Chuyên gia HSE: làm thế nào để được săn đón trên thị trường và không dẫm chân tại chỗ

Những người mù chữ trong thế kỷ XXI sẽ không phải là những người

không biết đọc và biết viết, mà là những người không biết

học hỏi, từ bỏ những điều cũ kỹ và học lại từ đầu.

Alvin Toffler

Hãy tưởng tượng xem một chuyên gia HSE cần phải có bao nhiêu kiến thức, kỹ năng và nghiệp vụ. Kỹ năng đọc hiểu các văn bản pháp luật và dựa vào đó để xây dựng các quy định nội bộ; kiến thức và khả năng áp dụng các yêu cầu kỹ thuật trong lĩnh vực an toàn vệ sinh lao động, phòng cháy chữa cháy, an toàn điện, và đối với một số người còn là an toàn công nghiệp; kỹ năng đào tạo; kỹ năng thuyết phục để «bán» những ý tưởng, dự án, chương trình của mình; kỹ năng giao tiếp, thuyết phục, tạo động lực, sẻ chia, chỉ đạo… Danh sách này đơn giản là vô tận. Và tất cả những điều đó lại diễn ra trong kỷ nguyên đầy biến động, trong điều kiện nguồn lực hạn chế và áp lực căng thẳng ngày càng gia tăng.

Cả những chuyên gia trẻ tuổi lẫn những người đã làm nghề lâu năm đều phải đối mặt với bài toán: làm sao để vừa làm việc trong điều kiện khó khăn, vừa phát triển bản thân và bắt kịp thời đại, khi đôi lúc bạn bị kéo lùi lại, trong đó có cả bởi những văn bản pháp quy đã lỗi thời hàng năm, thậm chí hàng thập kỷ? Làm thế nào để gieo vào lòng mọi người sự thấu hiểu về tầm quan trọng của văn hóa an toàn, không chỉ ở nơi làm việc mà còn trong đời sống sinh hoạt thường ngày? Làm sao để truyền tải cho ban lãnh đạo và người lao động thấy được giá trị của chính bộ phận HSE? Và làm thế nào để bản thân không bị nhấn chìm trong đại dương các yêu cầu, trước nhu cầu phải theo dõi những thay đổi liên tục bên trong lẫn bên ngoài tổ chức, vừa học hỏi và phát triển song song hàng chục kỹ năng, mà vẫn kịp dành thời gian cho gia đình, cha mẹ, con cái, bạn bè, đồng thời tìm được khoảng trống giữa tất cả những điều đó để ngủ nghỉ? Làm sao để học cách dung hòa tất cả những việc này, giữ gìn sức khỏe thể chất và tinh thần mà vẫn trở thành một chuyên gia được săn đón?

Dale Carnegie từng nói rằng: «Để trở thành một người thú vị, hãy là một người biết quan tâm». Điều này hoàn toàn đúng với lĩnh vực HSE: nếu bạn muốn trở nên hấp dẫn trong mắt các nhà tuyển dụng, hãy chủ động quan tâm đến những xu hướng mới, công nghệ mới, tiếp thu kiến thức mới, học hỏi, học lại và thay đổi bản thân.

Và điều đầu tiên cần làm để trở nên được săn đón và thu hút là hãy thể hiện bản thân và tạo dựng độ nhận diện. Nhiều người thường e ngại cụm từ «thương hiệu cá nhân» và than phiền rằng họ đã quá mệt mỏi với những ai viết về nó. Nhưng nếu muốn được săn đón và ghi nhận, bạn cần biết cách thu hút sự chú ý về phía mình theo nghĩa tích cực của từ này. Một hình ảnh được xây dựng bài bản, uy tín xứng đáng dựa trên kiến thức, kỹ năng cũng như phẩm chất cá nhân, cùng giá trị nội tại và năng lực chuyên môn – tất cả những điều đó giúp người làm nghề trở nên nổi bật trước đồng nghiệp và nhà tuyển dụng, đồng thời giúp xây dựng chính thương hiệu cá nhân đó trên thị trường lao động và trong cộng đồng chuyên môn.

Xây dựng THƯƠNG HIỆU cá nhân (Hình 1. Cách giải nghĩa của tác giả đối với từ viết tắt «THƯƠNG HIỆU») hoàn toàn không phải là một quá trình đơn giản; bạn cần phải thấu hiểu bản thân, hiểu rõ nghề nghiệp và vị trí của mình trong đó, cũng như nắm được điều gì và bằng cách nào sẽ trở thành nền tảng cho thương hiệu cá nhân. Ở đây, điều quan trọng là phải có tư duy phản biện và biết đánh giá bản thân một cách trung thực trong tương quan với những người khác. Cần nhớ rằng thương hiệu là của bạn, nhưng bạn tạo ra nó không chỉ cho riêng mình mà còn cho cả những người xung quanh – họ sẽ nhận diện bạn qua thương hiệu đó. Thương hiệu cá nhân luôn gắn liền với thực tế: kiến thức, kỹ năng, nghiệp vụ, ý tưởng, quan điểm của bạn về một vấn đề nào đó, cũng như uy tín của bạn. Và nếu bạn nhớ lại bất kỳ thương hiệu nổi tiếng nào mà mình biết, dù là ô tô, quần áo hay thiết bị công nghệ – chúng đều có chung ít nhất một điểm: độ tin cậy và tính hiệu quả. Nếu bạn là một cá nhân mang tầm thương hiệu, sẽ không ai hoài nghi về độ tin cậy và hiệu quả của bạn; mọi người sẽ tin tưởng bạn, và ngược lại, nhiệm vụ của bạn là phải xứng đáng với niềm tin ấy. Những người tạo dựng một thương hiệu ảo, không được bảo chứng bởi tất cả các yếu tố trên, sớm muộn gì cũng bị hạ bệ khỏi bệ vinh quang của mình. Còn những ai biết thể hiện và chứng minh tất cả bằng thành tựu, việc làm và hành động thực tế thì vẫn tiếp tục phát triển và vươn lên.

Hình 1 Cách giải nghĩa của tác giả đối với từ viết tắt «THƯƠNG HIỆU»

Tuy nhiên, việc sở hữu thương hiệu cá nhân vẫn chưa phải là tất cả. Hãy một lần nữa nhớ lại bất kỳ sản phẩm nào đang được ưa chuộng trên thị trường hoặc trong giới chuyên môn. Bao bì và hoạt động quảng bá – đó chính là những yếu tố chiếm tỷ trọng lớn tạo nên thành công trên thị trường và trong giới chuyên gia. Bạn có thể là một chuyên gia HSE xuất sắc, nhưng nếu không ai biết đến bạn, nếu bạn không khẳng định tên tuổi của mình, bạn sẽ không thể trở thành người được săn đón và có độ nhận diện cao. Trong thời đại ngày nay, vấn đề này được giải quyết khá đơn giản: phát triển các trang mạng xã hội, đăng tải bài viết, diễn thuyết tại các diễn đàn chuyên ngành – tất cả những hoạt động này sẽ giúp bạn tự quảng bá và định hình diện mạo cho thương hiệu cá nhân của mình. Và khi chuẩn bị «diện mạo» (Hình 2. Cách giải nghĩa của tác giả đối với từ viết tắt «DIỆN MẠO») cho thương hiệu của mình, nhất định hãy chú trọng đến nét độc đáo riêng, thu hút sự chú ý của khán giả bằng uy tín của bạn trong cộng đồng chuyên môn, hãy sáng tạo nhưng ở mức độ vừa phải, có trách nhiệm với những gì mình đề xuất và cách thức thực hiện, đồng thời nhất định phải cho thấy chiều rộng lẫn chiều sâu năng lực của bạn, mang lại sự lựa chọn cho các nhà tuyển dụng tiềm năng hoặc đồng nghiệp, đối tác thông qua các sản phẩm, kỹ năng và nghiệp vụ của bạn. Khi ấy, câu hát quen thuộc «người chọn ta, ta chọn người…» sẽ khép lại bằng một cái kết viên mãn khi mọi thứ đồng điệu, và mọi yếu tố thuận lợi sẽ hội tụ cho bạn cùng những đối tác – dù đó là nhà tuyển dụng hay biên tập viên một tạp chí chuyên ngành – mà chính bạn đang mong muốn tìm kiếm.

Hình 2 Cách giải nghĩa của tác giả đối với từ viết tắt «DIỆN MẠO»

Thế nhưng, một khi đã tạo dựng được thương hiệu cá nhân, điều đó không có nghĩa là bạn có thể dừng lại, trừ phi bạn đang có ý định nghỉ hưu để dành trọn thời gian cho việc câu cá, làm vườn hay nằm dài trên ghế sofa.

Một trong những điều kiện tiên quyết tạo nên thành công của một chuyên gia được săn đón là học tập không ngừng, đúng như những gì Brian Tracy đã viết: «Học tập không ngừng là chìa khóa dẫn đến thành công trong thế kỷ XXI. Học tập suốt đời là yêu cầu tối thiểu để đạt được thành công trong lĩnh vực của bạn (cũng như trong bất kỳ lĩnh vực nào khác)».

Tuy nhiên, chỉ tính liên tục thôi thì chưa đủ; điều quan trọng còn là chất lượng đào tạo, cũng như việc học tập phải bám sát định hướng phát triển của bản thân. Hiện nay có biết bao khóa học, chương trình huấn luyện và giải pháp đào tạo qua trò chơi khác nhau. Mọi người tham gia các khóa học đó, tiêu tốn tiền bạc, công sức và quan trọng nhất là thời gian của mình, nhưng không phải lúc nào cũng hiểu rõ mình cần tất cả những thứ đó để làm gì và vì mục đích gì.

Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên của việc học tập hiệu quả là:

• tôi biết rõ mình cần tất cả những gì mình đang tìm hiểu và lĩnh hội để làm gì và vì mục đích gì
• tôi biết rõ mình có thể áp dụng chúng ở đâu và như thế nào.

Tất nhiên sẽ có những chương trình học mà ở đó bạn không hiểu nổi mình cần nó để làm gì – lúc này có thể nhớ lại những năm tháng phổ thông và đại học, khi chúng ta phải học rất nhiều môn. Những môn học từng có vẻ chẳng cần thiết đối với chúng ta. Tuy nhiên, ở đây cần tính đến một khía cạnh khác: một số kiến thức có thể sẽ hữu ích cho chúng ta về sau, và bản thân quá trình nhận thức – ngay cả việc tiếp thu những kiến thức tưởng chừng không cần thiết – cũng giúp rèn luyện nhiều nhóm kỹ năng khác nhau.

Hiện nay, từ nhiều nguồn khác nhau, ta có thể tìm thấy đủ loại thông tin về các kỹ năng; chúng tôi đã tổng hợp tất cả các loại kỹ năng thành một hệ thống và đề xuất áp dụng hệ thống này trong quá trình phát triển và đào tạo các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. (Hình 3. Góc nhìn của nhóm tác giả về hệ thống kỹ năng hiện có – tác giả T. Borisova, S. Sukhorukova).

Hình 3. Góc nhìn của nhóm tác giả về hệ thống kỹ năng hiện có – tác giả T. Borisova, S. Sukhorukova

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ không đi sâu phân tích chi tiết từng nhóm và các kỹ năng thành phần bên trong; mục tiêu của chúng tôi là giúp các chuyên gia HSE hình dung được khối lượng công việc cần thực hiện và những yếu tố cần trau dồi ở bản thân để gặt hái thành công trong nghề nghiệp. Vấn đề còn lại là trả lời câu hỏi làm thế nào để bản thân có thể phát triển:

• những kỹ năng chưa được hình thành hoặc chưa đạt đến mức độ cần thiết;
• nhiều kỹ năng cùng một lúc, bởi thông thường
• trong thời gian ngắn nhất với chi phí hợp lý, đồng thời vẫn dành được thời gian không chỉ cho công việc và học tập mà còn cho gia đình và bản thân.

Và đến đây, thật đáng để nhắc lại câu nói của Henry Ford: «Không có việc gì là không thể thực hiện được nếu bạn chia nhỏ nó ra thành từng phần».

Vì vậy, chúng ta cũng sẽ chia bài toán phức tạp này thành từng giai đoạn:

Giai đoạn thứ nhất – đánh giá hiện trạng. Bạn sẽ cần phải thấu hiểu nội tâm và làm việc với chính mình. Một người tự làm điều này mà không có sự hỗ trợ từ bên ngoài là chuyện không hề dễ dàng, bởi chúng ta thường bị cản trở bởi lối tư duy đường hầm và cái nhìn phiến diện về tình hình. Những người có thể hỗ trợ bạn trong khâu đánh giá này là chuyên viên bộ phận HR, chuyên gia tư vấn nghề nghiệp, huấn luyện viên khai vấn, và nếu bạn nhận thấy mình có những nỗi sợ hãi, lo âu, hội chứng kiệt sức nghề nghiệp hoặc những vấn đề tâm lý khác thì có thể tìm đến cả chuyên gia tâm lý.

Giai đoạn thứ hai sẽ là xây dựng Kế hoạch phát triển cá nhân (IDP). Mỗi cá nhân là một bản thể duy nhất. Và lộ trình phát triển của mỗi người cũng mang tính độc bản. Tất cả những yếu tố đó cần được tính đến khi thiết kế lộ trình học tập cá nhân hóa nằm trong định hướng phát triển bản thân. Nếu bạn học chỗ này một ít, chỗ kia một chút một cách thiếu hệ thống, kết quả nhận được có thể sẽ còn cách rất xa so với những gì bạn kỳ vọng và mong đợi.

Và giai đoạn thứ ba sẽ là hiện thực hóa kế hoạch bằng hành động. Nếu chỉ nằm dài trên ghế sofa và mơ tưởng về thành công, bạn sẽ chẳng thể tiến xa được. Hơn nữa, một mục tiêu không có kế hoạch rõ ràng, như Antoine de Saint-Exupéry từng nói, thì chỉ là một giấc mơ. Cần có những hành động cụ thể, có mục đích, được xác định rõ về mặt thời gian kèm theo việc theo dõi kết quả, và cả quá trình rút kinh nghiệm từ những sai lầm. Như S. Vantal từng chí lý nói rằng: «Nếu bạn vấp ngã, điều đó chưa hẳn có nghĩa là bạn đang đi sai đường».

Chúng ta thấy rằng để trở thành một chuyên gia được săn đón là cả một hành trình. Hành trình ấy đầy gian nan, trên đó bạn có thể gặp phải vô vàn trở ngại, đôi lúc có thể nảy sinh ý muốn dừng lại, rẽ ngang hoặc quay đầu. Và cũng như trên bất kỳ con đường nào, nếu đi một mình, bạn sẽ thấy rất vất vả; nhưng nếu có những người đồng hành trợ giúp – người cố vấn, huấn luyện viên khai vấn, người hướng dẫn hay đồng nghiệp – thì chặng đường ấy sẽ không còn đáng sợ nữa, bạn sẽ luôn nhận được sự nâng đỡ để có thể chinh phục những tầm cao và đỉnh cao mới. Hãy mạnh dạn dấn thân, rồi mọi chuyện sẽ thành công!