgodnie z piramidą uczenia się, to właśnie gra jest najskuteczniejszym sposobem przyswajania informacji. Takie podejście różni się od klasycznych egzaminów i edukacji formalnej. W związku z tym proponujemy efektywny format szkolenia mający na celu poprawę wiedzy pracowników w zakresie HSE, w którym każdy pracownik może wykazać się inicjatywą, poprawić komunikację z kolegami, lepiej zapamiętać materiał oraz ćwiczyć umiejętności w bezpiecznym środowisku gry. W rezultacie zdobyta wiedza przyczynia się do zmniejszenia liczby urazów, wypadków i sytuacji awaryjnych w zakładzie pracy.

Aby zrealizować zadanie szkolenia pracowników i przeprowadzenia identyfikacji ryzyka zawodowego, opracowaliśmy biznesową grę planszową „Marker Bezpieczeństwa”.

Nazwa gry „Marker Bezpieczeństwa” została wybrana w oparciu o zadania stojące przed uczestnikami. Za pomocą kart gracze oznaczają znalezione zagrożenia na planszy, tworząc w ten sposób model bezpiecznego zachowania pracowników.

Gra jest skierowana na identyfikację zagrożeń i ryzyk w jednostkach produkcyjnych na podstawie opisanych tam sytuacji.

Celem gry jest wymodelowanie bezpiecznego zachowania pracowników za pomocą określonego zestawu działań minimalizujących istniejące ryzyka, charakterystycznych dla każdego stanowiska produkcyjnego.

Głównymi zadaniami gry są:

1. przeprowadzenie identyfikacji ryzyk i zagrożeń na stanowisku pracy;
2. nabycie wiedzy na temat interpretacji znaków bezpieczeństwa, oznakowania sygnałowego i znakowania;
3. zwiększenie zaangażowania personelu w kwestie kultury bezpieczeństwa.

Mechanikę gry można opisać w następujący sposób: na początku uczestnicy trafiają losowo do jednej z lokalizacji w hali produkcyjnej i otrzymują zestaw trzech rodzajów kart: „Ryzyko”, „Działania”, „Sytuacja” wraz z ich opisem. Zadaniem graczy jest określenie na podstawie opisanej sytuacji, w jak najkrótszym czasie, jakie ryzyka występują na danym obszarze oraz dobranie działań eliminujących lub minimalizujących to ryzyko. Za poprawnie zidentyfikowane ryzyka i właściwie dobrane działania gracze otrzymują bonusy. Gra składa się z trzech rund: „Likwidacja sytuacji awaryjnej”, „Praca z ryzykiem”, „Audyt”.

Główna plansza do gry przedstawia halę produkcyjną podzieloną na 12 sekcji (stref), w których wykonywane są różne rodzaje prac, np. malarskie, spawalnicze, prace na wysokości, które należą m.in. do prac szczególnie niebezpiecznych.

Gra Marker Bezpieczeństwa sprawdzi się podczas następujących wydarzeń:

• ćwiczenie procedury oceny ryzyka, jeśli firma przeprowadza ją samodzielnie;
• szkolenie nowych pracowników i sprawdzanie wiedzy;
• dni bezpieczeństwa, dni BHP;
• sesje strategiczne dotyczące HSE itp.

Stosując ten format gry w szkoleniach z zakresu ryzyka zawodowego, można osiągnąć następujące cele:

1. bezpieczne dla pracowników przećwiczenie niebezpiecznych sytuacji, które mogą wystąpić w zakładzie;
2. wypracowanie u pracowników jednolitego zrozumienia możliwych ryzyk i działań zapobiegawczych;
3. wymodelowanie bezpiecznej przestrzeni pracy poprzez wizualne punkty orientacyjne – znaki bezpieczeństwa.

W ten sposób podejście oparte na grach w dziedzinie identyfikacji ryzyka posiada szereg następujących zalet:

1. wysoka jakość materiału szkoleniowego (wizualizacja, atrakcyjność, wysoki stopień zapamiętywania – interakcja z fizycznymi obiektami takimi jak pionki czy karty angażuje pamięć motoryczną, co pozwala utrwalić wiedzę zdobytą podczas gry);
2. efektywność szkolenia;
3. zwiększenie zaangażowania pracowników;
4. rozwój dodatkowych umiejętności towarzyszących (komunikacja, integracja zespołu itp.);
5. możliwość wielokrotnego wykorzystania;

Podsumowując, metody oparte na grach w nauczaniu można skutecznie wykorzystywać nawet w najtrudniejszych do opanowania i zrozumienia tematach, takich jak zarządzanie ryzykiem zawodowym. To właśnie pracownicy działów HSE powinni wpływać na to, jak rzetelnie zorganizować ten proces i zaangażować personel organizacji w szkolenia mające na celu minimalizację ryzyk i zagrożeń w zakładzie pracy.