„Czas oddychać”: przewodnik po profilaktyce palenia

Jednym z najtrudniejszych zadań dla pracodawcy w ramach realizacji programów well-beingowych jest profilaktyka palenia. Prawo nie zabrania palenia, odpowiednio wyposażone palarnie muszą istnieć, a wielu palaczy chętnie korzysta z okazji, by pójść na dymka i „nawiązać relacje komunikacyjne”.

Czy warto po raz kolejny mówić o tym, jak bardzo jest to szkodliwe? Wszyscy palacze o tym wiedzą, ale palą dalej. Na każdej paczce papierosów od wielu lat widnieją różne przerażające obrazki i napisy – czy to działa? Niezbyt. W sklepie czasami można usłyszeć: „Nieeee, nie chcę z impotencją, poproszę z rakiem płuc”. Świadomy wybór! Nie całkowita rezygnacja, lecz zakup „innej” choroby.

Co zatem na pewno warto robić?

Trzeba mówić o tym, że palenie pracowników to nie tylko szkoda dla ich zdrowia, ale i dla biznesu. Firma traci średnio ponad 200 000 rubli rocznie przy średnich zarobkach rzędu 4000 rubli dziennie z powodu:

• Utraty czasu pracy. 5-8 przerw na papierosa dziennie to 18-30 dni roboczych w roku = 96 000 rubli rocznie.
• Absencji chorobowej. Palacze chorują o 30-50% częściej – to dodatkowe 5-7 dni niezdolności do pracy w roku = 8000 rubli rocznie.
• Wydajności. Palacze są o 5-15% mniej wydajni, co jest równowartością ~ 96 000 rubli rocznie.

Należy mierzyć i wyodrębniać. Przeprowadzać ankiety dotyczące zdrowego stylu życia wśród pracowników, w których zadajemy pytanie: „Czy używasz produktów zawierających nikotynę?” – i od razu drugie pytanie: „Jeśli tak – czy chciałbyś rzucić?”. Na przykład w firmie OTEKO odsetek osób chcących rzucić palenie wynosi 75% ogólnej liczby palaczy.

W ten sposób znajdujemy grupę docelową, z którą trzeba i można pracować, musimy im tylko pomóc. Nie kijem! Oni i tak chcą rzucić, trzeba im tylko dać do tego narzędzia. Jakie? Na przykład przeprowadzać spotkania dotyczące zdrowego stylu życia w grupach pracowników, podczas których naszym zadaniem nie jest po raz kolejny przedstawiać suche fakty o tym, jak bardzo jest to szkodliwe i złe, ale skłonić palacza do zmiany świadomości, zmiany stosunku do siebie i swojego zdrowia.

Struktura spotkania dotyczącego zdrowego stylu życia:

1. Podkreślamy statystyki: pokazujemy stosunek palących do niepalących, kładziemy nacisk na chęć zdecydowanej większości do porzucenia nałogu.

2. Analizujemy przyczyny, według badań jest ich kilka:

• Stymulacja – palacz wierzy, że papieros pobudza, znosi zmęczenie. Pali, gdy coś idzie nie tak. Ten typ palenia charakteryzuje się wysokim stopniem psychologicznego uzależnienia od nikotyny.
• Wsparcie – ten typ palenia wiąże się z sytuacjami niepokoju, napięcia emocjonalnego, dyskomfortu. Pali, aby powstrzymać gniew, pokonać nieśmiałość, zebrać się na odwagę, poradzić sobie z nieprzyjemną sytuacją.
• Głód – fizyczne przywiązanie do tytoniu. Zapala, gdy spada stężenie nikotyny we krwi. Często pali w każdej sytuacji, wbrew zakazom.
• Zabawa papierosem – palacz „bawi się” w palenie. Ważne są dla niego akcesoria – zapalniczki, popielniczki, gatunek tytoniu. Nierzadko stara się wypuszczać dym na swój własny sposób. Głównie pali w sytuacjach „dla towarzystwa”, ale mało, 2-3 papierosy dziennie.
• Relaks – pali tylko w komfortowych warunkach. Czerpie z palenia dodatkową przyjemność podczas odpoczynku. Z reguły podejmuje próby rzucenia, ale za każdym razem wraca do palenia.
• Refleks – palacz nie tylko nie uświadamia sobie przyczyny swojego palenia, ale często nie zauważa samego faktu. Pali częściej podczas pracy niż w godzinach odpoczynku – im intensywniejsza praca, tym częstszy akt palenia. Można tu również zaliczyć szereg powszechnych wyzwalaczy, przez które ręce same sięgają po papierosa: po jedzeniu, z poranną filiżanką kawy, przed snem, w stresie i przy silnych emocjach (radość, gniew, smutek), gdy jest nudno, gdy się czeka, gdy jest się zmęczonym...

Każdy z palaczy z pewnością odnajdzie siebie wśród tych archetypów. Szczególnym atutem będzie „odpowiedni” prelegent – ktoś, kto palił, ale rzucił. Jeśli tak jest, warto użyć następującego zdania: „Pewnie wydaje wam się, że bardzo łatwo mi o tym mówić, bo przecież nie palę. To nieprawda, paliłem, rzuciłem, a moją przyczyną był »Refleks«”. Albo coś innego.

3. Przyczyny zostały omówione, następnie zadajemy otwarte pytanie: „Czy naprawdę jesteśmy tak uzależnieni, jak nam się wydaje?”

W tym miejscu proponujemy rozwiązanie testu Fagerströma w celu oceny stopnia uzależnienia od nikotyny. Test jest niezwykle prosty, zawiera 6 pytań. Można skorzystać z wersji drukowanej:

Albo wykorzystać formę interaktywną, tworząc ankietę, na przykład w „Yandex Forms” przez analogię:

Doświadczenie z przeprowadzania spotkań dotyczących zdrowego stylu życia w OTEKO pokazało nam, że w 8 na 10 przypadków uzyskujemy wynik „0-2” lub maksymalnie „3-4”, co oznacza odpowiednio „bardzo słabe uzależnienie” i „słabe uzależnienie”. To jest ten przełomowy moment, który zasieje ziarno w umysłach palaczy na rzecz walki z nałogiem, i na nim warto się skupić. Wystarczy bowiem tylko niewielki krok w stronę siebie i swojego zdrowia, aby żyć wolnym od nikotyny. Ze słabym uzależnieniem łatwo walczyć, to nie choroba, a jedynie nawyk.

4. Przyczyny omówione, stopień uzależnienia oceniony, obecni zadadzą sobie pytanie: „Więc co robić?”

Tutaj z pewnością warto opowiedzieć o kilku lifehackach, które pomogą:

• Dać sobie twarde postanowienie rzucenia palenia. Jeśli w siebie wątpimy – na pewno nic z tego nie wyjdzie.
• Oddziaływać na przyczynę palenia: znaleźć alternatywę dla relaksu, odruchów, stymulacji itp. Mogą to być cukierki, aktywność fizyczna, herbata zamiast papierosa i inne możliwe zamienniki – na najtrudniejsze pierwsze kilka tygodni.
• Nie iść na półśrodki: alternatywne spożycie nikotyny, pozorne zmniejszenie liczby wypalanych papierosów. Nie ma bezpiecznych sposobów palenia.
• Szukać lidera. Jeśli na sali jest kierownik – kładziemy nacisk na docelowy model zachowania. Jeśli kierownik działu nie rzucił – szanse na to, że rzucą jego podwładni, drastycznie spadają.

Ale co najważniejsze – należy wzmocnić chęć rzucenia palenia środkami wsparcia i motywacji, nie obiecując przy tym „złotych gór”:

• Profesjonalna pomoc: w OTEKO realizowany jest projekt „Platforma dobrostanu korporacyjnego”, w ramach którego każdy pracownik ma możliwość, na życzenie anonimowo, uzyskania całkowicie bezpłatnych konsultacji w aplikacji mobilnej w wielu obszarach, w tym u ekspertów ds. zdrowego stylu życia, którzy są gotowi pracować indywidualnie w celu opracowania planu rzucenia palenia. Możliwość podłączenia się do platformy jest również zintegrowana z wizualizacją o szkodliwości palenia w postaci kodu QR na plakatach i tabliczkach w każdym miejscu wyznaczonym do palenia.
• Literatura motywacyjna. Najlepsza opcja – zakupić wydania drukowane i udostępnić zainteresowanym słynną książkę Allena Carra „Prosta metoda jak skutecznie rzucić palenie”. Odzew na temat książki jest niesamowity – nie spotkałem jeszcze ani jednego palacza, na którym ta książka nie zrobiłaby ogromnego wrażenia. Ale najważniejszy jest rezultat – ci, którzy przeczytali, rzucili palenie. Ta książka jest dokładnie o tym, o czym mówiłem na początku artykułu – o zmianie świadomości i stosunku do siebie i swojego zdrowia, o tym, że bez nikotyny można żyć wolnym i jest to znacznie łatwiejsze, niż się wydaje.

W przypadku braku możliwości zakupu wersji drukowanej, w internecie można znaleźć ogólnodostępną wersję audio książki (choć jakość nie jest najlepsza). Kolejną opcją zapewnienia pracownikom dostępu do książki jest wykupienie subskrypcji korporacyjnej na platformach, takich jak na przykład „LitRes”.

Świetnie, spotkanie dotyczące zdrowego stylu życia zostało przeprowadzone, teraz „monitorujemy” dział, „utrzymujemy kontakt” z kierownikiem. Nawiasem mówiąc, dodatkowo, aby zaangażować kierownika działu, polecam zastosować „Monitorowanie używania produktów zawierających nikotynę”. To proste: rozpowszechnić taką praktykę, aby w każdym dziale każdy kierownik dokładnie znał stosunek palących do niepalących. Jeśli dział liczy do 50 osób, używamy również list imiennych. Informacje należy umieszczać na tablicach informacyjnych działów: tablicach wizualnego zarządzania efektywnością, tablicach bezpieczeństwa produkcji (HSE), tablicach informacyjnych kierownika itp. Opcji jest wiele, najważniejsze – aby kierownik znał każdego palacza.

Gotowe! Główny „szkielet” projektu został zrealizowany, dalej tylko rozwój, ograniczony waszą kreatywnością, wyobraźnią i możliwościami finansowymi.

W szczególności w OTEKO planujemy wprowadzić monitorowanie wskaźników zdrowego stylu życia – jako czynnik wpływający na motywację kierowników liniowych: wdrożyć w każdym dziale monitorowanie ilościowego i jakościowego stosunku takich wskaźników w dziale, jak palenie, zdawanie norm sprawnościowych (np. GTO), liczba pracowników regularnie uprawiających sport, wskaźnik masy ciała (BMI), liczba dni niezdolności do pracy. Te wskaźniki i ich dynamika będą oceniane w ramach codziennych obchodów liniowych pod kierownictwem Dyrekcji ds. Bezpieczeństwa Produkcji (HSE). Brak dynamiki w zakresie zdrowego stylu życia – ocena obszaru, działu lub hali ulega obniżeniu. Jest dynamika – świetnie, to czynnik, który wpłynie na końcową ocenę działu.

Kolejną aktywnością w ramach rozwoju projektu jest „Sztafeta zdrowia”. Nagranie wywiadu, w którym bohater opowiada o swoich doświadczeniach związanych z rzuceniem palenia. Grupa docelowa – najwyższe kierownictwo, ponieważ, jak pamiętamy, wzorem do naśladowania jest właśnie kierownik. Na koniec wywiadu sztafeta rzucania palenia jest przekazywana innemu kierownikowi po uprzednim uzgodnieniu, z określeniem terminów.

Nagradzanie. Nie zapominajmy o docenieniu zasługi rzucenia palenia, bo to naprawdę zwycięstwo! Nie obiecujemy tego od razu, ale po fakcie rzucenia, gdy bezpośredni przełożony potwierdzi, że ten konkretny pracownik rzucił palenie i „trzyma się” już od dwóch miesięcy – wyrażamy uznanie. Ogłaszamy to publicznie – na spotkaniach zmianowych, dniach bezpieczeństwa (HSE), wyjazdach integracyjnych i innych wydarzeniach.

Koledzy, powodzenia!