Sự phổ biến của việc đánh giá hệ thống quản lý chất lượng, môi trường và an toàn đang ngày càng gia tăng trong các doanh nghiệp Nga vì nhiều lý do khác nhau. Có những đơn vị mong muốn đạt được chứng chỉ ISO 45001/9001/14001 hằng ao ước, trong khi những đơn vị khác lại hiểu rõ giá trị của hoạt động này và muốn nắm bắt tường tận các "điểm yếu" của công ty để tiếp tục phát triển.
Đánh giá là gì? Đó là một quá trình có hệ thống, độc lập và được lập thành văn bản nhằm thu thập bằng chứng khách quan và đánh giá chúng một cách khách quan để xác định mức độ đáp ứng các tiêu chí đánh giá. Nói cách khác, đây không phải là nỗ lực tìm lỗi bằng mọi giá, mà là để tìm hiểu xem những quy trình nào đã có sẵn và làm thế nào để hoàn thiện chúng nhằm đạt được hiệu quả tối đa.
Có một vài cách để thực hiện đánh giá. Công ty có thể sử dụng nguồn lực và chuyên môn nội bộ để tiến hành đánh giá nội bộ hoặc mời các chuyên gia bên ngoài. Nhiệm vụ của cả hai đều giống nhau: tìm ra các "điểm yếu" và đưa ra khuyến nghị cải tiến. Tuy nhiên, như người ta thường nói, "con quỷ nằm ở chi tiết", cả đánh giá viên bên ngoài và nội bộ đều có những mặt hạn chế riêng. Khi đưa ra lựa chọn, ban lãnh đạo công ty cần hiểu rõ những gì họ có thể (hoặc không thể) nhận được từ kết quả đó.
Tư vấn bên ngoài (Nhược điểm):
? Không quen thuộc với hoạt động sản xuất - sẽ mất nhiều thời gian hơn để hiểu hệ thống và quy trình.
? Chi phí cao hơn nhiều so với việc tự thực hiện đánh giá.
? Có nguy cơ bị cuốn theo các tư vấn viên, khi sau khi đánh giá, họ bắt đầu thúc đẩy tối đa các sản phẩm dịch vụ của chính mình.
Đánh giá viên nội bộ (Nhược điểm):
? Thiếu tính độc lập
? Làm xao nhãng nguồn lực khỏi công việc chuyên môn thường nhật
? Thiếu kinh nghiệm thực tiễn rộng rãi
? Có thể đưa ra những nhận định chủ quan và định kiến
Vì vậy, lý tưởng nhất là nên kết hợp giữa đánh giá bên ngoài với việc phát triển và huy động nguồn lực nội bộ song song.
Để việc đánh giá đạt hiệu quả tối đa, đánh giá viên phải là một chuyên gia trình độ cao.
Sự chuyên nghiệp là một khái niệm trừu tượng khó đo lường, nhưng nếu một người không có tố chất đó, chúng ta sẽ nhận ra ngay lập tức.
? Tính chính trực
? Trình bày khách quan
? Sự thận trọng nghề nghiệp cần thiết
? Tính bảo mật
? Tính độc lập
? Tiếp cận dựa trên bằng chứng
? Tiếp cận dựa trên rủi ro
Một vài ví dụ thực tế và đáng buồn từ thực tiễn:
- "Tháng sau chứng chỉ HSE của cán bộ chuyên trách sẽ hết hạn, vì vậy hiện tại cán bộ của bạn không đủ năng lực cho vị trí đang đảm nhiệm."
- "Công ty không gửi yêu cầu đến cảnh sát giao thông về số vụ tai nạn của phương tiện mình, vì vậy chúng tôi kết luận rằng hệ thống an toàn giao thông đường bộ của công ty không hoạt động" (mặc dù có đầy đủ hồ sơ đào tạo cho cả người quản lý và lái xe, các quy định, khám sức khỏe, các quyết định và những thứ khác).
- "Công ty thực hiện các công việc nguy hiểm, nhưng tôi không hiểu gì về mảng đó nên tốt nhất tôi sẽ kiểm tra dây điện của ấm đun nước trong văn phòng."
- "Nhận xét này sếp sẽ không thích đâu, nên chúng ta hãy bỏ nó ra khỏi báo cáo."
- "Tuyệt quá, mình được đánh giá chỗ này, phen này mình sẽ 'vặn' cho họ biết tay."
Làm thế nào để khắc phục điều này? Bằng cách mở rộng tầm nhìn cho các đánh giá viên, tăng cường sự tham gia của họ vào sản xuất, huấn luyện (coaching) từ những nhân viên giàu kinh nghiệm và thường xuyên nâng cao trình độ tại các trung tâm đào tạo uy tín và đáng tin cậy.
Các giai đoạn quan trọng của đánh giá là nghiên cứu tài liệu của công ty và bắt buộc phải đến thăm trực tiếp các khu vực sản xuất, nơi các đánh giá viên quan sát cách quy trình vận hành, cách thiết bị hoạt động, trò chuyện với nhân viên ở các cấp độ khác nhau và quan sát điều kiện làm việc. Tất nhiên, tình hình hiện nay đặt ra những điều kiện khắt khe, nhưng cho đến nay tôi vẫn chưa cảm nhận được giá trị của việc đánh giá hệ thống an toàn hoặc bảo vệ môi trường từ xa. Và liệu có thể công nhận một hoạt động như vậy là đánh giá hay không...? Đối với tôi, câu hỏi này vẫn còn bỏ ngỏ...
Kết quả cuối cùng của đánh giá rất đơn giản – cung cấp cho ban lãnh đạo một cái nhìn khách quan về tình trạng hiện tại của các quy trình. Để làm gì? Để người lãnh đạo có thể đánh giá các nguồn lực hiện có và đưa ra quyết định về hướng phát triển tiếp theo.
Phương pháp luận đánh giá được trình bày chi tiết trong ISO 19011:2018. Hướng dẫn đánh giá hệ thống quản lý.