Hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực tái tạo nguồn lợi sinh vật thủy sinh

Tập đoàn "Rosgeologia", trong khuôn khổ thực hiện Chiến lược phát triển cơ sở tài nguyên khoáng sản của Liên bang Nga đến năm 2035, được phê duyệt theo Quyết định của Chính phủ Liên bang Nga ngày 22/12/2018 số 2914-r, dựa trên các hợp đồng nhà nước, đang thực hiện một loạt các công việc nghiên cứu địa chấn chuyên sâu, cũng như tiến hành các biện pháp nhằm khắc phục hậu quả của những tác động tiêu cực đến nguồn lợi sinh vật thủy sinh và môi trường sống của chúng (sau đây gọi là các biện pháp bồi thường) thông qua việc tái tạo nhân tạo nguồn lợi sinh vật thủy sinh.

Không phủ nhận sự cần thiết của việc bồi thường đầy đủ các thiệt hại do hoạt động kinh tế gây ra cho nguồn lợi sinh vật thủy sinh, chúng tôi đi đến kết luận rằng cơ chế hiện tại để xác định mức độ thiệt hại này và chi phí bồi thường bằng hiện vật cần được hoàn thiện.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, mức độ thiệt hại đối với nguồn lợi sinh vật thủy sinh được xác định ở giai đoạn lập kế hoạch hoạt động kinh tế. Đồng thời, chỉ có hình thức bồi thường bằng hiện vật cho những thiệt hại dự kiến đối với nguồn lợi sinh vật thủy sinh thông qua việc thực hiện tái tạo nhân tạo nguồn lợi sinh vật thủy sinh.

Mức độ thiệt hại gây ra cho nguồn lợi sinh vật thủy sinh được xác định bằng phương pháp tính toán theo Phương pháp xác định hậu quả của tác động tiêu cực trong quá trình xây dựng, cải tạo, sửa chữa lớn các đối tượng xây dựng cơ bản, triển khai các quy trình công nghệ mới và thực hiện các hoạt động khác đối với tình trạng nguồn lợi sinh vật thủy sinh và môi trường sống của chúng, cũng như xây dựng các biện pháp nhằm khắc phục hậu quả của tác động tiêu cực đến tình trạng nguồn lợi sinh vật thủy sinh và môi trường sống của chúng, hướng tới việc phục hồi tình trạng bị xâm hại, được phê duyệt theo Lệnh của Rosrybolovstvo ngày 06/05/2020 số 238 (sau đây gọi là Phương pháp).

Mặc dù trình tự đánh giá thiệt hại gây ra cho nguồn lợi sinh vật thủy sinh đã được quy định trong Phương pháp, nhưng yếu tố then chốt trong tính toán cuối cùng lại là sự đánh giá chủ quan của các cơ quan thuộc Rosrybolovstvo về vấn đề ưu tiên phục hồi các loài sinh vật thủy sinh cụ thể trong thủy vực và khả năng tiếp nhận của thủy vực (khoản 35 của Phương pháp).

Cách tiếp cận này dẫn đến việc các biện pháp bồi thường do chủ thể kinh tế lập kế hoạch hoàn toàn phù hợp với Phương pháp dự kiến tái tạo nhân tạo một số loài sinh vật thủy sinh nhất định, nhưng ở giai đoạn phê duyệt các biện pháp bồi thường, cơ quan có thẩm quyền lại buộc chủ thể kinh tế phải thực hiện việc thả một lượng tương đương về mặt giá trị khai thác của các loài sinh vật quý hiếm và đặc biệt quý hiếm có giá thành cao hơn.

Kinh nghiệm của Công ty cổ phần "Rosgeo" cho thấy các tính toán về biện pháp bồi thường do các chủ thể kinh tế thực hiện theo Phương pháp, và cuối cùng được các cơ quan của Rosrybolovstvo phê duyệt, có thể chênh lệch từ 3 đến 9 lần.

Do đó, các chủ thể kinh tế bị buộc phải phục hồi những loài sinh vật thủy sinh mà thực tế không bị gây hại, và các biện pháp bồi thường được thực hiện xét về mặt giá trị tiền tệ không tương xứng với mức độ thiệt hại được tính toán theo Phương pháp.

Cũng cần lưu ý rằng pháp luật hiện hành không quy định khả năng để chủ thể kinh tế lựa chọn các phương án thực hiện biện pháp bồi thường tối ưu cho mình về mặt kỹ thuật và kinh tế (bằng hiện vật hoặc bằng tiền), điều này làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp mà không đạt được sự cân đối hợp lý giữa các chỉ số kinh tế của nguồn lợi sinh vật bị mất đi và được bù đắp.

Nhằm khắc phục các vấn đề pháp lý hiện hữu trong lĩnh vực này, theo quan điểm của tôi, cần phải sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành:

• sửa đổi Điều 50 của Luật Liên bang ngày 20/12/2004 số 166-FZ "Về nghề cá và bảo tồn nguồn lợi sinh vật thủy sinh", cũng như Nghị định của Chính phủ Liên bang Nga ngày 29/04/2013 số 380 "Về việc phê duyệt Quy chế về các biện pháp bảo tồn nguồn lợi sinh vật thủy sinh và môi trường sống của chúng" liên quan đến khả năng bồi thường thiệt hại cho nguồn lợi sinh vật thủy sinh không chỉ bằng hiện vật mà còn bằng giá trị tiền tệ;
• do thiếu thực tiễn áp dụng pháp luật thống nhất liên quan đến việc cấp phép lưu thông các đối tượng động vật hoang dã có tên trong Sách Đỏ của Liên bang Nga đối với cá giống có nguồn gốc nuôi trồng thủy sản (không phải tự nhiên), cần xây dựng thực tiễn áp dụng pháp luật thống nhất giữa Rosprirodnadzor và Rosrybolovstvo. Xác định danh mục đóng các tài liệu cần thiết để làm thủ tục cấp phép, hình thức và nội dung của chúng, có tính đến đặc thù của quần thể cá giống số lượng lớn;
• cần quy định các cơ chế pháp lý và khả năng bồi thường thiệt hại cho nguồn lợi sinh vật thủy sinh bằng cách chuyển một khoản tiền cố định vào ngân sách, vào tài khoản mục tiêu (việc chi tiêu khoản tiền này chỉ có thể được thực hiện cho các biện pháp tái tạo nhân tạo nguồn lợi sinh vật thủy sinh), hoặc thông qua các khoản đóng góp mục tiêu để xây dựng năng lực sản xuất mới đảm bảo thực hiện các biện pháp phục hồi, cải tạo, sửa chữa lớn, mở rộng hoặc tái trang bị kỹ thuật cho các năng lực sản xuất hiện có. Khả năng xác định một khoản tiền thiệt hại cố định phải bồi thường, không phụ thuộc vào giá cá giống và sự sẵn có của cá giống tại các nhà máy cá, sẽ cho phép duy trì trong phạm vi ngân sách của các dự án, cũng như tuân thủ thời hạn thực hiện các biện pháp bồi thường;
• sửa đổi Phương pháp liên quan đến việc đưa vào hệ số điều chỉnh cho mục đích tính toán thiệt hại bằng hiện vật và bằng tiền, cho phép loại bỏ việc tăng chi phí các biện pháp bồi thường lên gấp nhiều lần khi thay thế một loài cá này bằng một loài cá khác có giá trị hơn.

Tất cả các kiến nghị và nhận xét nêu trên đã được gửi đến các ủy ban của chính phủ và bộ ngành tham gia soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật. Khi các sửa đổi và hiệu chỉnh tương ứng được đưa vào các văn bản quy phạm pháp luật của Liên bang Nga liên quan đến việc tái tạo nguồn lợi sinh vật thủy sinh, tính minh bạch và khả năng dự báo của công việc sẽ tăng lên, cho phép các công ty lập kế hoạch và thực hiện hoạt động của mình hiệu quả hơn.