Phương pháp đánh giá mức độ an toàn và tâm lý tích cực (hoặc tiêu cực) của tập thể lao động

Trong quá trình thực hiện các biện pháp phòng ngừa HSE tại nơi làm việc, tôi tự hỏi liệu nhân viên của chúng ta cảm thấy an toàn đến mức nào, họ chú ý đến các vấn đề an toàn ra sao và môi trường tâm lý trong tập thể có thực sự tích cực hay không. Sau khi phân tích các sản phẩm và phương pháp hiện có, cộng với việc bản thân có văn bằng hai về tâm lý học, tôi đã nảy ra ý tưởng phát triển một phương pháp phân tích và quyết định chia sẻ nó với cộng đồng.

Phương pháp

Phương pháp này được tôi xây dựng dựa trên nền tảng phương pháp "Tập thể của chúng ta như thế nào" của nhà tâm lý học người Liên Xô, chuyên gia về tâm lý học xã hội và sư phạm, Tiến sĩ Tâm lý học Anatoly Nikolaevich Lutoshkin. Phương pháp gốc ban đầu được thiết kế để đánh giá mức độ hài lòng của người học đối với tập thể của họ, bất kể là trẻ nhỏ hay sinh viên trưởng thành.

Mục tiêu đặt ra là nghiên cứu mức độ an toàn và tâm lý tích cực hoặc tiêu cực của tập thể lao động. Trong phương pháp đề xuất, mức độ tích cực được xác định thông qua phương pháp khảo sát (bảng hỏi). Phương pháp này không chỉ cho phép nghiên cứu mức độ an toàn mà còn giúp xác định những đặc điểm gắn kết tập thể (+) và những đặc điểm gây chia rẽ tập thể ( – ). Việc khảo sát giúp xác định tâm lý chủ đạo và tương đối ổn định của tập thể đối với việc tuân thủ các tiêu chuẩn HSE, điều này được thể hiện dưới nhiều hình thức đa dạng trong toàn bộ hoạt động của tập thể.

Mức độ môi trường tâm lý - xã hội trong tập thể được đánh giá theo các thang đo đối lập: +3 +2 +1 0 -1 -2 -3.

Thang điểm:

3 – đặc điểm luôn xuất hiện trong tập thể;

2 – đặc điểm xuất hiện trong hầu hết các trường hợp;

1 – đặc điểm thường xuyên xuất hiện;

0 – cả hai đặc điểm (tích cực và tiêu cực) xuất hiện với mức độ ngang nhau.

Việc xử lý dữ liệu thu được thực hiện qua một số giai đoạn.

Giai đoạn một: cần cộng tất cả các giá trị tuyệt đối của các điểm (+), sau đó là các điểm (-) do mỗi người tham gia khảo sát đánh giá. Tiếp theo, cộng các chỉ số lại với nhau (có tính đến dấu «+» và dấu «-»).

Kết quả sẽ là một con số mang dấu dương hoặc âm. Đây là cách xử lý câu trả lời của từng thành viên trong tập thể.

Giai đoạn hai: tất cả các con số thu được sau khi xử lý câu trả lời của từng người tham gia cần được cộng lại và chia cho số lượng người trả lời. Sau đó, so sánh con số thu được với «thang đo chuẩn» của phương pháp:

Có thể thực hiện cách tính toán này cho từng đặc điểm:

a) ghi lại, sau đó cộng các điểm số mà mỗi người tham gia khảo sát đã đánh giá cho một đặc điểm cụ thể;

b) chia con số thu được cho số lượng người tham gia. Khi các chỉ số cho từng đặc điểm đã được tính toán, hãy sắp xếp các con số này theo thứ tự giảm dần. Bằng cách này, chúng ta xác định được các đặc điểm góp phần gắn kết tập thể (dấu dương) cũng như gây chia rẽ tập thể (các đặc điểm mang dấu âm).

Phương pháp này giúp chẩn đoán mức độ an toàn và tâm lý tích cực hoặc tiêu cực của tập thể lao động, đồng thời cho phép (thông qua các nghiên cứu lặp lại nhiều lần) theo dõi động lực phát triển của tập thể (dựa trên các đặc điểm được đưa vào bảng khảo sát).

Các câu hỏi dùng cho khảo sát

Trước tiên, hãy đọc nội dung được đưa ra ở cột bên trái, sau đó đọc cột bên phải. Tiếp theo, sử dụng dấu «+» để đánh giá từ +3 đến -3 cho đặc điểm mà bạn cho là đúng với thực tế nhất.

Theo quan điểm của tôi, điều quan trọng là không thực hiện khảo sát này dưới dạng điện tử mà nên làm trực tiếp bằng bảng hỏi giấy, được thiết kế đẹp mắt và có chất liệu giấy tốt. Chi tiết nhỏ này sẽ giúp thu hút tối đa sự tham gia của nhân viên và khuyến khích họ đưa ra câu trả lời khách quan.

Ví dụ về thiết kế bảng khảo sát

Mô tả các mức độ để xây dựng các biện pháp phòng ngừa HSE

Sau khi xác định mức độ theo «thang đo chuẩn» của phương pháp, cần xây dựng một kế hoạch các biện pháp phòng ngừa nhằm cải thiện các chỉ số. Dưới đây, tôi đưa ra mô tả về các mức độ giúp hiểu rõ tình trạng của tập thể. Trong quá trình mô tả, tôi đã cố gắng giữ nguyên phong cách văn chương gốc của người sáng lập phương pháp, sử dụng các ví dụ mang tính liên tưởng để giúp người đọc dễ dàng hình dung về trạng thái, tâm lý và sự gắn kết của tập thể.

Mức độ 1. Không hiếm khi chúng ta bắt gặp những bãi cát rời rạc trên đường đi. Nhìn xem – có biết bao nhiêu hạt cát tụ lại với nhau, nhưng đồng thời mỗi hạt lại tồn tại độc lập. Một cơn gió nhẹ thổi qua – cuốn đi một phần cát nằm ở rìa; gió thổi mạnh hơn – cát bay tứ tung, cho đến khi có ai đó gom chúng lại thành đống. Điều này cũng xảy ra trong các nhóm người, dù được tổ chức có chủ đích hay hình thành do hoàn cảnh. Tưởng chừng như tất cả đang ở cùng nhau, nhưng thực chất mỗi người lại là một cá thể riêng biệt. Không có sự «kết dính» giữa mọi người. Có trường hợp họ không muốn nhượng bộ nhau, trường hợp khác lại không muốn tìm kiếm sở thích chung hay tiếng nói chung. Ở đây không có một trụ cột, một trung tâm uy tín nào để tập hợp, gắn kết mọi người lại với nhau, nơi mỗi người cảm thấy mình cần thiết cho người khác và bản thân cũng cần sự quan tâm từ những người xung quanh. Và hiện tại, «bãi cát rời» này không mang lại niềm vui hay sự hài lòng cho những người tạo nên nó.

Mức độ 2. Đất sét mềm là một vật liệu tương đối dễ tạo hình và có thể nặn thành nhiều sản phẩm khác nhau. Trong tay một nghệ nhân giỏi (trong nhóm, đó có thể là một nhà lãnh đạo chính thức, một nhân viên có uy tín hoặc một người quản lý), vật liệu này sẽ biến thành một chiếc bình đẹp, một tác phẩm tuyệt vời. Nhưng nếu không bỏ công sức, nó vẫn chỉ là một cục đất sét đơn thuần. Ở giai đoạn này, những nỗ lực gắn kết tập thể đã trở nên rõ ràng hơn, mặc dù đó có thể chỉ là những bước đi đầu tiên. Không phải mọi thứ đều suôn sẻ, chưa có đủ kinh nghiệm tương tác, hỗ trợ lẫn nhau và việc đạt được bất kỳ mục tiêu nào cũng gặp khó khăn. Sợi dây liên kết thường là kỷ luật hình thức và các yêu cầu từ ban lãnh đạo. Các mối quan hệ nhìn chung là thân thiện, mặc dù không thể nói rằng mọi người luôn quan tâm, chu đáo và sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau. Nếu có, điều đó cũng chỉ thỉnh thoảng xảy ra. Tồn tại những nhóm bạn bè khép kín, ít giao tiếp với các nhóm khác. Vẫn chưa có một người tổ chức thực sự giỏi, hoặc họ chưa thể hiện được bản thân, hoặc đơn giản là họ gặp khó khăn vì không có ai hỗ trợ.

Mức độ 3. Giữa biển khơi đầy bão tố, ngọn hải đăng nhấp nháy mang lại sự tự tin cho cả những thủy thủ mới vào nghề lẫn những người dày dạn kinh nghiệm rằng họ đã chọn đúng hướng. Điều quan trọng là phải chú ý, không để mất dấu những tia sáng. Hãy lưu ý, ngọn hải đăng không sáng liên tục mà phát ra những chùm sáng theo chu kỳ, như muốn nói: «Tôi ở đây, tôi sẵn sàng giúp đỡ». Tập thể đang hình thành trong nhóm cũng phát ra những tín hiệu «hãy giữ vững phong độ» cho mỗi người và sẵn sàng giúp đỡ bất kỳ ai. Trong một nhóm như vậy, mong muốn làm việc cùng nhau, giúp đỡ lẫn nhau và kết bạn chiếm ưu thế. Nhưng mong muốn không phải là tất cả. Tình bạn và sự tương trợ đòi hỏi sự cháy bỏng liên tục, chứ không phải là những tia sáng đơn lẻ, dù có xuất hiện thường xuyên đi chăng nữa. Đồng thời, trong nhóm đã có những người để nương tựa. Những «người gác hải đăng» – lực lượng nòng cốt – rất có uy tín. Cũng có thể nhận thấy rằng nhóm này nổi bật so với các nhóm khác bởi sự «khác biệt» và cá tính riêng. Tuy nhiên, những khó khăn gặp phải thường làm gián đoạn hoạt động của nhóm. Sự chủ động chưa được thể hiện đầy đủ, hiếm khi có những đề xuất cải thiện công việc không chỉ trong nhóm mà còn trong toàn bộ tổ chức. Chúng ta chỉ thấy sự tích cực bùng lên từng đợt, và không phải ở tất cả mọi người.

Mức độ 4. Cánh buồm – biểu tượng của sự vươn lên phía trước, lòng trung thành của tình bạn và tinh thần trách nhiệm. Ở đây, mọi người sống và hành động theo nguyên tắc «một người vì mọi người, mọi người vì một người». Sự tham gia thân thiện và quan tâm đến công việc của nhau được kết hợp với tính nguyên tắc và yêu cầu lẫn nhau. Đội ngũ chỉ huy của con tàu buồm là những người tổ chức am hiểu, đáng tin cậy và những người đồng chí có uy tín. Mọi người tìm đến họ để xin lời khuyên và nhờ giúp đỡ. Hầu hết các thành viên trong «thủy thủ đoàn» đều thể hiện niềm tự hào về tập thể, tất cả đều lo lắng khi ai đó gặp thất bại. Nhóm rất quan tâm đến tình hình của các phòng ban, đội nhóm lân cận và đôi khi các thành viên của nhóm sẽ đến giúp đỡ khi được yêu cầu. Mặc dù nhóm rất đoàn kết, nhưng không phải lúc nào họ cũng sẵn sàng đương đầu với «bão tố», không phải lúc nào cũng đủ can đảm để thừa nhận sai lầm ngay lập tức, nhưng tình trạng này có thể được khắc phục.

Mức độ 5. Ngọn đuốc – là ngọn lửa sống động, mà chất đốt của nó là tình bạn gắn bó, ý chí thống nhất, sự thấu hiểu tuyệt vời, sự hợp tác trong công việc, trách nhiệm của mỗi người không chỉ đối với bản thân mà còn đối với người khác. Ở đây, tất cả các phẩm chất của một tập thể đặc trưng cho «Cánh buồm» đều được thể hiện rõ nét. Nhưng không chỉ có vậy. Người ta có thể tự soi sáng cho mình khi băng qua bụi rậm, leo lên đỉnh núi, đi xuống hẻm núi, hay mở ra những con đường đầu tiên. Một tập thể thực sự chỉ có thể là một nhóm không tự nhốt mình trong khuôn khổ chật hẹp của một liên minh dù có thân thiện và đoàn kết đến đâu. Tập thể thực sự là nơi mọi người tự nhận thấy khi nào họ cần thiết và tự nguyện đến giúp đỡ; là nơi không thờ ơ khi các nhóm khác gặp khó khăn; là nơi dẫn dắt những người khác, thắp sáng con đường tiến lên phía trước.