Chuyên gia HSE: Cách để trở nên đắt giá trên thị trường và không ngừng tiến bước

Những người mù chữ trong thế kỷ XXI không phải là những người không biết đọc, biết viết, mà là những người không biết học hỏi, từ bỏ những gì đã học và học lại từ đầu.

Alvin Toffler

Hãy tưởng tượng một chuyên gia HSE cần phải có bao nhiêu kiến thức, kỹ năng và năng lực. Khả năng đọc các tài liệu pháp lý và dựa trên đó để soạn thảo các văn bản quy phạm nội bộ; kiến thức và việc áp dụng các yêu cầu kỹ thuật trong lĩnh vực an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy, an toàn điện, và đối với một số người còn là an toàn công nghiệp; kỹ năng đào tạo; kỹ năng bán hàng – bán những ý tưởng, dự án, chương trình của mình; kỹ năng nói, thuyết phục, tạo động lực, an ủi, ra lệnh… Danh sách này đơn giản là vô tận. Và tất cả những điều này diễn ra trong kỷ nguyên của những thay đổi, trong điều kiện nguồn lực hạn chế và áp lực căng thẳng gia tăng.

Các chuyên gia trẻ và cả những người đã làm việc lâu năm đều đối mặt với vấn đề: làm thế nào để phát triển, bắt kịp thời đại khi làm việc trong những điều kiện khó khăn, khi đôi khi bạn bị kéo lùi lại, bao gồm cả bởi một số văn bản pháp luật đã lỗi thời hàng năm và hàng thập kỷ? Làm thế nào để truyền đạt cho mọi người hiểu tầm quan trọng của văn hóa an toàn, không chỉ trong công việc mà còn trong đời sống sinh hoạt? Làm thế nào để ban lãnh đạo và nhân viên hiểu được giá trị của chính chức năng HSE? Và làm thế nào để bản thân không bị chìm nghỉm trong đại dương các yêu cầu, nhu cầu theo dõi những thay đổi liên tục bên trong và bên ngoài tổ chức, trong khi phải học hỏi và phát triển hàng chục kỹ năng song song, mà vẫn dành được thời gian cho gia đình, cha mẹ, con cái, bạn bè và tìm thấy thời gian để ngủ và nghỉ ngơi? Làm thế nào để học cách kết hợp tất cả những điều đó, giữ cho mình khỏe mạnh về thể chất và tinh thần, đồng thời vẫn là một chuyên gia được săn đón?

Dale Carnegie từng nói rằng “để trở nên thú vị, hãy là người biết quan tâm”. Điều này hoàn toàn áp dụng được cho lĩnh vực HSE, nếu bạn muốn trở nên thú vị trong mắt nhà tuyển dụng – hãy quan tâm đến: các xu hướng mới, công nghệ mới, tiếp nhận kiến thức mới, học hỏi, học lại và thay đổi.

Và điều đầu tiên cần làm để trở nên đắt giá và thú vị là phải thể hiện bản thân và được nhận diện. Nhiều người e ngại cụm từ “thương hiệu cá nhân” và nói rằng họ đã quá mệt mỏi với những ai viết về nó. Nhưng nếu bạn muốn được săn đón và nhận diện, bạn cần phải biết cách thu hút sự chú ý theo nghĩa tích cực của từ này. Một hình ảnh được xây dựng bài bản, một danh tiếng xứng đáng dựa trên kiến thức, kỹ năng cũng như phẩm chất cá nhân, sự hiện diện của các giá trị cá nhân và nghề nghiệp – tất cả những điều này giúp chuyên gia trở nên nổi bật trong mắt đồng nghiệp và nhà tuyển dụng, đồng thời giúp xây dựng chính thương hiệu cá nhân đó trên thị trường lao động và trong cộng đồng chuyên môn.

Xây dựng THƯƠNG HIỆU cá nhân (Hình 1 Giải mã từ viết tắt tiếng Nga “БРЕНД” của tác giả) là một quá trình không hề đơn giản, cần phải hiểu rõ bản thân, nghề nghiệp và vị trí của mình trong đó, hiểu điều gì và làm thế nào để đặt nền móng cho thương hiệu cá nhân. Ở đây, điều quan trọng là phải có tư duy phản biện và biết đánh giá bản thân một cách trung thực so với những người khác. Cần nhớ rằng thương hiệu là của bạn, nhưng bạn tạo ra nó không chỉ cho mình mà còn cho người khác - qua đó họ sẽ nhận ra bạn. Thương hiệu cá nhân luôn là thực tế: kiến thức, kỹ năng, năng lực, ý tưởng, quan điểm của bạn về một vấn đề nào đó, uy tín của bạn. Và nếu bạn nhớ lại bất kỳ thương hiệu nổi tiếng nào mà bạn biết, dù là xe hơi, quần áo hay thiết bị – chúng đều có ít nhất một điểm chung: sự tin cậy và hiệu quả. Nếu bạn là một người-thương-hiệu, thì sự tin cậy và hiệu quả của bạn sẽ không ai nghi ngờ, bạn sẽ được tin tưởng, và đến lượt mình, bạn phải chứng minh sự tin tưởng đó là xứng đáng. Những người tạo ra thương hiệu giả tạo, không được xác thực bởi tất cả các điều kiện này, sớm muộn gì cũng bị lật đổ khỏi bệ thờ của họ. Còn những người có thể thể hiện và chứng minh bằng thành tựu, công việc và hành động thì vẫn tiếp tục phát triển và lớn mạnh.

Hình 1. Giải mã từ viết tắt tiếng Nga “БРЕНД” (BRAND) của tác giả

Nhưng có thương hiệu cá nhân thôi là chưa đủ. Hãy một lần nữa nhớ lại bất kỳ sản phẩm nào được săn đón trên thị trường hoặc bởi các chuyên gia. Đóng gói và quảng bá – đó là những gì chiếm phần lớn thành công trên thị trường. Bạn có thể là một chuyên gia HSE tuyệt vời, nhưng nếu không ai biết về bạn, nếu bạn không lên tiếng về mình, bạn sẽ không bao giờ trở nên đắt giá và được nhận diện. Trong thời đại của chúng ta, vấn đề này được giải quyết khá đơn giản: phát triển các trang mạng xã hội, đăng bài viết, phát biểu tại các diễn đàn chuyên môn – tất cả những điều này sẽ giúp bạn quảng bá bản thân và “đóng gói” thương hiệu cá nhân của mình. Và khi chuẩn bị “đóng gói” (Hình 2 Giải mã từ viết tắt tiếng Nga “УПАКОВКА” của tác giả) thương hiệu của mình, nhất định hãy chú ý đến sự độc đáo của bạn, thu hút sự chú ý của khán giả bằng uy tín của bạn trong cộng đồng chuyên môn, hãy sáng tạo nhưng ở mức độ vừa phải, có trách nhiệm với những gì và cách thức bạn đề xuất, đồng thời nhất định phải cho thấy chiều rộng và chiều sâu khả năng của bạn, mang lại sự lựa chọn cho các nhà tuyển dụng tiềm năng hoặc đồng nghiệp, đối tác về các sản phẩm, kỹ năng và năng lực của bạn. Và khi đó, những lời bài hát: “họ chọn chúng ta, chúng ta chọn họ…” sẽ kết thúc bằng việc mọi thứ trùng khớp, và tất cả các vì sao sẽ tỏa sáng cho bạn và những đối tác, dù đó là nhà tuyển dụng hay biên tập viên của một tạp chí chuyên ngành mà chính bạn muốn tìm kiếm.

Hình 2. Giải mã từ viết tắt tiếng Nga “УПАКОВКА” (PACKAGING) của tác giả

Nhưng một khi đã tạo ra thương hiệu cá nhân, không có nghĩa là bạn có thể dừng lại ở đó, trừ khi bạn định nghỉ hưu để cống hiến mình cho việc câu cá, làm vườn hay nằm trên ghế sofa.

Một trong những điều kiện then chốt để thành công của một chuyên gia đắt giá là học tập không ngừng, như Brian Tracy đã viết: “Học tập không ngừng là chìa khóa dẫn đến thành công trong thế kỷ XXI. Học tập suốt đời là yêu cầu tối thiểu để thành công trong lĩnh vực của bạn (cũng như trong bất kỳ lĩnh vực nào khác)”.

Nhưng chỉ không ngừng thôi là chưa đủ, quan trọng là phải học tập chất lượng, cũng như học tập trong khuôn khổ định hướng phát triển của mình. Hiện nay có rất nhiều khóa học, buổi đào tạo, giải pháp trò chơi hóa cho việc học tập. Mọi người tham gia, chi tiền bạc, công sức và quan trọng nhất là thời gian, nhưng không phải lúc nào cũng hiểu tại sao và để làm gì họ cần tất cả những thứ đó.

Vì vậy, quy tắc đầu tiên của việc học tập hiệu quả là:

• Tôi biết tại sao và để làm gì tôi cần tất cả những gì tôi đang tìm hiểu và khám phá
• Tôi biết tôi có thể áp dụng nó ở đâu và như thế nào.

Sẽ có những lúc học tập mà bạn không hiểu tại sao mình lại cần nó – lúc này có thể nhớ lại những năm tháng phổ thông và đại học khi chúng ta học rất nhiều môn học có vẻ như không cần thiết. Nhưng ở đây cần tính đến một khía cạnh khác, đó là một số kiến thức có thể sẽ hữu ích cho chúng ta sau này, và chính quá trình nhận thức – việc tiếp nhận ngay cả những kiến thức dường như không cần thiết – cũng phát triển các loại kỹ năng khác nhau.

Trong các nguồn tài liệu khác nhau hiện nay, bạn có thể tìm thấy thông tin đa dạng về các kỹ năng, chúng tôi đã hợp nhất tất cả các loại kỹ năng thành một hệ thống, mà chúng tôi đề xuất tuân theo khi phát triển và đào tạo các chuyên gia ở các lĩnh vực khác nhau. (Hình 3 Tầm nhìn của tác giả về hệ thống kỹ năng hiện đang tồn tại – tác giả T. Borisova, S. Sukhorukova).

Hình 3. Tầm nhìn của tác giả về hệ thống kỹ năng hiện đang tồn tại – tác giả T. Borisova, S. Sukhorukova

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ không xem xét chi tiết các nhóm và các kỹ năng nằm trong đó, mục tiêu của chúng tôi là cho các chuyên gia HSE thấy khối lượng công việc cần thực hiện và những gì nên phát triển ở bản thân để đạt được thành công trong nghề nghiệp. Câu hỏi còn lại là làm thế nào để phát triển ở bản thân:

• những gì chưa được phát triển hoặc phát triển chưa đúng mức;
• cùng lúc nhiều kỹ năng;
• trong thời gian ngắn nhất với chi phí hợp lý, trong khi vẫn dành thời gian không chỉ cho công việc và học tập mà còn cho gia đình và bản thân.

Và ở đây nên nhớ lại lời của Henry Ford, người đã nói rằng: “Không có việc gì là quá khó nếu bạn chia nhỏ nó ra”.

Vì vậy, chúng tôi cũng chia nhiệm vụ phức tạp này thành các phần:

Giai đoạn thứ nhất – Chẩn đoán. Bạn sẽ cần phải hiểu rõ bản thân mình. Một người tự làm việc này mà không có sự trợ giúp từ bên ngoài là không hề đơn giản, vì chúng ta bị cản trở bởi tư duy lối mòn, cái nhìn phiến diện về tình huống. Các nhân viên bộ phận HR, chuyên gia tư vấn nghề nghiệp, huấn luyện viên (coach) có thể giúp bạn chẩn đoán, và nếu bạn phát hiện ra nỗi sợ hãi, lo âu, hội chứng kiệt sức hoặc các đặc điểm khác, thì cả chuyên gia tâm lý cũng có thể giúp đỡ.

Giai đoạn thứ hai sẽ là xây dựng Kế hoạch Phát triển Cá nhân (IDP). Mỗi người là duy nhất. Và sự phát triển của mỗi người cũng là duy nhất. Tất cả những điều này cần được tính đến khi lập lộ trình giáo dục cá nhân trong khuôn khổ định hướng phát triển cá nhân. Nếu bạn học chỗ này một ít, chỗ kia một ít một cách không hệ thống, thì kết quả có thể khác xa so với những gì bạn hy vọng và mong đợi.

Và giai đoạn thứ ba sẽ là hiện thực hóa kế hoạch thành hành động. Chỉ nằm trên ghế sofa và mơ mộng về thành công, bạn sẽ không đi được xa. Và như Antoine de Saint-Exupéry đã nói, một mục tiêu không có kế hoạch cụ thể chỉ là một giấc mơ. Những hành động cụ thể, có mục đích, được xác định rõ về thời gian với việc theo dõi kết quả, và cả việc rút kinh nghiệm từ những sai lầm. Như S. Vantal đã nói một cách khôn ngoan: “Nếu bạn vấp ngã, điều đó không có nghĩa là bạn đang đi sai đường”.

Chúng ta thấy rằng để trở thành một chuyên gia đắt giá là một hành trình. Nó đầy gian nan, trên đó bạn có thể gặp nhiều trở ngại, có thể nảy sinh ý muốn dừng lại, rẽ ngang hoặc quay đầu. Và như trên bất kỳ hành trình nào, nếu bạn đi một mình – bạn sẽ thấy vất vả, nhưng nếu bạn có những người trợ giúp – người cố vấn (mentor), huấn luyện viên (coach), người hướng dẫn, đồng nghiệp, thì hành trình đó sẽ không còn đáng sợ, bạn sẽ được hỗ trợ và có thể đạt được những đỉnh cao. Hãy dũng cảm dấn bước, và mọi thứ sẽ thành công!