Đừng để vấp phải những "mìn tâm lý" từ các thiên kiến nhận thức

Để giảm thiểu sai sót khi ra quyết định, ngoài Rào cản thứ nhất - Checklist "Phương pháp luận 'Đừng rơi vào Bẫy sập'", tôi khuyên bạn nên tự kiểm tra mình qua các câu hỏi của Rào cản thứ hai nhằm ngăn ngừa tổn thất ngoài kế hoạch - Checklist số 2 (các loại "mìn" tâm lý liên quan đến những thiên kiến nhận thức chính).

Để không bị "nổ tung", hãy lưu ý ít nhất các loại "mìn – thiên kiến nhận thức" cơ bản sau đây:

• Mọi người thường không chú ý đến những rủi ro nằm ngoài phạm vi lập kế hoạch thông thường của họ,

vì động lực ngắn hạn ảnh hưởng đến họ mạnh hơn dài hạn;

• Kinh nghiệm, giáo dục và thói quen cản trở việc nhìn nhận và đánh giá rủi ro một cách đúng đắn;
• Rủi ro thường bị những người chịu trách nhiệm cố tình che giấu, vì việc rủi ro xảy ra sẽ ảnh hưởng đến động lực của nhân viên;
• Các nhà quản lý thường đánh giá thấp những rủi ro đi kèm với hứa hẹn về lợi nhuận lớn;
• Mọi người tin rằng nếu rủi ro là hiển nhiên thì chắc hẳn đã có ai đó đang quản lý nó rồi;
• Thường có những quyết định giúp giảm rủi ro hiện tại nhưng lại làm trầm trọng thêm rủi ro trong tương lai;
• Mọi người thường chỉ tìm kiếm những sự thật xác nhận quan điểm và tầm nhìn của họ về tình huống và không chú ý đến những nỗ lực bác bỏ chúng;
• Có xu hướng thuyết phục bản thân và những người xung quanh rằng quyết định đã đưa ra là đúng đắn, bất chấp các dữ liệu mới hoặc kết quả hiện tại;
• Đánh giá tầm quan trọng của thông tin dựa trên mức độ khó khăn để có được thông tin đó;
• Mọi người thường bám víu vào các "neo tâm lý" (trước đây chưa từng xảy ra — nghĩa là nó sẽ không xảy ra); hoặc "Nếu cho đến nay nó vẫn chưa giết chết tôi, thì rất có thể nó sẽ không giết được tôi!";
• Sai lầm khi cho rằng nếu không thể tác động đến rủi ro thì không cần phải quản lý nó;
• Quá coi trọng các biện pháp dẫn đến việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro và phớt lờ tất cả các biện pháp khác;
• Mọi người thường cho rằng các hành động tiêu cực luôn tồi tệ hơn sự thụ động tiêu cực.
• "Nếu tôi không thấy có ý nghĩa, tôi sẽ phớt lờ!"

Có thể thấy rằng một số thiên kiến nhận thức phản ánh các khía cạnh khác nhau của những sai lầm tương tự (ví dụ: mục 1 và 6, mục 7 và 8). Tôi cho rằng những loại "mìn" tâm lý nêu ở mục 7 và 8 là nguy hiểm nhất. Chính chúng đã dẫn đến, ví dụ như, vụ tai nạn thảm khốc ở Vịnh Mexico. Tất nhiên, cùng với "Bẫy sập" mà tôi đã nêu trong Checklist số 1 (trong một bài đăng blog khác) là "ưu tiên lợi ích kinh doanh hơn an toàn"! Ngay cả kích thước của "Bẫy sập" mà tôi giả định trong Checklist số 1 dành cho loài khủng long lớn nhất mà các nhà khoa học từng biết đến, Amphicoelias, cũng rõ ràng là không đủ! Và những người tạo ra vụ tai nạn đó lại là những nhà quản lý lỗi lạc của các công ty dầu khí và khoan dầu được mọi người kính trọng!

Ngoài ra, tôi cũng rất lo ngại về loại "mìn" số 10!

Các đồng nghiệp, bạn nghĩ loại "mìn tâm lý" nào là nguy hiểm nhất? Hãy nêu tên những loại mìn khác mà tôi chưa liệt kê trong "danh sách rút gọn" này.